24/09/2026
KUNG ANG KONSTITUSYON DILI NA SUPREMO
Kagahapon, nakasaksi kita og usa ka makapakabalaka kaayo nga panghitabo nga may kalabotan sa mismong Konstitusyon nga daghang Pilipino ang nakigbisog ug namatay aron mapanalipdan.
POLITIKANHONG PAGMANIobra SA KONSTITUSYON
Dili kini ang unang higayon nga atong nakita nga ang mga lagda sa Konstitusyon mahimong himuong subject sa politikanhong pagmaniobra sa kining administrasyon ni Marcos Jr. Gikan sa mga pangutana bahin sa gidaghanon nga gikinahanglan aron makab-ot ang quorum, hangtod sa desisyon kagahapon nga usbon ang basehan sa pagtino sa constitutional threshold alang sa conviction, ang isyu nga atong giatubang mas dako pa kay sa usa ka tawo o usa ka impeachment case.
ANG 13–1 NGA DESISYON
Niadtong Septiyembre 23, 2026, ang Senado nga naglingkod isip impeachment court mibotar og 13–1, samtang unom ka senator-judges wala miapil, aron biyaan ang una nga 16-vote requirement. Ang bag-ong lagda nag-ihap lamang sa mga senator-judges nga legal ug factual nga makahimo sa pag-apil sa panahon sa judgment.
“ALL” MEANS TANAN
Ang Konstitusyon mismo nag-ingon nga: “No person shall be convicted without the concurrence of two-thirds of ALL the Members of the Senate.”
ALL=TANAN. WALAY KWALIPIKASYON. WALA GI INGON NA ALL MEMBERS PRESENT. Kung klaro ang lagda sa balaod, Dili kini angay hatagan ug lain interpretesyon. Diba kung klaro ang usa ka lagda, kini angay na lang gayud basahon? Ngano hatagan man ug laing pagsabot???
ANG PANGUTANA NGA DAPAT TUBAGON
Busa, ang pangutana dili lamang kung kinsa ang nasakdal.
Ang pangutana mao kini:
Mahimo ba nga usbon o i-redefine ang usa ka constitutional requirement sa mismong lawas nga nagdumala sa maong proceeding?
DUHA KA PANIG SA KONSTITUSYONAL NGA INTERPRETASYON
Adunay seryoso nga mga argumento sa duha ka bahin. Pipila ka retiradong Supreme Court Chief Justices nga mitambong isip amici curiae misuporta sa pag-ihap lamang sa mga senator-judges nga aktibong miapil, samtang si retired Associate Justice Adolfo Azcuna miingon nga ang two-thirds requirement nagtumong sa tibuok membership sa Senado. Ang depensa usab nangatarungan nga ang pagkawala o dili pag-apil sa usa ka senador dili nagpasabot nga nahimong bakante ang iyang posisyon ug nga ang orihinal nga 16-vote threshold kinahanglan magpabilin.
ANG PRECEDENT NGA MAHIMO NIINI
Apan bisan unsa pa ang interpretasyon nga atong dawaton, kinahanglan gyud nga susihon pag-ayo sa publiko ang precedent or “standard” nga mahimo niini.
Kay ang constitutional safeguards dili unta mga numero nga mahimong usbon-usab depende sa sitwasyon.
UNSAY MAHITABO SA SUNOD?
Kung ang constitutional threshold mahimong recalculated tungod kay adunay mga miyembro nga dili makaapil, unsa man ang mahitabo sa sunod?
Unsa man kung lahi na ang political circumstances?
Unsa man kung ang tawo nga gi-trial gikan na sa laing kampo political?
Ang usa ka lagda nga mahimong mausab depende kung kinsa ang present karon mahimong mahimong usa ka lagda nga mausab pag-usab ugma.
Ug mao kana ang peligro.
SEPARATION OF POWERS
Dili kini awtomatikong nagpasabot nga ang usa ka branch literal nga “na-merge” ngadto sa lain. Ang atong constitutional system wala naghatag sa Judiciary og exclusive power sa pag-interpret sa Konstitusyon sa matag sitwasyon; ang mga constitutional questions mahimong motumaw sulod sa lain-laing branches. Apan ang Supreme Court adunay katapusang papel sa judicial review sa mga constitutional questions nga sakop sa iyang jurisdiction.
Mao gyud kana ang hinungdan nganong importante ang separation of powers.
ANG GAHUM SA MATAG BRANCH
Ang Legislature maoy naghimo sa mga balaod.
Ang Executive maoy nagpatuman niini.
Ang Judiciary maoy naghubad ug nag-apply sa balaod sa mga kaso nga hustong anaa sa iyang atubangan.
Ang matag branch adunay kaugalingong gahum, apan ang matag branch limitado usab sa Konstitusyon.
KINSA ANG MAGBUOT SA LIMITASYON SA GAHUM?
Kung ang mga political branches mahimong magbuot mismo sa limitasyon sa ilang kaugalingong constitutional powers, ang pangutana dili lang kung convenient ba o inconvenient ang ilang interpretasyon.
Ang pangutana mao kung lig-on pa ba ang constitutional wall nga gitukod aron pugngan ang abuso sa gahum bisag kinsa pa man ang naa sa poder.
KARON UG UGMA
Karon, mahimong makabenepisyo kini sa usa ka bahin.
Ugma, mahimong gamiton kini batok sa maong bahin
Mao nga ang Konstitusyon dili dapat himuong instrumento nga bali balihon kung kinahanglan ug convenient sa usa ka poder ug ibalik na sad sa orihinal nga kahulugan kung mausab na ang mga panghitabo.
ANG KONSTITUSYON LABAW SA POLITIKA
Ang Konstitusyon kinahanglan magpabilin nga labaw sa personalidad, partido, alyansa, ug political interest.
Kay kung ang constitutional rules magsalig na kung kinsa ang adunay numero, ang atong proteksyon dili na ang Konstitusyon mismo, kun dili ang gusto sa mga tawo nga naa sa poder. Depende kung unsaon na mahimong sayon para kanila na matuman ang ilahang gusto.
Ug mao gyud kana ang butang nga gitukod aron pugngan sa atong democratic institutions.
ANG NAGLINGKOD SA GAHUM MAOY UBOS SA KONSTITUSYON
Ang Konstitusyon dili dapat mausab depende kung kinsa ang naglingkod sa lingkuranan sa gahum.
Ang naglingkod sa maong gahum amo’y kinahanglan magpabiling sakop sa Konstitusyon.
KUNG ANG KONSTITUSYON MAHIMO NANG “BENDABLE”
Ug kung ang mga gisaligan sa gahum magsugod na sa pagtratar sa supreme law of the land nga daw usa lamang ka butang nga mahimong likoon, gision, (SAMA ni Erwin Tulfo na Senador Ninyo, SOMETIMES YOU HAVE TO BEND THE LAW LAGE DAW) o ilabay kung dili na kini convenient, nan kinahanglan nato mangutana:
Unsa man ang mahitabo sa Konstitusyon mismo?
ANG KONSTITUSYON DILI TOILET PAPER
Ang mga buaya nga naa sa poder mahimong himoon ang Konstitusyon nga daw toilet paper! gamiton kung convenient ug ilabay kung dili na mosunod sa ilang gusto.
Apan ang Konstitusyon dili toilet paper.
ANG PUNDASYON SA ATONG MGA KATUNGOD
Kini ang pundasyon diin nagbarog ang atong mga katungod ug kagawasan.
Ug kung kana nga pundasyon mahimong pahuyangon matag higayon nga mahimong inconvenient kini alang sa mga naa sa gahum, kinahanglan nato mangutana:
Unsa man ang mahitabo sa mga katungod nga gihatag ug gipanalipdan sa maong Konstitusyon?
UNSAY MAHITABO SA ATONG MGA KATUNGOD?
Unsa man ang mahitabo sa due process?
Unsa man ang mahitabo sa equal protection?
Unsa man ang mahitabo sa atong freedom of speech?
Unsa man ang mahitabo sa atong katungod nga makaapil sa gobyerno?
Unsa man ang mahitabo sa ordinaryong Pilipino kung ang mga institusyon nga gitukod aron manalipod sa katawhan mahimong mas interesado sa pagpanalipod sa ilang kaugalingong gahum?
ANG MGA KATUNGOD DILI REGALO SA GOBYERNO
Kini nga mga katungod dili regalo gikan sa mga tawo nga nagdumala kanato.
Kini mga limitasyon nga gibutang sa gobyerno mismo pinaagi sa Konstitusyon.
NGANONG KINAHANGLAN KINI KABALAK-AN SA MATAG PILIPINO?
Ug mao kana ang hinungdan nganong kini kinahanglan nga kabalak-an sa matag Pilipino! Dili tungod kung kinsa ang gi-impeach, dili tungod kung kinsa nga political camp ang makabenepisyo, ug dili tungod kung kinsa ang adunay majority karon.
Kinahanglan nato kini kabalak-an tungod kay ang gahum mausab-usab ug ang nagkupot niini mausab-usab.
ANG GAHUM MAUSAB-USAB
Ang political alliances mausab.
Ang majorities mausab.
Ang mga Presidente mausab.
Ang mga Senador mausab.
Apan ang Konstitusyon kinahanglan magpabilin.
KUNG ANG SAFEGUARDS GAMITON BATOK KANATO
Kung atong tugotan nga mahanaw ang constitutional safeguards tungod lamang kay nakabenepisyo kini sa atong political side karon, dili na kita angay matingala kung ang maong gipahuyang nga safeguards gamiton batok kanato ugma.
KINSA ANG ATONG GIPANALIPDAN?
Kay kung atong dawaton nga ang constitutional limits mahimong usbon matag higayon nga mahimong inconvenient, dili na nato gipanalipdan ang supremacy sa Konstitusyon.
Ang atong gipanalipdan mao na ang supremacy sa bisan kinsa nga naa sa gahum.
ANG PAG-NORMALIZE SA ABUSO SA GAHUM
Ug kung padayon nato nga pasagdan ang atong nakita nga injustice, ang pagkunhod sa constitutional safeguards, ug ang pag-normalize sa political power nga molabaw sa constitutional restraint, basin moabot ang adlaw nga wala na tay lain nga mabasol kundili ang atong kaugalingon.
ANG DEMOKRASYA DILI MAWALA SA USA KA ADLAW
Kay ang demokrasya dili kasagaran mawala sa usa lamang ka dakong panghitabo.
Usahay, hinay-hinay kini nga mahuyang, usa ka precedent matag higayon.
Usa ka exception matag higayon.
Usa ka compromise matag higayon.
HANGTOD SA WALA NA NATAY MAILHAN NGA PROTEKSYON
Hangtod sa usa ka adlaw, motan-aw kita sa atong palibot ug makaamgo nga ang mga constitutional protections nga atong gihunahuna nga permanente na diay nga nahimong mga pulong nga ang kahulugan mahimong mausab depende kung kinsa ang naa sa poder.
ANG KATAWHAN UG ANG KONSTITUSYON
Ang Konstitusyon dili makapanalipod sa katawhan kung kita mismo andam nga motan-aw sa pikas bahin matag higayon nga kini malapas o ang mga limitasyon niini sulayan.
KUNG ATONG TOLERAHAN ANG INJUSTICE
Kay kung padayon nato nga tolerahan ang injustice, abuso sa gahum, ug pagkapukan sa constitutional safeguards, basin mao na gyud kana ang gobyerno nga atong gitugotan nga motubo.
Ug kung moabot kana nga adlaw, dili na nato masulti nga wala kita gipasidan-an.
ANG KONSTITUSYON DILI DAPAT MAHIMONG INSTRUMENTO SA GAHUM
Kay ang Konstitusyon dili dapat mahimong instrumento sa gahum.
Ang gahum maoy dapat magpabiling ubos sa Konstitusyon.
ANG PANGUTANA NGA MAGPABILIN
Kay kung ang atong mga institusyon nga gihatagan ug gahum sa Konstitusyon mismo ang magsugod ug usab-usab sa kahulugan niini, kinsa pa man ang moprotektar sa katawhan kung ang gahum mismo ang molapas sa iyang mga utlanan?
KATAPUSANG PULONG
So amo ini, bisan pa man na padayon na kitang gikawatan, giilad, gipanamastamasan aning administrasyuna… Kung padayon natong gi tolerate or gipasagdan na buhaton kini sa aton… Siguro mao ni ang deserve nato ukon amo kini ang angay na mahitabo sa aton. Kay kung padayon naton ihilom ang aton katungod, sama na lang na gipili naton na dili kini gamiton.
DISCLAIMER:
Dili gyud ko matawag na eksperto sa balaod, ordinaryong taw ra ta pero aduna pud siguro tay katungod magpagawas sa aton opinyon ug kalagot sa nahitabo sa aton. Dili sad ako maayo mu translate sa mga terms na english kay lisod gayud i translate sa Bisaya… (Maayo na lang ara si ai) unta nasabtan kini ninyo.
Daghang Salamat mga Ka-paryente!
Goodluck Pilipinas!
