07/06/2026
मोबाइल र इन्टरनेट हाम्रो जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ। तर, "गुगल वा कुनै पनि ब्राउजरमा जे सर्च गरे पनि हुन्छ" भन्ने सोच्नु ठूलो गल्ती हुन सक्छ। केही यस्ता कुराहरू छन्, जुन मोबाइलमा सर्च गर्दा वा हेर्दा तपाईं साइबर अपराधीको जालमा पर्न सक्नुहुन्छ, बैंक खाता खाली हुन सक्छ, वा जेल जानेसम्मको स्थिति आउन सक्छ।
मोबाइलमा कहिले पनि सर्च गर्न र हेर्न नहुने १० कुराहरू यस प्रकार छन्:
१. बैंकको कस्टमर केयर नम्बर (Customer Care Numbers)
कुनै बैंक, ई-सेवा, खल्ती वा डिजिटल वालेटको समस्या आयो भने सिधै गुगलमा नम्बर सर्च नगर्नुहोस्।
जोखिम: ह्याकरहरूले बैंकको नक्कली वेबसाइट बनाएर गुगलमा आफ्ना नम्बरहरू राखेका हुन्छन्। तपाईंले फोन गर्दा उनीहरूले बैंकको कर्मचारी बनेर तपाईंको OTP, पिन वा पासवर्ड मागेर खाता रित्याइदिन सक्छन्। सधैं आधिकारिक एप वा बैंककै कार्डको पछाडि रहेको नम्बर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
२. अनलाइन बैंकिङ लगइन पेज (Online Banking Login Pages)
गुगलमा "eBanking Login" वा "नेपाल बैंक लगइन" जस्ता शब्द सर्च गरेर सिधै लिंक खोल्ने गल्ती नगर्नुहोस्।
जोखिम: यहाँ फिसिङ (Phishing) को ठूलो खतरा हुन्छ। ह्याकरले दुरुस्तै देखिने नक्कली बैंकिङ पेज बनाएका हुन्छन्। त्यहाँ तपाईंले पासवर्ड हाल्नेबित्तिकै तपाईंको एकाउन्टको पहुँच उनीहरूको हातमा पुग्छ।
३. बाल यौन दुर्व्यवहार वा अवैध सामग्री (Child Po*******hy)
यो केवल एउटा गल्ती मात्र होइन, यो संसारभरि नै गम्भीर साइबर अपराध हो।
जोखिम: नेपालको कानुन र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अनुसार यस्ता सामग्री सर्च गर्नु वा हेर्नु कडा सजाययोग्य अपराध हो। साइबर ब्यूरो र सुरक्षा एजेन्सीहरूले यस्ता कीवर्ड (Keywords) हरूलाई कडा निगरानीमा राखेका हुन्छन्, जसले गर्दा सिधै जेलको यात्रा हुन सक्छ।
४. बम वा हतियार बनाउने तरिका (How to make bombs/weapons)
कहिलेकाहीँ उत्सुकता वा जिस्किएर पनि "बम कसरी बनाउने" वा "अवैध हतियार कहाँ पाइन्छ" जस्ता कुरा सर्च नगर्नुहोस्।
जोखिम: सुरक्षा निकाय र सरकारी एजेन्सीहरूको 'सस्पेक्ट लिस्ट' (Suspect List) मा तपाईंको आईपी एड्रेस (IP Address) पर्न सक्छ। तपाईं आतंकवादी वा अपराधीको शंकास्पद घेरामा पर्न सक्नुहुन्छ र सोधपुछको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
५. रोगको लक्षण र औषधीको नाम (Symptoms & Medicines)
बिरामी हुँदा गुगलमा लक्षण सर्च गरेर आफैं डाक्टर बन्ने प्रयास नगर्नुहोस्।
जोखिम: गुगलले सामान्य टाउको दुखाईलाई पनि गम्भीर रोगको रूपमा देखाइदिन सक्छ, जसले मानसिक तनाव बढाउँछ। साथै, गुगलको भरमा 'सेल्फ-मेडिकेसन' (आफैं औषधी किनेर खानु) ज्यानका लागि घातक हुन सक्छ। औषधी सधैं डाक्टरको सल्लाहमा मात्र लिनुहोस्।
६. फ्रि एन्टिभाइरस वा क्लिनर एप्स (Free Antivirus/Cleaner Apps)
"Free Mobile Antivirus" वा "Phone Speed Booster" जस्ता कुराहरू सर्च गरेर एप डाउनलोड नगर्नुहोस्।
जोखिम: यस्ता अधिकांश एपहरू आफैंमा मालवेयर (Malware) वा भाइरस हुन्छन्। यिनीहरूले मोबाइल सफा गर्नुको साटो तपाईंको प्राइभेट फोटो, म्यासेज र कल रेकर्डहरू चोरी गरेर बाहिर पठाउँछन्।
७. सरकारी योजना वा फ्रि गिफ्टका नक्कली लिङ्कहरू
"정부 (सरकार) ले फ्रि ब्यालेन्स दिँदै", "यो लिङ्क खोल्नुस् र उपहार पाउनुस्" जस्ता कुराहरू सर्च गर्ने वा आएका लिङ्कमा क्लिक गर्ने नगर्नुहोस्।
जोखिम: यस्ता लिङ्कहरूले तपाईंको मोबाइलको पूरा नियन्त्रण (Hacking) लिन सक्छन् वा तपाईंको व्यक्तिगत विवरणहरू बेच्न सक्छन्।
८. सेयर बजार वा क्रिप्टोकरेन्सीबाट रातारात धनी बन्ने उपाय
"Easy way to double money" वा अवैध "Crypto/HyperFund Investment" जस्ता कुराहरू सर्च नगर्नुहोस्।
जोखिम: गुगल र सोशल मिडियामा यस्ता थुप्रै नक्कली विज्ञापन हुन्छन्, जसले १० दिनमा पैसा डबल गरिदिने प्रलोभन देखाएर 'पन्जी स्किम' वा स्क्याममा फसाउँछन् र तपाईंको लगानी डुब्छ।
९. आफ्नो व्यक्तिगत विवरण (Your Own Private Info)
कहिलेकाहीँ आफ्नो नागरिकता नम्बर, पासपोर्ट नम्बर, वा इमेलको पासवर्ड गुगल सर्च बक्समा हालेर सर्च गर्ने प्रयास नगर्नुहोस्।
जोखिम: सर्च इन्जिनहरूले तपाईंको सर्च हिस्ट्री र डाटा सेभ गर्छन्। यदि तपाईंको गुगल एकाउन्ट सुरक्षित छैन भने यो डाटा चोरिन सक्छ।
१०. प्राइभेट फोटो वा भिडियो लीक गर्ने साइटहरू
कसैको व्यक्तिगत भिडियो वा फोटो लीक भएको छ भन्दै सर्च गर्ने वा हेर्ने प्रयास नगर्नुहोस्।
जोखिम: यस्ता साइटहरूमा अत्यधिक भाइरस र मालवेयर हुन्छन्। लिङ्क क्लिक गर्नेबित्तिकै तपाईंको मोबाइलमा नचाहिँदा एपहरू आफैं डाउनलोड हुन थाल्छन् र मोबाइल ह्याङ वा ट्र्याक हुन सक्छ।
याद राख्नुहोस्: इन्टरनेटमा हामीले गर्ने हरेक एक्टिभिटीको एउटा "डिजिटल फुटप्रिन्ट" (Digital Footprint) रहन्छ। त्यसैले सतर्क रहनुहोस् र सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोग गर्नुहोस्!
