http://www.netpatrika.com/health

Samachar Health, Kathmandu (2026)

03/08/2026

मानसिक रोग के हो? मानसिक स्वास्थ्य र मानसिक रोगबीचको फरक बुझौं

हामीले अघिल्लो एपिसोडमा मानसिक स्वास्थ्य को विषयमा चर्चा गरेका थियौं। आजको एपिसोडमा मानसिक रोग के हो र मानसिक स्वास्थ्य तथा मानसिक रोगबीच के फरक छ भन्ने विषयमा चर्चा गर्नेछौं।

धेरै मानिसले मानसिक स्वास्थ्य र मानसिक रोगलाई एउटै कुरा ठान्ने गर्छन्। तर यी दुई फरक अवधारणा हुन्।

मानसिक स्वास्थ्य राम्रो हुनु भनेको व्यक्तिले आफ्ना भावना, सोच र व्यवहारलाई सन्तुलित राख्दै दैनिक जीवनका चुनौतीहरूको सामना गर्न सक्नु हो।

यसले व्यक्ति स्वस्थ, उत्पादनशील र सामाजिक रूपमा सक्रिय जीवन बिताउन सक्षम बनाउँछ।

अर्कोतर्फ, मानसिक रोग भने मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर समस्या देखापरी उपचार आवश्यक पर्ने अवस्था हो।

विश्वभर मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याहरू बढ्दै गइरहेका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार मानसिक रोग कुनै कमजोरी, पागलपन वा व्यक्तिगत असफलताको संकेत होइन।

यो मस्तिष्क, मनोवैज्ञानिक अवस्था, आनुवंशिक कारण, तनाव, वातावरण तथा जीवनशैलीसँग सम्बन्धित स्वास्थ्य समस्या हो, जसको समयमै उपचार सम्भव छ।

मानसिक रोग भनेको के हो?

जब व्यक्तिको सोच, भावना वा व्यवहारमा यस्तो परिवर्तन आउँछ, जसले दैनिक जीवन, काम, अध्ययन वा सामाजिक सम्बन्धमा गम्भीर असर पार्न थाल्छ, त्यस अवस्थालाई मानसिक रोग भनिन्छ।

मानसिक रोगका विभिन्न प्रकार हुन्छन्, जस्तै: डिप्रेसन (अवसाद), चिन्ता सम्बन्धी समस्या (Anxiety), बाइपोलार डिसअर्डर, सिजोफ्रेनिया (Schizophrenia), ओसीडी (Obsessive Compulsive Disorder) आदि।

आगामी एपिसोडहरूमा हामी यी प्रत्येक मानसिक रोगका बारेमा विस्तृत रूपमा चर्चा गर्नेछौं।

मानसिक स्वास्थ्य र मानसिक रोगबीचको मुख्य फरक

* मानसिक स्वास्थ्य सबै व्यक्तिसँग सम्बन्धित अवस्था हो, जुन राम्रो वा कमजोर हुन सक्छ।

* मानसिक रोग भने चिकित्सकीय रूपमा पहिचान गरिने स्वास्थ्य समस्या हो, जसका लागि उपचार आवश्यक पर्न सक्छ।

* कमजोर मानसिक स्वास्थ्य भएका सबै व्यक्तिलाई मानसिक रोग हुन्छ भन्ने होइन।

* त्यस्तै, मानसिक रोग भएका व्यक्तिले उचित उपचार, परामर्श र परिवार तथा समाजको सहयोग पाएपछि स्वस्थ र सामान्य जीवन बिताउन सक्छन्।

किन आवश्यक छ समयमै उपचार?

यदि लामो समयसम्म निरन्तर दुःखी हुने, अत्यधिक चिन्ता लाग्ने, निद्रा नपर्ने, कुनै काममा रुचि हराउने, अत्यधिक डर लाग्ने वा आत्महत्याको सोच आउने जस्ता लक्षण देखिन्छन् भने मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार मानसिक रोग लुकाएर बस्नु भन्दा समयमै उपचार सुरु गर्नु नै सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।

शरीरको स्वास्थ्य जत्तिकै मानसिक स्वास्थ्य पनि महत्त्वपूर्ण छ। मानसिक रोग लाजको विषय होइन, उपचार गर्न सकिने स्वास्थ्य अवस्था हो।

समयमै सहयोग खोज्नु नै स्वस्थ, सुरक्षित र सुखी जीवनतर्फको पहिलो कदम हो।

02/08/2026

मानसिक स्वास्थ्य भनेको के हो ?

मानसिक स्वास्थ्य भनेको व्यक्तिको सोच्ने, महसुस गर्ने, निर्णय गर्ने, तनाव व्यवस्थापन गर्ने र अरूसँग स्वस्थ सम्बन्ध कायम राख्ने मानसिक तथा भावनात्मक अवस्था हो।

मानसिक स्वास्थ्य राम्रो हुँदा व्यक्तिले आफ्नो दैनिक जीवन सहज रूपमा सञ्चालन गर्न, समस्याको सामना गर्न र समाजमा सकारात्मक भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार मानसिक स्वास्थ्य मानसिक रोग नहुनु मात्र होइन, आफ्नो क्षमता पहिचान गर्ने, जीवनका सामान्य तनावहरू व्यवस्थापन गर्ने, उत्पादनशील रूपमा काम गर्ने र समुदायमा योगदान दिन सक्ने अवस्था पनि हो।

मानसिक स्वास्थ्य किन महत्त्वपूर्ण छ?

मानसिक स्वास्थ्यले व्यक्तिको शारीरिक स्वास्थ्य, पारिवारिक सम्बन्ध, कार्यक्षमता, अध्ययन, निर्णय क्षमता र समग्र जीवनको गुणस्तरमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ। मानसिक स्वास्थ्य कमजोर हुँदा चिन्ता, तनाव, डिप्रेसन, अनिद्रा तथा अन्य मानसिक समस्याहरू देखा पर्न सक्छन्।

राम्रो मानसिक स्वास्थ्यका संकेत

* सकारात्मक सोच र आत्मविश्वास हुनु।
* आफ्नो भावना खुला रूपमा व्यक्त गर्न सक्नु।
* तनाव र चुनौतीहरूको सामना गर्न सक्नु।
* परिवार, साथीभाइ र सहकर्मीसँग राम्रो सम्बन्ध कायम हुनु।
* जीवनप्रति आशावादी र उद्देश्यपूर्ण हुनु।

मानसिक स्वास्थ्य कसरी राम्रो राख्ने?

विशेषज्ञहरूका अनुसार मानसिक स्वास्थ्य राम्रो राख्न पर्याप्त निद्रा, नियमित व्यायाम, सन्तुलित आहार, परिवार र साथीभाइसँग समय बिताउने, तनाव व्यवस्थापन गर्ने तथा आवश्यकता परे मनोपरामर्शदाता वा मनोचिकित्सकसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।

नेपालमा मानसिक स्वास्थ्यबारे अझै पनि विभिन्न भ्रम, लाज र सामाजिक कलंकका कारण धेरै मानिस समयमै उपचारबाट वञ्चित हुने गरेका छन्।

त्यसैले मानसिक समस्यालाई लुकाउनु भन्दा समयमै विशेषज्ञको सल्लाह लिनु नै सबैभन्दा उचित उपाय मानिन्छ।

शरीर जस्तै मन पनि बिरामी हुन सक्छ, र समयमै उपचार पाए धेरै मानसिक रोग निको हुन सक्छन्।

02/08/2026

अत्यधिक नुन सेवनले निम्त्याउन सक्छ उच्च रक्तचापदेखि मिर्गौला रोगसम्म, चिकित्सकको चेतावनी

स्वादका लागि दैनिक प्रयोग गरिने नुनको अत्यधिक सेवन स्वास्थ्यका लागि गम्भीर जोखिम बन्न सक्ने भन्दै स्वास्थ्य विज्ञहरूले सचेत रहन आग्रह गरेका छन्। आवश्यकता भन्दा बढी नुन खाँदा उच्च रक्तचाप, मिर्गौलामा असर, हड्डी कमजोर हुने तथा शरीर सुन्निने जस्ता समस्या देखिन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार एक स्वस्थ वयस्कले दैनिक ५ ग्राम (करिब एक चम्चा) भन्दा बढी नुन सेवन गर्नु हुँदैन, जसमा करिब २ हजार ३ सय मिलिग्राम सोडियम हुन्छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार धेरै नुन सेवन गर्दा शरीरमा पानीको मात्रा बढ्ने भएकाले रक्तचाप बढ्ने सम्भावना उच्च हुन्छ। लामो समयसम्म उच्च रक्तचाप रहँदा हृदयघात, पक्षघात (स्ट्रोक) तथा मुटुसम्बन्धी अन्य रोगको जोखिम बढ्न सक्छ।

त्यसैगरी, अतिरिक्त सोडियम शरीरबाट बाहिर निकाल्न मिर्गौलाले बढी काम गर्नुपर्ने भएकाले मिर्गौलामा अनावश्यक दबाब पर्न सक्छ। लगातार धेरै नुन सेवन गर्ने व्यक्तिमा दीर्घकालीन मिर्गौला रोगको जोखिम पनि बढ्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

अध्ययनहरूले अत्यधिक नुन सेवनले शरीरबाट क्याल्सियमको मात्रा बढी बाहिरिने देखाएका छन्। यसले हड्डी कमजोर बनाउने तथा अस्टियोपोरोसिस हुने सम्भावना बढाउन सक्छ।

साथै, शरीरमा पानी जम्ने भएकाले खुट्टा, हात वा अनुहार सुन्निने र पेट फुलेको महसुस हुने समस्या पनि देखिन सक्छ।

लुकेको नुनबाट पनि सावधान

चिकित्सकहरूका अनुसार नुनको स्रोत केवल पकाएको खाना मात्र होइन। फास्ट फुड, क्यानमा पाइने सुप, प्रशोधित मासु, सस, केचप तथा प्याकेटबन्द खाद्य पदार्थमा पनि सोडियमको मात्रा धेरै हुने भएकाले यस्ता खानेकुराको अत्यधिक सेवनबाट बच्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ।

के गर्ने?

स्वास्थ्य विज्ञहरूले दैनिक नुनको मात्रा नियन्त्रणमा राख्न, प्रशोधित खाना कम खान, ताजा फलफूल तथा तरकारी बढी सेवन गर्न र खाद्य पदार्थ खरिद गर्दा लेबलमा उल्लेख गरिएको सोडियमको मात्रा हेर्ने बानी बसाल्न सुझाव दिएका छन्।

स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनका लागि 'कम नुन, राम्रो स्वास्थ्य* भन्ने सन्देशलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिएका छन्।

01/08/2026

हैजा संक्रमणको जोखिम बढ्दै: लक्षण देखिए तुरुन्त उपचार गर्न चिकित्सकको आग्रह

वर्षायामसँगै पानीजन्य रोगहरूको जोखिम बढिरहेका बेला स्वास्थ्य विज्ञहरूले हैजाप्रति विशेष सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्।

दूषित पानी तथा दूषित खाना सेवनका कारण फैलिने हैजा समयमै उपचार नगरे ज्यानै जान सक्ने गम्भीर संक्रामक रोग हो।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार हैजाको प्रमुख लक्षणमा - कडा पखाला लाग्नु, बारम्बार बान्ता हुनु, अत्यधिक तिर्खा लाग्नु, शरीर कमजोर हुनु तथा छिट्टै निर्जलीकरण (डिहाइड्रेसन) हुनु पर्दछन्। विशेषगरी कडा पखालाका कारण शरीरबाट धेरै पानी र नुन बाहिरिने भएकाले बिरामीको अवस्था छिट्टै गम्भीर बन्न सक्छ।

हैजा मुख्यतः दूषित पानी पिउँदा, दूषित खाना खाँदा, संक्रमित व्यक्तिको दिसा, बान्ता वा त्यसबाट दूषित वस्तुसँग सम्पर्कमा आउँदा सर्ने गर्छ।

चिकित्सकहरूले हैजाबाट बच्न उमालेर वा सुरक्षित पानी मात्र पिउन, साबुनपानीले नियमित हात धुन, खाना राम्रोसँग पकाएर मात्र खान तथा शौचालयको उचित प्रयोग गर्न सुझाव दिएका छन्।

यदि कडा पखाला वा बान्ता सुरु भएमा ढिलाइ नगरी पुनर्जलीय झोल सेवन गर्न र नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर उपचार गराउन स्वास्थ्यकर्मीहरूले आग्रह गरेका छन्।

समयमै उपचार पाए अधिकांश बिरामी पूर्ण रूपमा निको हुन सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

01/08/2026

नेटपत्रिका हेल्थ प्रस्तुत गर्दछ

मानसिक स्वास्थ्य सचेतना – १०० भागको विशेष श्रृंखला

“शरीर जस्तै मन पनि बिरामी हुन सक्छ, र समयमै उपचार पाए धेरै मानसिक रोग निको हुन सक्छन्।”

नेपालमा मानसिक स्वास्थ्यबारे अझै पनि धेरै भ्रम, डर, लाज र गलत धारणा छन्। यही कारण धेरै व्यक्तिहरू समयमै उपचारबाट वञ्चित भइरहेका छन्।

यस वास्तविकतालाई मध्यनजर गर्दै नेटपत्रिका हेल्थ ले आजदेखि सुरु गर्दैछ “मानसिक स्वास्थ्य सचेतना – १०० भागको विशेष श्रृंखला।”

यस श्रृंखलामा हामी सरल र तथ्यमा आधारित भाषामा मानसिक स्वास्थ्यका विभिन्न पक्षबारे जानकारी प्रस्तुत गर्नेछौं।

श्रृंखलामा समावेश हुने विषयहरू:

* डिप्रेसन, एन्जाइटी र सिजोफ्रेनिया
* प्यानिक अट्याक र तनाव व्यवस्थापन
* आत्महत्या रोकथामसम्बन्धी सचेतना
* बालबालिका, किशोर, युवा र वृद्धको मानसिक स्वास्थ्य
* निद्रा, सामाजिक सञ्जाल र मानसिक स्वास्थ्य
* मानसिक रोगका लक्षण, उपचार र बच्ने उपाय
* मनोचिकित्सक र मनोवैज्ञानिकको भूमिका
* मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित भ्रम र तथ्य

यस अभियानको उद्देश्य कसैलाई डराउनु होइन, मानसिक स्वास्थ्यबारे सही जानकारी, समयमै उपचारको महत्व र समाजमा रहेको कलंक (Stigma) हटाउन योगदान गर्नु हो।

यदि तपाईं वा तपाईंको परिवारका कुनै सदस्य मानसिक समस्यासँग संघर्ष गरिरहनुभएको छ भने, याद राख्नुहोस्—सहायता माग्नु कमजोरी होइन, यो साहसको पहिलो कदम हो।

📅 आजदेखि नियमित रूपमा १०० विशेष सामग्री प्रकाशित हुनेछन्।

हामीसँग जोडिनुहोस्, पढ्नुहोस्, शेयर गर्नुहोस् र मानसिक स्वास्थ्यबारे सही सन्देश फैलाउन सहयोग गर्नुहोस्।

नेटपत्रिका हेल्थ
“स्वस्थ मन, स्वस्थ समाज।”

31/07/2026

शुक्रबार साथिको वक वकावटमा नलाग्नुहोस है । यो एक दिनले हजार वर्ष पिरोल्छ।

19/07/2026

दिनमा केवल १० मिनेट हिँड्दा शरीरमा के हुन्छ?

तपाईंलाई लाग्न सक्छ, “१० मिनेट हिँडेर के नै हुन्छ र?” तर विज्ञानले भन्छ—दिनको केवल १० मिनेटको नियमित हिँडाइले पनि शरीर र दिमागमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन थाल्छ।

१. मुटु स्वस्थ बन्छ
१० मिनेट छिटो हिँड्दा रक्तसञ्चार राम्रो हुन्छ, रक्तचाप नियन्त्रणमा सहयोग पुग्छ र मुटुसम्बन्धी रोगको जोखिम कम हुन सक्छ।

२. दिमाग ताजा हुन्छ
हिँड्दा मस्तिष्कमा अक्सिजनको मात्रा बढ्छ। तनाव कम हुन्छ, मन हल्का हुन्छ र काममा ध्यान केन्द्रित गर्न सजिलो हुन्छ।

३. रगतमा चिनी नियन्त्रणमा मद्दत
विशेष गरी खाना खाएपछि १० मिनेट हिँड्दा रगतमा ग्लुकोजको मात्रा अचानक धेरै बढ्न नदिन सहयोग मिल्न सक्छ।

४. क्यालोरी खर्च हुन्छ
१० मिनेटको तीव्र हिँडाइले उमेर, तौल र गतिअनुसार करिब ३०–७० क्यालोरी खर्च गर्न सक्छ। दैनिक बानी बनाएमा तौल व्यवस्थापनमा पनि सहयोगी हुन्छ।

५. जोर्नी र मांसपेशी बलियो बन्छ
हल्का हिँडाइले शरीर चलायमान राख्छ, मांसपेशी सक्रिय बनाउँछ र जोर्नी कडा हुने समस्या कम गर्न मद्दत गर्छ।

६. पाचन प्रणाली राम्रो हुन्छ
खाना खाएपछि छोटो हिँडाइले पाचन प्रक्रियालाई सहज बनाउन र पेट भारी हुने समस्या कम गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

७. ऊर्जा बढ्छ
थकान महसुस भइरहेको बेला १० मिनेट हिँड्दा शरीरमा ऊर्जा बढेको अनुभव हुन सक्छ।

सानो बानी, ठूलो फाइदा

दिनको १० मिनेट निकाल्न सकिन्छ भने, तपाईंको स्वास्थ्यका लागि त्यो एउटा उत्कृष्ट लगानी हुन सक्छ। लिफ्टको सट्टा सिँढी, नजिकको दूरीमा गाडीको सट्टा पैदल—यही साना परिवर्तनले भविष्यमा ठूलो फरक पार्न सक्छ।

आजै सुरु गर्नुहोस्। तपाईंको शरीरले केही दिनमै फरक महसुस गर्न थाल्नेछ।

18/07/2026

हार्ट अट्याक आउनुअघि शरीरले दिन्छ यी संकेत, बेवास्ता नगर्न चिकित्सकको सुझाव

हार्ट अट्याक अचानक हुने समस्या जस्तो देखिए पनि धेरै अवस्थामा शरीरले केही समयअघि नै चेतावनी संकेत दिन थाल्छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार छातीमा दबाब वा दुखाइ, सास फेर्न गाह्रो हुनु, चिसो पसिना आउनु, अत्यधिक थकान महसुस हुनु तथा दुखाइ काँध, हात, घाँटी वा बङ्गारासम्म फैलिनु हार्ट अट्याकका प्रमुख प्रारम्भिक संकेत हुन सक्छन्।

कतिपय व्यक्तिमा वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, चक्कर लाग्ने वा अपच तथा ग्यास भएको जस्तो महसुस हुने लक्षण पनि देखिन सक्छ।

विशेषगरी महिलामा छाती दुख्नेभन्दा बढी असामान्य थकान, सास फेर्न गाह्रो हुने र ढाड वा बङ्गारामा दुखाइ हुने समस्या देखिन सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

यदि छातीको दुखाइ ५ मिनेटभन्दा बढी रहन्छ, दुखाइ शरीरका अन्य भागमा फैलिन्छ, सास फेर्न कठिनाइ हुन्छ वा चिसो पसिना आउँछ भने त्यसलाई सामान्य समस्या सम्झेर बस्न नहुने विज्ञहरूको सुझाव छ।

यस्तो अवस्थामा तत्काल नजिकको अस्पताल पुग्न वा आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवामा सम्पर्क गर्नुपर्छ।

समयमै उपचार पाए हार्ट अट्याकबाट हुने जटिलता र ज्यान जाने जोखिम उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सकिने भएकाले यस्ता संकेतलाई बेवास्ता नगर्न चिकित्सकहरूले आग्रह गरेका छन्।

Samachar Health

03/08/2026

02/08/2026

02/08/2026

01/08/2026

01/08/2026

31/07/2026

19/07/2026

18/07/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request