नेपालको मानचित्रमा यो जिल्ला २६ ३९’ देखि २७ १’ १०” उत्तरी आक्षाँश रेखा र ८६ ०’ ९” देखि ८७ १’ ०” पूर्वी देशान्तर रेखाको बीचमा रहेको छ । उदयपुर जिल्ला नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चलमा अवस्थित छ । यस जिल्लले महाभारत ऋङ्खलादेखि चुरे पर्वतमालासम्मको भू-भाग समेटेको छ । यसको कुल क्षेत्रफल २०६३ वर्ग कि.मि. रहेको छ । क्षेत्रफलको हिसाबले यो जिल्ला नेपालको २७ औं पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको
चौथो र सगरमाथा अञ्चलको दोस्रो स्थानमा पर्दछ ।
राजनीतिक सिमाना (Political Division)
पूर्व-पश्चिम लम्बिएर रहेको यस जिल्लालाई भौगोलिक रुपमा उत्तरमा सुनकोशी, पूर्वमा सप्तकोशी, पश्चिममा कमला र दक्षिणमा चुरेपर्वतले छुट्याएको छ । राजनीतिक रुपमा उत्तरमा ओखलढुंगा र खोटाङ, पूर्वमा भोजपुर, धनकुटा र सुनसरी दक्षिणमा सिराहा, सप्तरी र पश्चिममा धनुषा र सिन्धुली गरी २ वटा जिल्लासँग सम्बन्ध स्थापित गरेर बसेको जिल्लाका रुपमा चिनिन्छ । दक्षिणतर्फको अधिकाशं भागको सिमानाको काम चुरे पहाड यसै जिल्लामा आएर अन्त्य हुन्छ ।
पहिला उदय नाम गरेको राजाले यस जिल्लामा शासन गरेको हुँदा यस जिल्लाको नाम उदयपुर रहन गएको भन्ने किम्बदन्ती पनि सुनिन्छ । वि.स. २०२८ सालभन्दा अगाडि यस जिल्लाको सदरमुकाम हालको पञ्चावती गाविसमा पर्ने उदयपुरगढी भन्ने ठाउँमा थियो । वि.स. २०२८, जेठ ९ गनेदेखि महेन्द्र राजमार्गको कदमाहादेखि २७ कि.मि उत्तर गाईघाट भन्ने स्थानमा सदरमुकाम रहेको छ ।
यो जिल्ला महाभारत श्रृङ्खला र चुरे पर्वत श्रृङ्खलाबीच रहेकाले महाभारत श्रृङ्खला अन्तर्गत धारिला, बिकट, डाँडाहरु, छरिएका र पातलिएका बस्तीहरु छन् । भने महाभारत फेदिदेखि चुरे श्रृङ्खलाको बीचमा दुईवटा ठूला-ठूला लाम्चो आकारको समथर फाँट भएको हुँदा यस जिल्लालाई भित्री मधेसको रुपमा पनि गणना गरिन्छ । यस जिल्लाको पश्चिममा रहेको फाँटमा रिस्कु, त्रिवेणी र कटारी गाविस रहेको छन् भने पूर्वी भागको ठूलो फाँटमा ठोक्सीला, तपेश्वरी, बसाहा, बेल्टार, सुन्दरपुर, हडिया, जोगीदह, गरी १० गाविस एक त्रियुगा नगरपालिका भित्री मधेशको समथर फाँटमा रहेका छन् । बाँकी ३४ वटा गाविसहरु सामान्य पहाडदेखि विकट पहाडमा पर्दछन् ।