07/09/2026
๐ข๐ฃ๐๐ก๐ฌ๐ข๐ก | ๐๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐ด ๐๐๐บ๐๐ฝ๐ฎ ๐ฎ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐ต๐ฎ, ๐ ๐ฎ๐ ๐ง๐ฎ๐ป๐ผ๐ป๐ด ๐ป๐ฎ ๐ ๐ฎ๐ป๐ฎ๐ป๐ฎ๐๐ถ๐น๐ถ
Tumataas ang tubig sa kalsada, bumabagal ang biyahe, nagsisiksikan ang mga pasahero, at ang simpleng pagpunta sa paaralan at trabaho ay nagiging sugal kung makakarating ba nang ligtas. Taon-taon nating nakikita ang parehong eksena, ngunit tila pareho rin ang ating tugon: maghintay, magtiis, maglinis kapag baha na, at muling umasa na sa susunod na ulan ay hindi na ganoon kalala. Ngunit hanggang kailan natin tatawaging โnormalโ ang isang problemang paulit-ulit namang inilalagay sa panganib ang mga tao?
Ang baha ay hindi lamang bunga ng malakas na ulan. Isa rin itong resulta ng mga problemang matagal nang hindi lubusang nalulutas โ baradong ๐ฅ๐ณ๐ข๐ช๐ฏ๐ข๐จ๐ฆ, basurang napupunta sa mga ๐ธ๐ข๐ต๐ฆ๐ณ๐ธ๐ข๐บ๐ด, kakulangan sa tuloy-tuloy na ๐ฎ๐ข๐ช๐ฏ๐ต๐ฆ๐ฏ๐ข๐ฏ๐ค๐ฆ, at mga imprastrakturang hindi sapat ang kalidad para sa kasalukuyang pangangailangan ng komunidad. Makikita ito sa lawak ng epekto ng pagbaha sa Pampanga. Noong Agosto 12, idineklarang nasa state of calamity ang buong lalawigan matapos maapektuhan ng matinding pag-ulan ang 297 barangay sa 17 LGU, na may humigit-kumulang 860,076 indibidwal o 269,775 na pamilya. Pagsapit ng Agosto 20, iniulat namang umabot sa 380 barangay at 972,407 katao ang naapektuhan ng pagbaha.
Kapag parehong lugar ang paulit-ulit na binabaha, hindi na sapat na dahilan ang โmalakas ang ulan.โ Kailangang itanong kung bakit hindi pa rin sapat ang ating paghahanda.
Hindi rin maikakaila ang responsibilidad ng bawat mamamayan. Ang isang plastik na basta itinapon sa kanal ay maaaring maging maliit na bara ngayon at malaking problema kapag dumating ang malakas na ulan. Ngunit hindi rin maaaring gawing dahilan ang disiplina ng mamamayan upang takpan ang pangangailangan para sa maayos na ๐ง๐ญ๐ฐ๐ฐ๐ฅ ๐ฎ๐ข๐ฏ๐ข๐จ๐ฆ๐ฎ๐ฆ๐ฏ๐ต. Hindi sapat ang isang ๐ค๐ญ๐ฆ๐ข๐ฏ-๐ถ๐ฑ ๐ฐ๐ฑ๐ฆ๐ณ๐ข๐ต๐ช๐ฐ๐ฏ pagkatapos ng baha kung hindi naman tuloy-tuloy ang maintenance bago ito dumating.
Mas nakababahala kapag ang panganib ay nauuna kaysa sa aksyon. Sa tuwing malakas ang ulan, may mga estudyante at manggagawang kailangang bumiyahe kahit hindi malinaw kung ligtas pa ba ang kanilang ruta. Kapag huli ang anunsyo at pagsuspinde, maaaring nasa kalsada na ang mga taong dapat sana ay pinoprotektahan ng mga ito. Ang suspensyon ay hindi lamang tungkol sa klase o trabaho; ito ay tungkol sa kaligtasan ng mga taong kailangang bumiyahe upang makarating doon.
Hindi natin hinihinging magsuspinde sa bawat pag-ulan. Ang hinihingi ay mas maagap na paghahanda at mas mabilis na pagkilos kapag malinaw na may panganib. Kung alam nating may mga lugar na mabilis na bahain, dapat mas maaga ang ๐ฎ๐ฐ๐ฏ๐ช๐ต๐ฐ๐ณ๐ช๐ฏ๐จ. Kung alam nating may mga ๐ฅ๐ณ๐ข๐ช๐ฏ๐ข๐จ๐ฆ na barado, dapat linisin bago pa dumating ang malakas na ulan. Kung alam nating delikado ang kondisyon ng kalsada, dapat malinaw at mabilis ang babala. Higit sa lahat, ang pondong nararapat para sa mamamayan ay dapat ibigay; ang serbisyong nakabubuti para sa kanilang kapakanan ang dapat inuuna.
Higit sa mga paulit-ulit na paalalang magdala ng mga panangga sa ulan, ang malinis na ๐ธ๐ข๐ต๐ฆ๐ณ๐ธ๐ข๐บ๐ด, regular na ๐ฎ๐ข๐ช๐ฏ๐ต๐ฆ๐ฏ๐ข๐ฏ๐ค๐ฆ, responsableng ๐ธ๐ข๐ด๐ต๐ฆ ๐ฎ๐ข๐ฏ๐ข๐จ๐ฆ๐ฎ๐ฆ๐ฏ๐ต ๐ด๐บ๐ด๐ต๐ฆ๐ฎ, mas mabilis na anunsyo, at maayos na paglalaan sa pondo ang tunay na kailangan ng bayan. Ito ang mga hakbang at desisyon na inuuna ang kaligtasan ng lahat โ hindi ang pansariling layunin ninuman.
Dahil ang tunay na ๐ฅ๐ช๐ด๐ข๐ด๐ต๐ฆ๐ณ ๐ฑ๐ณ๐ฆ๐ฑ๐ข๐ณ๐ฆ๐ฅ๐ฏ๐ฆ๐ด๐ด ay hindi nagsisimula kapag mataas na ang tubig. Nagsisimula ito habang wala pang bahaโkapag may panahon pang kumilos.
Hindi rin karapat-dapat na sanay na ang mga tao sa baha. Ang pagiging sanay sa isang problema ay hindi patunay na maayos na ang sistema. Minsan, patunay lamang ito na matagal na tayong nagtitiis.
Hindi natin kontrolado ang ulan. Ngunit kontrolado natin kung gaano tayo kahanda sa pagdating nito.
Kaya sa susunod na bumuhos ang ulan, huwag lamang nating tanungin kung โMay pasok ba?โ o โBaha na ba?โ Ang mas mahalagang itanong: โAno ang ginawa natin bago pa bumaha?โ
Dahil kung sa bawat malakas na ulan ay baha, pagkaantala, panganib, at pagtitiis pa rin ang kapalit, hindi na lamang panahon ang problema โ may sistemang kailangang baguhin.
๐๏ธ: Tricia Khay Sneider
๐จ: Arnalie David
๐ผ๏ธ: Adrian Canlas
