31/08/2026
⏺️ बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ मा केकस्ता कमीकमजोरीहरु देख्नुहुन्छ ⁉️ लेख्नुहोस् ।....................................
▶️ बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ (BAFIA, 2073) ले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको स्थापना, सञ्चालन, नियमन, निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षणका लागि एकीकृत कानुनी आधार दिएको छ। नेपाल कानून आयोगका अनुसार यसको मुख्य उद्देश्य वित्तीय स्थायित्व, निक्षेपकर्ताको संरक्षण र स्वस्थ प्रतिस्पर्धा कायम गर्नु हो।....................................
🚫 तर व्यवहारमा हेर्दा BAFIA २०७३ का केही प्रमुख कमजोरी/सीमाहरू यसप्रकार छन्:
१. समयअनुकूलता र Digital Banking सम्बन्धी कमजोरी:
▶️ BAFIA २०७३ बनाउँदा अहिलेको जस्तो FinTech, digital banking, mobile banking, cryptocurrency, artificial intelligence, cloud computing र cyber risk व्यापक थिएनन्। त्यसैले नयाँ प्रविधिबाट उत्पन्न जोखिमलाई ऐनले पर्याप्त रूपमा सम्बोधन गर्न सकेको छैन।
२. Corporate Governance अझै कमजोर:
▶️ ऐनले सञ्चालक समिति, audit committee, management र internal control सम्बन्धी व्यवस्था गरे पनि व्यवहारमा corporate governance कमजोर देखिन्छ। NRB को supervision report मा केही संस्थामा audit committee ले आवश्यक प्रक्रिया पालना नगरेको र internal audit का लागि पर्याप्त जनशक्ति नभएको उल्लेख छ।
३. Related Party Lending / Conflict of Interest को समस्या:
▶️ सञ्चालक, promoter, management तथा सम्बन्धित व्यक्तिसँग हुने कारोबारमा conflict of interest को जोखिम अझै महत्वपूर्ण छ। यही कारणले BAFIA संशोधनमा related-party lending (RPL) लाई थप व्यवस्थित गर्ने विषय प्रमुख बनेको छ। IMF ले पनि 2026 मा BAFIA संशोधनमा RPL सम्बन्धी सुधार भइरहेको उल्लेख गरेको छ।
४. Regulatory Overlap:
▶️ बैंकिङ क्षेत्रमा NRB Act, BAFIA, Companies Act, Banking Offence Act, AML/CFT सम्बन्धी कानून लगायत धेरै कानुनी व्यवस्था लागू हुन्छन्। विभिन्न कानून र regulator का प्रावधानबीच overlap हुँदा compliance burden र interpretation को समस्या आउन सक्छ।
५. Risk-Based Supervision लाई पर्याप्त बल नदिएको:
▶️आधुनिक बैंकिङमा risk-based supervision अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। तर ऐनको धेरै व्यवस्था traditional compliance तथा नियम पालना जाँचमा केन्द्रित देखिन्छ। वास्तविक जोखिमको स्तरअनुसार supervisory intensity फरक गर्ने व्यवस्था अझ बलियो बनाउन आवश्यक छ। IMF ले पनि नेपालमा risk-based supervision थप सुधार गर्नुपर्ने उल्लेख गरेको छ।
६. Management Accountability स्पष्ट बनाउनुपर्ने:
▶️ बैंकमा समस्या आउँदा Board, CEO, senior management र अन्य जिम्मेवार पदाधिकारीको व्यक्तिगत accountability कति र कसरी निर्धारण गर्ने भन्ने विषयमा अझ स्पष्ट र प्रभावकारी व्यवस्था आवश्यक देखिन्छ।
७. Loan Misuse र Credit Risk नियन्त्रणमा कार्यान्वयन चुनौती:
▶️ BAFIA ले ऋणको उद्देश्य खुलाउने र ऋणको उपयोगको monitoring गर्ने व्यवस्था गरेको छ। तर NRB supervision मा credit assessment, projected financials, repayment source तथा loan utilization सम्बन्धी कमजोरीहरू देखिएका छन्।
८. Internal Audit र Internal Control प्रभावकारी नहुनु:
▶️ कानूनमा audit committee तथा internal audit को व्यवस्था भए पनि कानुनी व्यवस्था मात्र पर्याप्त नभई त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक हुन्छ। केही संस्थामा internal audit का लागि पर्याप्त skilled manpower नभएको NRB को प्रतिवेदनले देखाउँछ।
९. Transparency र Disclosure मा कमजोरी:
▶️ केही वित्तीय संस्थाले वेबसाइटमार्फत आवश्यक सूचना समयमै वा पर्याप्त विवरणसहित disclosure नगरेको NRB supervision report मा उल्लेख छ। यसले market discipline र depositor/investor confidence मा असर पार्न सक्छ।
१०. Problematic Bank Resolution अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने:
▶️ BAFIA ले merger, acquisition, corrective action लगायतका व्यवस्था गरेको छ। तर bank failure resolution, depositor protection, bail-in, systemic bank resolution जस्ता आधुनिक resolution framework लाई अझ स्पष्ट र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुकूल बनाउन सकिन्छ।
११. Financial Innovation का लागि पर्याप्त Regulatory Sandbox व्यवस्था छैन:
▶️ FinTech तथा नयाँ financial products परीक्षणका लागि regulatory sandbox, innovation framework र proportional regulation सम्बन्धी स्पष्ट कानुनी आधार थप आवश्यक छ।
१२. Cybersecurity र Operational Risk:
▶️ Digital banking बढेसँगै cyber attack, data breach, IT failure, third-party/vendor risk र business continuity risk बढेका छन्। BAFIA २०७३ मा यी आधुनिक operational risks का लागि विस्तृत र स्पष्ट framework पर्याप्त छैन।
१३. Provisions धेरैजसो Principle-based भए पनि Detailed Rules मा निर्भरता:
▶️ BAFIA ले धेरै विषयमा “नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेबमोजिम” भन्ने व्यवस्था राखेको छ। यसले NRB लाई flexibility दिए पनि अत्यधिक directive-based regulation हुँदा बैंकहरूले ऐनभन्दा धेरै circular/directive आधारित compliance गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
१४. Banker–Businessman सम्बन्धमा स्पष्टता आवश्यक:
▶️ Banking ownership र commercial/business interest बीचको सम्बन्धले conflict of interest र concentration risk सिर्जना गर्न सक्छ। BAFIA संशोधनको बहसमा banker र businessman को भूमिका छुट्याउने तथा related-party lending सम्बन्धी विषयमा व्यापक बहस भएको छ।....................................
🔆 परीक्षाका लागि छोटो उत्तर (सम्झन सजिलो हुन्छ ।):
📚 BAFIA २०७३ का प्रमुख कमजोरीहरू:
▶️ आधुनिक digital banking र FinTech लाई पर्याप्त सम्बोधन नगर्नु
▶️ Corporate governance कमजोर रहनु
▶️ Related-party lending तथा conflict of interest को जोखिम
▶️ Risk-based supervision पर्याप्त प्रभावकारी नहुनु
▶️ Board तथा management accountability थप स्पष्ट हुनुपर्ने
▶️ Internal audit र internal control मा कमजोरी
▶️ Loan misuse तथा credit risk नियन्त्रणमा कार्यान्वयन समस्या
▶️ Transparency तथा disclosure मा कमजोरी
Bank failure resolution framework अझ प्रभावकारी ▶️ बनाउनुपर्ने
▶️ Cybersecurity तथा operational risk सम्बन्धी पर्याप्त व्यवस्था नहुनु
▶️ विभिन्न वित्तीय कानूनबीच regulatory overlap हुनु
▶️ Financial innovation तथा regulatory sandbox सम्बन्धी स्पष्ट व्यवस्था नहुनु।
....................................
अत: BAFIA २०७३ ले नेपालको बैंकिङ क्षेत्रलाई एकीकृत कानुनी आधार दिएको महत्वपूर्ण ऐन भए पनि digitalization, cyber risk, related-party lending, risk-based supervision, corporate governance र bank resolution जस्ता आधुनिक विषयलाई समेट्दै समयानुकूल संशोधन गर्नु आवश्यक देखिन्छ। हाल पनि BAFIA संशोधनमार्फत यस्ता विषयहरू सुधार गर्ने प्रक्रिया अघि बढिरहेको छ।....................................
- copied
