13/01/2026
Rawar da Babban Bankin Nijeriya ke takawa a tallafin kuɗin noma
Daga Ashafa Murnai Barkiya
Noma a Nijeriya na cike da babban tasiri da kuma ƙalubale. Manoma na buƙatar irin shuka masu inganci, kayan aiki na zamani, da samun kasuwanni, amma a mafi yawan lokuta babban cikas shi ne kuɗi. Ba tare da kuɗin jari ko mafi kyawun ƙasar noma ba, to ba za a iya samun biyan buƙatar noma yadda ya k**ata ba. A nan ne Babban Bankin Nijeriya (CBN) ke taka muhimmiyar rawa.
Tsawon lokaci, CBN bai tsaya kawai wajen sa ido da kula da bankuna ba, har ma ya na shiga tsakani domin tabbatar da cewa kuɗaɗe sun isa hannun manoma da masu zuba jari a harkar noma. Duk wanda ke da sha’awa a fannin noma ko kasuwancin noma, yana da muhimmanci ya fahimci yadda CBN ke tallafa wa ɓangaren noma, shirye-shiryen da ake da su, da yadda za a iya amfana da su.
CBN ba bankin kasuwanci ba ne, kuma yawanci ba ya bai wa manoma rance kai tsaye. Maimakon haka, yana tsara shirye-shirye, yana samar da kuɗaɗen tallafi ga bankuna da sauran cibiyoyi, sannan yana kafa manufofi da ke sauƙaƙa isar da rance zuwa ɓangaren noma.
Yawancin bankunan kasuwanci a Nijeriya na kallon noma a matsayin harkar da ke da haɗari. Sauyin yanayi, ƙwari, cututtuka da sauyin farashin kasuwa na iya shafar manoma har su fuskanci ƙalubalen iya biyan bashi. Ba tare da tallafin CBN ba, bankuna da dama ba sa son bai wa manoma rance. Amma da tallafin CBN, ana rage haɗari, ana sauƙaƙa riba, kuma kuɗi na shiga fannin noma da yawa.
A taƙaice, rawar CBN a fannin tallafin kuɗin noma ta haɗa da samar da kuɗaɗen shiga tsakani, rage haɗarin bankuna, kafa ƙa’idoji, da kuma ƙarfafa ci gaban muhimman ɓangarorin noma.
Ɗaya daga cikin manyan hanyoyin da CBN ke tallafa wa noma shi ne ta hanyar kuɗaɗen shiga tsakani. Waɗannan kuɗaɗe ne da aka ware domin manoma da ‘yan kasuwar noma. Ana ɗora kuɗin ruwa da ba su kai ksshi tare da riba mai kashi 10 bisa 100, idan aka kwatanta da rancen banki na yau da kullum. Yayin da rancen banki na kasuwanci zai iya kaiwa kashi 20 cikin 100 ko fiye, rancen da CBN ke tallafawa yawanci yana zuwa da kuɗin ruwan da ba a tsauwala ba.
CBN kuma na taimaka wa bankuna wajen rage haɗurran da ke tattare da harkokin noma.
Ta hanyar shirye-shirye irin su 'Nigeria Incentive-Based Risk Sharing System for Agricultural Lending' (NIRSAL), ana kare bankuna daga asara mai yawa idan manoma s**a fuskanci matsaloli na gaske. Wannan yana ƙara wa bankuna ƙwarin gwiwar bai wa manoma rance.
Haka kuma, CBN na kafa manufofi da ke tilasta ko ƙarfafa bankuna su bai wa noma kaso mai ma’ana na rancen da suke bayarwa. Ba tare da irin waɗannan manufofi ba, bankuna za su fi karkata zuwa ɓangarorin da ke da riba cikin sauri k**ar man fetur da kasuwanci.
CBN kuma na zuba kuɗaɗe zuwa amfanin gona da kiwon dabbobi da ke da muhimmanci ga ƙoƙarin wadata ƙasa da abinci. Waɗannan sun haɗa da shinkafa, masara, rogo, kiwon kaji, kifi, da auduga. Ta hanyar fifita waɗannan ɓangarori, CBN na tabbatar da cewa kuɗaɗe sun tafi inda aka fi buƙata.
Shirye-shirye da Tsare-tsaren da Ya Kamata Manoma Su Sani
A tsawon lokaci, CBN ya ƙaddamar da shirye-shirye da dama da ke haɗa kuɗin noma kai tsaye da manoma da masu kasuwancin noma. Fahimtar waɗannan tsare-tsare na taimaka wa masu ruwa da tsaki su samu dama.
Shirin Anchor Borrowers’ Programme (ABP):
An ƙaddamar da wannan shiri a shekarar 2015, kuma yana haɗa ƙananan manoma da manyan masu sayen amfanin gona, da ake kira 'anchors'. Misali, injinan casar shinkafa ko kamfanonin abincin kaji na iya zama anchors. Manoma na samun iri, taki, da tallafin horaswa, yayin da 'anchor' ke tabbatar da sayen amfanin gona bayan girbi. Rancen yana zuwa da kuɗin ruwan da ba a tsauwala wa mai karɓar rancen, kuma biyan bashin yana da alaƙa da amfanin da aka kai.
Tallafin 'Commercial Agriculture Credit Scheme' (CACS):
Wannan tsari ya shafi matsakaita da manyan manoma da kuma kamfanonin noma. Rancen na iya kaiwa biliyoyin naira, kuma yana tafe da biyan kuɗin ruwa ƙanƙane. Ana tallafa wa manyan gonaki, masana’antar sarrafa amfanin gona da sauran harkokin noma.
Tallafin Asusun 'Agricultural Credit Guarantee Scheme Fund' (ACGSF):
Wannan asusu wanda CBN da Gwamnatin Tarayya ke tallafawa, yana bayar da tabbaci ga bankunan da s**a bai wa manoma rance. Idan manomi ya kasa biya saboda dalilai da ba laifin sa ba, asusun zai biya wani kaso na bashin ga banki. Wannan yana rage haɗarin da bankuna ke fuskanta kuma yana ƙarfafa bayar da rance.
NIRSAL (Nigeria Incentive-Based Risk Sharing System for Agricultural Lending):
Ko da yake tana aiki a matsayin hukuma mai zaman kanta, an kafa NIRSAL da ƙarfi tare da tallafin CBN. Tana bayar da inshora, kawar da shakku da taimakon fasaha, tare da taimaka wa bankuna su tsara rancen da ya dace da halin manoma.
Waɗannan shirye-shirye sun zuba biliyoyin naira a harkar noma, amma samun damar amfana da su na buƙatar sani, takardu, da kuma shiga ƙungiyoyin manoma a wasu lokuta.
Abin da Masu Ruwa da Tsaki Ya Kamata Su Lura da Shi:
Akwai muhimman darussa da manoma, ƙungiyoyi, da masu zuba jari a noma ya k**ata su sani.
Na farko, haɗin kai yana da muhimmanci. Yawancin shirye-shiryen CBN sun fi aiki idan manoma suna cikin ƙungiyoyi ko haɗin gwiwa. Bankuna da 'anchors' sun fi son mu’amala da ƙungiyoyi fiye da mutum ɗaya.
Na biyu, rubuta bayanai yana da matuƙar muhimmanci. Manomi da ba shi da tarihin masaniyar girbi, mallakar ƙasa, ko cinikayya zai iya fuskantar ƙalubale wajen samun rance. Amma bayanai masu sauƙi na iya gina amincewa.
Na uku, yawanci rancen na da alaƙa da tak**aiman amfanin gona. Neman rance a wajen ɓangarorin da ba su cikin fifiko na iya zama da wahala. Ya dace manomi ya san amfanin gona da ake fifitawa a jihar sa.
Na huɗu, biyan bashi wajibi ne. Rancen noma ba kyauta ba ne. Rashin biya na raunana tsarin kuma yana hana shirye-shirye na gaba. Manoma masu kishin aiki ya k**ata su ɗauki rancen a matsayin jarin kasuwanci.
A ƙarshe, ya zama dole a riƙa bin sauye-sauyen manufofi. CBN na sabunta tsare-tsaren sa lokaci zuwa lokaci. Bibiyar jami’an noma, ƙungiyoyi, da sanarwar hukuma na taimakawa wajen samun bayanai.
Tasirin Hakan Ga Bunƙasa Abinci:
Ta hanyar rawar da yake takawa, CBN ya taimaka wajen ƙara yawan amfanin gona a wasu muhimman fannoni. Shinkafa na daga cikin misalai. Tun bayan fara Shirin :Anchor Borrowers', noman shinkafa a gida ya ƙaru, kuma an samu ƙarin injinan casar shinkafa. Haka kuma masara da rogo sun samu bunƙasa sosai.
Sai dai har yanzu akwai giɓi. Samun rance a yankunan karkara na iya ɗaukar lokaci. Wasu manoma na kokawa da masu shiga tsakani da jinkiri, yayin da wasu ke fuskantar matsalolin biyan bashi sak**akon sauyin yanayi. Wannan na nuna cewa kuɗi kaɗai ba ya wadatarwa, dole ne a haɗa shi da ababen more rayuwa, aikin jami’an noma, da kasuwanni masu kyau.
Domin Nijeriya ta ciyar da al’ummar ta da rage shigo da abinci daga waje, dole ne kuɗin noma su ci gaba da gudana. CBN za ta ci gaba da zama jigo, amma nasara na buƙatar haɗin gwiwa. Bankuna su bayar da rance cikin gaskiya, manoma su biya bashi, ƙungiyoyi su tsara kan su da kyau, yayin da gwamnatoci su gina hanyoyi, rumbunan ajiya, da tsarin ban ruwa.
Tallafin kuɗin noma ba kuɗi kaɗai ba ne. Ya shafi amincewa, gaskiya, da amfani da albarkatu yadda ya k**ata.
Rawar CBN ita ce ta ci gaba da aiwatar da waɗannan tsare-tsare. Amma manoma da masu zuba jari a noma dole su ɗauki kuɗaɗen a matsayin kayan aikin kasuwanci, ba sadaka ba.