10/07/2026
๐ฆ๐ ๐๐๐๐๐๐๐ง ๐ก๐ ๐ฃ๐๐ก๐๐๐ก๐๐ฌ
Ni Dina Gien Sanchez
May mga estudyanteng nagtapos dala ang medalya. May mga nagtapos na may matataas na karangalan. At mayroon ding mga nagtapos na ang tunay na parangal ay hindi isinabit sa kanilang leeg, kundi matagal nang pasan sa kanilang balikat.
Isa si Carl Manuel Sabandal, 23 taong gulang mula sa San Isidro, Mahaplag, Leyte.
Sa entablado ng Abuyog Community College para sa Batch Bantayog 2026, isa lamang siyang pangalan sa mahabang listahan ng mga nagsipagtapos. Ilang segundo lamang ang ginugol niya sa pagtanggap ng diploma. Ngunit ang apat na taong nagdala sa kanya roon ay binuo ng mga sakripisyong hindi kailanman nakita ng karamihan.
Bilang panganay sa limang magkakapatid, hindi na bago kay Carl ang pagiging unang humarap sa responsibilidad. Sa murang edad pa lamang, natutuhan na niyang ang pagiging kuya ay hindi lamang titulo sa loob ng tahanan. Isa itong pangakong maging unang sasalo ng bigat, unang mangangarap, at unang magsisikap upang gumaan ang buhay ng pamilya.
Habang ang iba ay nakatuon lamang sa pagsusulit at mga proyekto, dalawang buhay ang sabay niyang ginampananโbilang estudyante at bilang Student Assistant.
Hindi iyon ang pinakamadaling daan.
Ngunit iyon ang landas na pinili niyang tahakin.
"Ayoko silang mahirapan."
Maikli ang kanyang sagot, ngunit sapat upang ilarawan ang dahilan ng bawat puyat, bawat pagod, at bawat araw na pinili niyang ipagpatuloy ang laban.
Hindi lamang iyon pangungusap.
Isa iyong tahimik na pangakong inuulit niya sa sarili sa bawat pagpasok sa klase, sa bawat oras ng pagtatrabaho, at sa bawat gabing inuuna niyang tapusin ang mga tungkulin bago ang sariling pahinga.
Hindi naging madali ang pagsisimula.
"Sa una, mahirap," pag-amin niya.
Ngunit sa tulong ng kanyang mga instructor at mga kasamahan sa trabaho, natutuhan niyang balansehin ang dalawang mundong kanyang ginagalawan. Ang dating tila imposibleng pagsabayin ay naging bahagi ng kanyang pang-araw-araw na buhay.
Subalit dumating din ang panahong halos sumuko na siya.
Isa sa pinakamabigat na yugto ng kanyang buhay ang unang LCUAA, kung saan nagsilbi siyang medic rescuer bilang kasapi ng ROTC. Kasabay ng sunod-sunod na responsibilidad ay ang mga problemang kinakaharap ng kanilang pamilya.
"Hindi ko alam kung ano ang uunahin."
May mga gabing halos hindi na siya nakakatulog. May mga araw na ang pagod ay hindi na lamang nararamdaman sa katawan, kundi maging sa isip at damdamin. Ang mga responsibilidad sa paaralan, trabaho, organisasyon, at tahanan ay tila sabay-sabay na humihila sa kanya pababa.
Ngunit doon niya natuklasan ang isang mahalagang katotohanan.
Ang katatagan ay hindi nangangahulugang kailangan mong lumaban nang mag-isa.
Sa mga panahong gusto na niyang bumitaw, may mga taong nagsilbing ilaw sa kanyang pinakamadilim na kabanata.
Sina Sir Cecilio, Ma'am Tisado, at Ma'am Bahinting ang ilan sa mga taong hindi lamang nagturo sa kanya ng aralin sa silid-aralan. Tinuruan din nila siyang maniwala na may mga laban na mas magaan kapag may mga taong handang umalalay.
Patuloy rin siyang pinalakas ng simpleng payo ng kanyang mga magulang.
"Apilan tanan gusto mo apilan, ayaw pagduha-duha."
Isang payong naging gabay niya sa bawat oportunidad na kanyang hinarap.
Marahil kaya hindi lamang siya nagtapos bilang isang working student.
Natapos din niya ang Advanced ROTC, sumailalim sa Summer Cadre Training, at naging Graduate Military Instructor on Active Duty Trainingโmga patunay ng kanyang disiplina, dedikasyon, at kahandaang magsilbi.
Ngunit sa kabila ng lahat ng kanyang mga tagumpay, nanatiling payak ang kanyang mga pangarap.
Nang tanungin kung ano ang unang pumasok sa kanyang isip matapos ang pagtatapos, hindi karera, titulo, o sariling tagumpay ang kanyang binanggit.
"Gusto kong magpasalamat sa Diyos. Masaya ako kasi mababawasan na ang gastusin ng mga magulang ko. May mga kapatid pa akong nag-aaral. Ngayon, makakatulong na ako sa kanila."
Sa panahong madalas inuuna ng marami ang sariling tagumpay, pinili ni Carl na sukatin ang kanyang tagumpay sa kakayahan niyang maging sandigan ng kanyang pamilya.
Hindi rin napigilan ng kanyang ina, si Mirasol Sabandal, ang mapaluha habang inaalala ang mahabang paglalakbay ng kanyang anak.
"Very proud ako sa kanya. Sa hirap ng lahat ng pinagdaanan, nagpatuloy siya at nagpursige."
Hindi iyon mga luha ng pagod.
Mga luha iyon ng isang inang matagal na naghintay na makita ang pangarap ng kanyang anak na tuluyang magkatotoo.
Ngayon, tangan ni Carl ang diplomang matagal niyang ipinaglaban. Ngunit higit pa sa isang pirasong papel ang kanyang iniuwi. Bitbit niya ang pag-asang unti-unti nang gagaan ang buhay ng kanyang pamilya.
Bitbit niya ang paniniwalang ang tunay na tagumpay ay hindi lamang nasusukat sa sariling naabot, kundi sa dami ng taong naiaangat habang umaakyat ka.
At para sa mga kapwa working student na patuloy ding lumalaban, iniwan niya ang isang mensaheng sumasalamin sa sarili niyang paglalakbay: "Rest if you must, but don't you quit."
Sapagkat sa mundong puno ng pagod at pagsubok, hindi ang mga taong hindi napapagod ang tunay na nagtatagumpay.
Kundi ang mga taong, sa kabila ng lahat, pinipiling bumangon, lumaban, at magpatuloy.
At sa bawat tahimik na sakripisyong hindi man nakita ng marami, unti-unting naisulat ni Carl Manuel Sabandal ang kuwento ng isang panganay na piniling maging matatagโhindi lamang para sa sarili, kundi para sa pamilyang matagal nang umaasa sa kanyang balikat.
๐ธ S. Yabut, L. Gerones
๐ผ๏ธ JR. Escarilla
