03/08/2026
Swayambhunath नेपालका सबैभन्दा प्रसिद्ध धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय स्थलहरूमध्ये एक हो। यो काठमाडौं उपत्यकाको पश्चिम भागमा रहेको सानो पहाडको टुप्पोमा अवस्थित छ। स्वयम्भूनाथलाई बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको महान तीर्थस्थल मानिन्छ भने हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले पनि यसलाई उत्तिकै श्रद्धा र सम्मानका साथ पूज्ने गर्दछन्। धार्मिक सहिष्णुता र सांस्कृतिक एकताको प्रतीकका रूपमा स्वयम्भूनाथ विशेष महत्त्व राख्दछ।
स्वयम्भूनाथलाई “Monkey Temple” अर्थात् “बाँदर मन्दिर” भनेर पनि चिनिन्छ, किनभने यहाँ धेरै संख्यामा बाँदरहरू बसोबास गर्छन्। यहाँ पुग्न लामो सिँढी चढ्नुपर्छ, र माथि पुगेपछि सम्पूर्ण काठमाडौं उपत्यकाको मनमोहक दृश्य देख्न सकिन्छ। बिहान र साँझको समयमा यहाँको वातावरण अझ शान्त, सुन्दर र आध्यात्मिक अनुभवले भरिएको हुन्छ।
स्वयम्भूनाथ स्तूपको मुख्य आकर्षण यसको विशाल सेतो गुम्बज र माथि रहेको सुनौलो गजुर हो। गजुरको चारैतिर बनाइएका बुद्धका आँखा ज्ञान, करुणा र जागरणको प्रतीक मानिन्छन्। बुद्धका ती आँखा संसारभरि शान्ति र सत्य फैलाइरहेको सन्देश दिन्छन्। स्तूप वरिपरि रंगीन प्रार्थना झण्डाहरू फहरिरहेका हुन्छन्, जसले सम्पूर्ण वातावरणलाई आध्यात्मिक बनाइदिन्छ।
इतिहास अनुसार स्वयम्भूनाथ करिब दुई हजार वर्षभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो। प्राचीन कथनअनुसार काठमाडौं उपत्यका पहिले ठूलो ताल थियो र त्यस तालबाट स्वयं उत्पन्न भएको ज्योति पछि स्वयम्भूनाथका रूपमा स्थापित भएको विश्वास गरिन्छ। “स्वयम्भू” शब्दको अर्थ नै “आफैं उत्पन्न भएको” भन्ने हुन्छ। यही कारणले यसको धार्मिक तथा ऐतिहासिक महत्त्व अत्यन्त ठूलो छ।
स्वयम्भूनाथ परिसरभित्र विभिन्न चैत्य, गुम्बा, मन्दिर, मूर्ति तथा धार्मिक स्मारकहरू रहेका छन्। यहाँ बौद्ध भिक्षुहरू ध्यान र पूजा गर्दै गरेको दृश्य प्रायः देख्न सकिन्छ। साथै हिन्दू देवी–देवताका मन्दिरहरू पनि यहाँ रहेका छन्, जसले नेपालमा धार्मिक सद्भावको सुन्दर उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ।
यो स्थल धार्मिक महत्त्व मात्र नभई नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य पनि हो। विश्वभरबाट आउने हजारौं पर्यटकहरू यहाँको कला, संस्कृति, वास्तुकला र प्राकृतिक सौन्दर्य अवलोकन गर्न आउने गर्दछन्। विशेष गरी बिहान सूर्योदयको समयमा स्वयम्भूनाथबाट देखिने काठमाडौं उपत्यकाको दृश्य अत्यन्त आकर्षक हुन्छ।
यसरी, स्वयम्भूनाथ नेपालको गौरव, धार्मिक स्थल
