22/09/2026
Edu Borger (1946-2026), eminent vertaler
‘Geen verdere aanpassingen en correcties in HLEG (Het leven een gebruiksaanwijzing). Te weinig energie om de hele vertaling nog een keer door te nemen,’ liet hij op 1 juli dit jaar aan zijn uitgever weten.
De vorige week overleden vertaler Edu (Eduard) Borger was al langere tijd ziek. Of zoals hij dat zelf formuleerde: ‘Ik loop nu al elf jaar met prostaatkanker rond.’ Afgelopen voorjaar werd hem te verstaan gegeven dat hij was uitbehandeld: ‘Er valt niets meer te doen, ook niet door de huisarts. We gaan dus dapper door op weg naar het einde.’
Edu (Eduard) Borger was de eminente vertaler van een groot aantal (vermoedelijk meer dan honderd) literaire vertalingen uit met name de Franse literatuur. Maar de vertaling waarvoor hij deze zomer de energie niet meer kon opbrengen – Het leven een gebruiksaanwijzing van Georges Perec – was zonder enige twijfel een van zijn paradepaardjes. Maar misschien is het beter te spreken van een krachttoer. Want hoe hondsmoeilijk dit boek ook te vertalen viel, de bescheiden Borger was er de man niet naar om zich op een zichtbare manier te laten voorstaan op die prestatie.
Toch werd zijn vertaling van dat chef-d’oeuvre van Perec bij verschijnen in 1995 door de verzamelde Vlaamse en Nederlandse kritiek uitgeroepen tot het beste boek van dat jaar. Borger zelf verdiende er de Mekka Jaarboek voor lezers-wisselbeker mee, een trofee die hij ruim dertig jaar geleden met een mengeling van trots en geamuseerdheid persoonlijk kwam ophalen op de burelen van Nijgh & Van Ditmar, de uitgever van het jaarboek waarin jaarlijks de top-100 van de Nederlandse en Vlaamse kritiek gepubliceerd werd.
Men zou Borger schromelijk tekortdoen door hem te reduceren tot vertaler van Perec, al was hij ook verantwoordelijk voor de vertalingen van Perecs beroemde debuutroman De dingen, de Privé-domeinen W of de jeugherinnering en De duistere winkel, de onvoltooide roman ’53 dagen’ en twee postuum gepubliceerde vroege romans, De Ccondottiere en De aanslag in Sarajevo.
Hij vertaalde daarnaast werk van klassieke auteurs als Flaubert (o.a. Haat is een deugd en Geluk is onmogelijk, beide titels in Privé-domein), de gebroeders de Goncourt (God, geld en seks, ook Privé-domein), Louise Colet en George Sand, maar ook van twintigste-eeuwse en moderne schrijvers als Emil Cioran, Patrick Modiano (vele titels) en Florian Zeller, om er enkele te noemen.
Van zijn bekroonde Perec-vertaling verschijnt volgende maand een nieuwe editie met een nawoord van Manet van Montfrans. De publicatie van Het leven een gebruiksaanwijzing valt ongeveer samen met de toekenning van de zogeheten Nobele Prijs aan het werk van Perec. De uitreiking daarvan is een sinds enige jaren terugkerend evenement, georganiseerd door PassaPorta in Brussel. De prijs is bedoeld voor (het oeuvre van) een overleden auteur die nooit de Nobelprijs kreeg maar hem wel had verdiend. Edu Borger was er ondanks zijn slopende ziekte erg opgetogen over toen dat nieuws hem bereikte: ‘Heel bijzonder. Blijf me op de hoogte houden!’
Edu Borger heeft op 17 september ‘vredig thuis zijn laatste adem uitgeblazen’ – in Leiden, waar hij iets meer dan 80 jaar geleden het levenslicht zag.