Bionieuws

08/09/2026

Hoe kom je als agrariër toch af van een muizenplaag? Plant een haag! 🌳

Dat concludeert biogeograaf Kenneth F. Rijsdijk van de Universiteit van Amsterdam in een overzichtsstudie in Journal of Pest Science van 24 augustus.

Landbouwgebied met veel heggen en bomen heeft weinig tot geen last van knaagdierplagen, zag Rijsdijk in zijn studie.

Voor woelmuizen zijn hagen en andere houtige landschapsstructuren namelijk een vijandige omgeving; roofdieren als vossen en uilen gebruiken bomen en struiken als uitvalsbasis.

Meer weten over dit Nederlandse plaagdierenonderzoek? Lees het hele artikel in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/muizenplaag-plant-een-haag/

📸 : ImageSelect

04/09/2026

Kankercellen kunnen het afweersysteem tegenwerken door antioxidanten in hun omgeving af te geven. Dat is opmerkelijk: antioxidanten staan erom bekend kankervorming te belemmeren.

De door de tumor aangemaakte antioxidanten ruimen reactieve zuurstofverbindingen op die T-cellen juist nodig hebben om goed geactiveerd te raken. Dat schrijft een internationale groep onderzoekers op 3 september in Science.

De onderzoekers vonden in het vocht tussen tumorcellen van muizen veel van het antioxidant-enzym peroxiredoxine 1 (PRDX1). Dat enzym bleek vooral afkomstig van de kankercellen zelf. Wanneer T-cellen eraan werden blootgesteld, daalde de hoeveelheid reactieve zuurstofverbindingen en kwam hun activatie minder goed op gang.

Ook bij menselijke kankercellen kwam uitgescheiden PRDX1 veel voor; in 22 van 23 onderzochte cellijnen was het zelfs het meest voorkomende antioxidant-eiwit.

Bij muizen groeiden sommige tumoren minder sterk wanneer de onderzoekers het Prdx1-gen in de kankercellen uitschakelden. Bij een melanoom dat normaal nauwelijks reageert op immuuntherapie, werkte die behandeling daarna bovendien beter.

Dat effect trad niet bij alle tumoren op, maar de studie laat wel zien hoe tumoren hun directe omgeving chemisch kunnen aanpassen om de afweer op afstand te houden.

Meer van dit soort biologienieuws? Check het kortenieuwsoverzicht in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/kort/

📸 : National Cancer Institute / Unsplash

03/09/2026

De flora op Europese bergtoppen wordt rijker en armer tegelijk. 🏔️ 🌱

Terwijl nieuwe plantensoorten oprukken de hoogte in, blijken karakteristieke hooggebergteplanten steeds vaker lokaal verdwijnen.

Op 62 bergtoppen verspreid over Europa nam het aantal lokale verdwijningen van plantensoorten de afgelopen twee decennia toe, vooral waar de opwarming sterker was. Dat blijkt uit een langlopende analyse in het vakblad van Science Magazine van 3 september.

Dat bergflora’s veranderen door opwarming is al langer bekend. Warmteminnende soorten schuiven omhoog en bereiken steeds hogere delen van bergen, waardoor het totale aantal soorten op bergtoppen kan toenemen.

Maar alleen soorten tellen geeft volgens biogeomorfoloog en fysisch geograaf Jana Eichel van de Universiteit Utrecht, die niet bij het onderzoek betrokken was, een onvolledig beeld. ‘Het gaat niet alleen om hoeveel soorten er zijn, maar ook om welke soorten er verdwijnen.’

Meer weten over deze nieuwe ontwikkeling in de Alpen? Lees dan het hele artikel in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/bergtop-vergroent-maar-verliest-specialisten/

📸 : Kryštof Chytrý

02/09/2026

Op TikTok en Instagram komen filmpjes voorbij van influencers die zweren bij het injecteren van peptides voor spiergroei en de kracht van sea moss voor een betere darmgezondheid.

Biologiedocent Amina El Ouati op College Hageveld ziet zulke voorbeelden van misinformatie ook herhaald worden door haar leerlingen, en besteedt daarom aandacht aan dit soort misvattingen in haar les.

Benieuwd hoe zij haar klas met een meer kritische blik naar de wereld leert kijken? Lees haar hele onderwijscolumn in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/peptiden-in-een-zee-van-mosinformatie/

29/08/2026

Oceaanonderzoekers in Groenland hebben wel heel opmerkelijke hulptroepen ingeschakeld voor een nieuwe studie... 🌊🦄 🌊

Zij rustten zes narwallen uit met meetapparatuur om veranderingen in watertemperatuur en zoutconcentraties onder gletsjers in kaart te brengen.

Het voorspelbare duikgedrag van deze walvissen maakte hen ideaal voor herhaaldelijke dataverzameling, zo schrijven de wetenschappers 26 augustus in Science Advances.

Gedurende drie jaar verzamelden de gezenderde narwallen meer dan 2.000 zeewaterprofielen – een veelvoud van wat mogelijk zou zijn geweest met metingen vanaf een onderzoeksschip. De meetresultaten vergeleken de onderzoekers vervolgens met wereldwijde oceanografische data.

De bevindingen bevestigen het beeld dat de Noordelijke IJszee een zogeheten ‘Atlantificatie’ ondergaat: het warmere en zoutere water van de Atlantische Oceaan bereikt steeds vaker de diepe bassins onder gletsjers in Groenland, soms zelfs tot 300 kilometer landinwaarts. Hierdoor versnelt het smeltproces van de Groenlandse gletsjers en kunnen zeestromingen en mariene ecosystemen verstoord raken.

Het is overigens niet voor het eerst dat wetenschappers zeezoogdieren inzetten voor Arctische oceaanmetingen. Onder meer Groenlandse walvissen, beloega’s en zelfs zeehondensoorten doken al de ijskoude dieptes in voor de wetenschap.

Meer van dit soort biologienieuws? Check het kortenieuwsoverzicht in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/kort/

📸 : Carsten Egevang

28/08/2026

Een chemisch aangepast rna-molecuul kan foutieve stopcodons omzeilen en zo voorkomen dat de productie van een eiwit vroegtijdig afbreekt.

Met speciaal daarvoor ontworpen vetbolletjes brachten Canadese onderzoekers het aangepaste transfer-rna onder meer naar longepitheel en herstelden ze de werking van het CFTR-eiwit in verschillende modellen voor taaislijmziekte. Dat schrijven zij 27 augustus in het vakblad van Science Magazine.

De boosdoener is een zogeheten nonsensemutatie. Daarbij verandert een codon dat normaal voor een aminozuur codeert in een stopcodon. Het ribosoom breekt de eiwitsynthese dan te vroeg af, met een verkort en meestal onbruikbaar eiwit als gevolg.

Zulke mutaties spelen naar schatting bij ongeveer 11 procent van de genetische aandoeningen een rol. Suppressor-t-rna’s kunnen zo’n voortijdig stopcodon herkennen en daar alsnog een aminozuur afleveren.

Alleen doen zulke aangepaste t-rna’s dat nog niet efficiënt genoeg. Het team testte daarom verschillende chemische modificaties, geïnspireerd op aanpassingen die t-rna van nature draagt. Vooral de toevoeging van een methylgroep aan een specifiek onderdeel van het molecuul pakte gunstig uit.

Meer weten? Lees het hele artikel in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/aangepast-t-rna-negeert-fout-stopteken/

📸 : ImageSelect

27/08/2026

Wat bepaalt de hechtingskracht van de zuignappen van zeekatten?

Nederlandse onderzoekers van Wageningen University & Research doken in de kwestie, en komen nu met het antwoord in vakblad The Royal Society Interface: de hechting aan een oppervlak is het sterkst wanneer de ruwheid van het object ongeveer overeenkomt met de grootte van minuscule knobbeltjes op de zuignap, de papillen.

Het onderzoeksteam gebruikte ingevroren zeekat-exemplaren van de vismarkt voor hun metingen.

‘We waren geïnteresseerd in de passieve mechanische werking van de papillen, aangezien de zuignappen ook zonder spieractivatie werken’, vertelt Brett Klaassen van Oorschot, gedeeld eerste auteur naast Severin te Lindert.

'Met behulp van schuurpapier met variërende ruwheid maakten we een aantal mallen, waar we vervolgens siliconen met verschillende stijfheden in goten’, legt hij uit. Zo onderzochten zij welk oppervlakte de optimale hechtingskracht oplevert.

De hoop is dat de vondst kan bijdragen aan het ontwikkelen van beter werkende kunstmatige zuignappen.

Meer weten? Lees het hele artikel in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/papillen-op-zuignappen-van-zeekat-armen-beinvloeden-hechtingssterkte/

📸 : Hans Hillewaert / Wikipedia / Severin te Lindert et al.

26/08/2026

Mini-longen, mini-levers, mini-nieren: organoïden kom je tegenwoordig overal tegen.

Sinds hoogleraar moleculaire genetica Hans Clevers met collega’s in 2009 als eerste mini-darmen wist te maken van stamcellen van de darm, is het veld geëxplodeerd.

Maar niet alleen de voor de hand liggende organen zijn onderwerp van onderzoek. Ook weefsels zoals tumoren, de huid of de baarmoeder staan in de belangstelling. En deze bijzondere organoïden kunnen veel waardevols opleveren, van alternatieven voor proefdieren tot betere behandelingen voor ziektes.

Clevers van de Universiteit Utrecht, promovendus Jaimy Klijnhout van het Radboudumc en hoogleraar ontwikkelingsbiologie Susana Chuva de Sousa Lopes van het Leiden University Medical Center vertellen over de laatste ontwikkelingen in het organoïdenveld.

Alles erover te weten komen? Lees het hele achtergrondverhaal door Renée Canrinus-Moezelaar nu in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/bijzondere-organoiden-in-de-maak/

🖼️ : Hans Clevers

19/08/2026

Nederlandse sleepnetvissers mogen na twee rechterlijke uitspraken niet meer zonder vergunning vissen op de Doggersbank. Volgens Emilie Reuchlin en Milo Laureij van Stichting Doggerland biedt dat een uitgelezen kans voor natuurherstel in het hart van de Noordzee.

De Doggersbank is al eeuwen intensief bevist en had volgens de auteurs zeventien jaar geleden al beter beschermd moeten worden. Nu de rechter de overheid dwingt tot handhaving, moet Nederland volgens hen doorpakken.

‘Gelukkig is de natuur weerbaar, en ze kan zich herstellen. Als het maar de tijd en ruimte daarvoor krijgt.’

In Bionieuws pleiten Reuchlin en Laureij voor grootschalig herstel van de Doggersbank en andere beschermde zeegebieden.

Meer weten? Het hele opiniestuk is te lezen in de Bionieuws-app of via

Nederlandse sleepnetvissers mogen na twee rechterlijke uitspraken niet meer zonder vergunning vissen op de Doggersbank. Het is een doorbraak, die grote kansen biedt voor herstel van het zeeleven in het hart van de Noordzee, stellen Emilie Reuchlin en Milo Laureij van Stichting Doggerland.

13/08/2026

De eerste levendbarende zoogdierachtigen blijken in één klap 90 miljoen jaar eerder te hebben rondgelopen dan voorheen gedacht. 🦴

Uit de botten van een fossiel uit Argentinië leiden paleontologen af dat een voorouder van de zoogdieren 236 miljoen jaar geleden al geen eieren meer legde. Dat schrijven zij in de Frontiers in Mammal Science van 13 augustus.

Het gaat om een fossiel van de uitgestorven Chiniquodon theotonicus, een cynodont. Deze voorlopers van de zoogdieren leefden tijdens het Trias.

De Argentijnse paleontologen zaagden fossiele botten in dunne plakjes. Zo konden ze, een beetje zoals bij een boom, de groeiringen zien. Hun oog viel op een opvallende lijn.

‘Vlak na de geboorte of na het uit het ei komen verandert de groei nogal’, legt Lars van den Hoek Ostende van Naturalis Biodiversity Center Nederland uit, niet betrokken bij de studie. ‘Ineens heeft zo’n jong alle ruimte.’

Op een plakje bot is die snelle groei terug te zien aan wat de paleontologen een neonatale lijn noemen. De Argentijnen zijn de eerste die zo’n lijn aantonen bij cynodonten.

Daaruit leidden ze af dat de soort niet uit een ei kwam, en dus levendbarend was - 90 miljoen jaar eerder dan het voorheen vroegst bekende voorbeeld.

Meer weten over deze nieuwe vondst? Lees het hele artikel in de Bionieuws-app of via https://bionieuws.nl/zoogdierachtigen-waren-al-veel-eerder-levendbarend/

🖼️ : María de los Ángeles Miceli Baro