13/09/2022
ढुंगे धराको इतिहास लिच्छवी साम्राज्य (इ. ४००-७५०) को समयमा सुरु भएको थियो। पहिलो ज्ञात हिटी काठमाडौंको हाडीगाउँमा लिच्छवी राजा मानदेव प्रथमका नातिले ५५० ईस्वीमा बनाएका थिए, तर त्यसभन्दा अगाडि पनि त्यस्तै संरचना निर्माण भएको प्रमाणहरू छन्। एक नेपाली किंवदन्तीले सन् ५५० मा काम गर्ने ढुंगेधाराको अस्तित्वलाई संकेत गर्छ। लगभग 464 ई.
पाटनको मंगलबजारमा रहेको मङ्गा हिटीलाई रेकर्डमा सबैभन्दा पुरानो काम गर्ने ढुंगेधारा मानिन्छ। यो 570 ईस्वी मा बनाइएको थियो। हाडीगाउँ हिटी र मङ्गा हिटीको सन्दर्भमा हितीभित्रको ढुंगामा मितिहरू कुँदिएको थियो। बिस्तारै काठमाडौं उपत्यकाका अन्यत्र पनि हिटिस देखा पर्न थालेका छन् ।
ढुंगे धारा नेपाली: ढुङ्गे धारा वा हिटी नेवारी नेपालमा पाइने परम्परागत ढुङ्गे पिउने फोहरा हो। यो एक जटिल ढुङ्गाको जलमार्ग हो जसको माध्यमबाट पानी भूमिगत स्रोतहरूबाट निर्बाध प्रवाह हुन्छ। ढुङ्गे धराहरू प्राचीन र मध्यकालीन नेपालका विभिन्न शासकहरूद्वारा सञ्चालन गरिएको व्यापक खानेपानी आपूर्ति प्रणालीको हिस्सा हो। यो प्रणाली धेरै पोखरी र नहरहरू द्वारा समर्थित छ जसले जल निकायहरूको विस्तृत नेटवर्क बनाउँछ, सुख्खा मौसममा पानीको स्रोतको रूपमा सिर्जना गरिन्छ र मनसुनको वर्षाको कारण पानीको चाप कम गर्न मद्दत गर्दछ। १९ औं शताब्दीको उत्तरार्धबाट सुरु भएको आधुनिक, पाइपबाट पानी प्रणालीको सुरुवात भएपछि यो पुरानो प्रणाली जीर्ण बन्दै गएको छ र यसका केही भाग सदाका लागि हराएको छ। तैपनि, नेपालका धेरै मानिसहरू अझै पनि दैनिक रूपमा पुरानो ढुंगे धराहरूमा भर पर्छन्।
The history of dhunge dharas began during the Licchavi Kingdom (c. 400-750 AD). The first known hiti was built in Kathmandu at Hadi Gaun by a grandson of Lichhavi King Mandev I in 550 AD, but there is evidence that a similar structure was built earlier than that.One Nepalese legend would indicate the existence of a working dhunge dhara in approximately 464 AD.
Manga Hiti at Mangal Bazar in Patan is considered to be the oldest working dhunge dhara on record. It was built in 570 AD. In the case of the Hadi Gaun hiti and Manga Hiti, the dates were engraved on a stone within the hiti. Gradually more hitis started to appear elsewhere in Kathmandu Valley.
A dhunge dhara Nepali: ढुङ्गे धारा or hiti Newari is a traditional stone drinking fountain found in Nepal. It is an intricately carved stone waterway through which water flows uninterrupted from underground sources. Dhunge dharas are part of a comprehensive drinking water supply system, commissioned by various rulers of Ancient and Medieval Nepal. The system is supported by numerous ponds and canals that form an elaborate network of water bodies, created as a water resource during the dry season and to help alleviate the water pressure caused by the monsoon rains. After the introduction of modern, piped water systems, starting in the late 19th century, this old system has fallen into disrepair and some parts of it are lost forever. Nevertheless, many people of Nepal still rely on the old dhunge dharas on a daily basis.
(Source:-Wikipedia)
Photo by Anuj Prajapati
