11/09/2026
लेटाङको राजारानीमा केराले फेरिदियो किसानको जीवन
लेटाङ, २६ असोज। कुनै समय बाँझो देखिने उत्तरी मोरङको लेटाङ–१ राजारानी क्षेत्र अहिले केराका बोटले हराभरा बनेको छ। पानीको अभावका कारण मकै, कोदो र जुनेलो खेतीबाट अपेक्षित आम्दानी लिन नसकेका किसानले केरालाई व्यावसायिक खेतीका रूपमा अपनाएपछि गाउँको कृषि प्रणालीसँगै किसानको आम्दानीसमेत बदलिन थालेको छ।
स्थानीय किसान विष्णुकुमार मगरले करिब ६ वर्षअघि ५० वटा बिरुवा रोपेर सुरु गरेको केराखेती अहिले १२ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। उहाँले केराखेतीबाट वार्षिक करिब ६ लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्दै आउनुभएको छ। थप १० रोपनीमा खेती विस्तार गरेपछि उहाँको केराखेती २२ रोपनी पुगेको छ। मगरका अनुसार केराखेतीमा सुरुवाती लगानी तुलनात्मक रूपमा कम हुने र एकपटक रोपिएका बिरुवाबाटै थप बिरुवा उत्पादन हुने भएकाले किसानका लागि यो खेती आकर्षक बनेको हो।
राजारानीमा मगरले सुरु गरेको केराखेतीबाट प्रेरित भएर अन्य किसानले पनि खेती विस्तार गरेका छन्। कर्णबहादुर आलेमगरले २० रोपनी र हंश मगरले २५ रोपनी क्षेत्रफलमा केराखेती गरिरहनुभएको छ। त्यस्तै, गाउँका धेरै किसानले २०–२५ वटा बोटदेखि एक–दुई रोपनीसम्ममा केरा लगाएका छन्। राजारानीबाहेक हर्दे, कात्तिके, मुर्चुङ्गे, सरुचेटार, ढाक्रे र अँधेरी क्षेत्रका किसानले समेत परम्परागत खाद्यान्न बालीको विकल्पमा केराखेती सुरु गर्न थालेका छन्।
किसानका अनुसार भोटाङे जातको केरालाई लेटाङको हावापानी उपयुक्त देखिएको छ। यसको थाम बलियो हुने भएकाले हावाहुरीबाट क्षति कम हुने गरेको उनीहरूको अनुभव छ। करिब ६० रुपैयाँमा बिरुवा खरिद गरेर खाल्डो खन्ने र रोप्ने खर्चसहित करिब २ सय रुपैयाँ आसपासमा एउटा बिरुवा रोप्न सकिने किसान बताउँछन्। रोपेको करिब एक वर्षपछि उत्पादन दिन सुरु गर्ने केराको घरी बगानबाटै ३५० देखि ४०० रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको छ।
केराखेतीमा स्थानीय स्रोतबाट तयार हुने मल प्रयोग गर्न सकिने तथा नियमित गोडमेलबाहेक धेरै श्रम आवश्यक नपर्ने भएकाले किसानले यसलाई सहज खेतीका रूपमा लिएका छन्। केरासँगै सुपारीसमेत लगाउन थालिएको छ। केराको बगानमा सुपारीका बिरुवा हुर्काउने प्रयोगसमेत भइरहेको किसान विष्णुकुमार मगरले बताउनुभयो। उहाँले हाल करिब ३५० वटा सुपारीका बिरुवा रोपेर परीक्षण गरिरहनुभएको छ।
व्यावसायिक केराखेतीले बाँझो जमिनलाई उत्पादनशील बनाउनुका साथै स्थानीय किसानको आम्दानीको नयाँ आधार तयार गरेको छ। तर, वर्षायाममा गाउँसम्म पुग्ने सडकमा समस्या हुँदा उत्पादित केरा बजारसम्म लैजान र व्यापारीलाई बगानसम्म पुर्याउन कठिन हुने किसानको गुनासो छ। सडक पूर्वाधारलाई थप व्यवस्थित गर्न सके केराखेतीको विस्तारसँगै किसानको आम्दानी अझ बढ्ने स्थानीयको अपेक्षा छ।
