29/03/2026
Nazm al-Basar
Fotografie als spirituele discipline van de blik
Ik werk met kijken.
Dat is mijn vak.
Maar niet mijn werk.
Want iedereen kan kijken.
Weinig mensen zien.
Binnen het soefisme bestaat een begrip dat me steeds meer raakt in wat ik doe als fotograaf:
Nazm al-Basar, het ordenen van de blik.
Niet als techniek.
Maar als houding.
De camera ziet niets
Een camera registreert.
Hij vangt licht, contrast, vorm.
Maar hij ziet niets.
Wat wij “zien” in een foto, ontstaat vóór het moment van afdrukken.
In de kwaliteit van de blik van degene die kijkt.
En die blik is zelden neutraal.
Ze zoekt.
Ze oordeelt.
Ze projecteert.
Ze wil iets maken.
Of bewijzen.
Wanneer de blik stilvalt
In mijn werk gebeurt het echte moment niet wanneer ik klik.
Het gebeurt vlak daarvoor.
Wanneer de neiging om iets te “maken” wegvalt.
Wanneer ik de ander niet meer probeer te lezen, te sturen of vast te zetten.
Wanneer de blik zich ordent.
Dat is voor mij Nazm al-Basar in de praktijk.
Niet sturen.
Niet grijpen.
Niet interpreteren.
Maar aanwezig zijn met open ogen.
De ander verdwijnt (en verschijnt)
Wat er dan gebeurt, is subtiel maar radicaal.
De persoon voor mijn lens stopt met “onderwerp” te zijn.
En ik stop met “fotograaf” te zijn.
Er is geen maker en geen model meer.
Alleen een veld waarin iets zichtbaar wordt.
Niet geposeerd.
Niet geconstrueerd.
Maar onthuld.
In die momenten ontstaat een beeld dat niet alleen iemand toont,
maar iets van zijn of haar essentie laat doorschemeren.
Niet omdat ik dat doe.
Maar omdat ik het niet in de weg zit.
Van nazar naar basar
In soefi-termen:
• Nazar is kijken met de ogen
• Basar is zien met het hart
Fotografie blijft vaak steken in nazar.
Compositie.
Techniek.
Perfect licht.
Maar wanneer de blik werkelijk geordend is, verschuift er iets.
De foto wordt geen afbeelding meer,
maar een ontmoeting.
Geen registratie van vorm,
maar een glimp van aanwezigheid.
De spiegel van de lens
Veel mensen denken dat een camera iets van hen “neemt”.
In werkelijkheid gebeurt vaak het tegenovergestelde.
De camera wordt een spiegel.
En wat zichtbaar wordt, is niet hoe iemand eruitziet, maar hoe iemand verschijnt wanneer hij of zij niet meer bezig is om iemand te zijn.
Dat moment kun je niet forceren.
Je kunt er alleen ruimte voor maken.
Adab achter de lens
Voor mij is fotografie daarom ook een vorm van adab: innerlijke etiquette.
Respect voor wat zich toont.
Zonder het te willen bezitten.
Zonder het te reduceren tot een beeld, een stijl, een resultaat.
Elke ontmoeting vraagt om dezelfde vraag:
Kan ik kijken zonder iets te willen?
Tot slot
In een wereld vol beelden is het probleem niet dat we te weinig zien.
Het probleem is dat we te veel willen zien.
Nazm al-Basar herinnert mij telkens weer aan de essentie van mijn werk:
Niet het maken van beelden.
Maar het vrijmaken van de blik.
Zodat wat er al is, zichtbaar kan worden.