Ethan Hernandez

11/08/2026

“Kung ayaw mo sa mining, tumira ka sa kweba at huwag gumamit ng cellphone.”

Magandang punto sana iyon kung ang tanong ay kung kailangan ba natin ng minerals. Oo, syempre kailangan natin. Buong mundo pa ngani 🙂 Nasa cellphone, kuryente, sasakyan, bahay, medical equipment at renewable-energy technologies ang mga ito. Check mo yang tasa ng pinagkakapehan mo po ngayon baka may minerals din 🙂

Pero hindi naman po iyon ang tunay na issue.

Ang tanong talaga ay kung kailangan natin ang minerals, paano natin ito kukunin nang hindi ipinapasa sa mga komunidad, ilog, kagubatan, biodiversity at mga susunod na henerasyon ang tunay na impact o gastos?

Hindi ako nagsasabing “walang mining” or totally no mining sa buong bansa! Ang sinasabi ko ay hindi lahat ng pagmimina ay pare-pareho ang environmental at social cost. Hindi rin ibig sabihin na dahil kailangan natin ang minerals, kailangan na nating tanggapin ang pagmimina kahit saan, kahit paano, at kahit anong kapalit. Ano ka ba? Tsaka hindi ibig sabihin na dahil kailangan natin ng minerals ay hindi na tayo pwedeng mag call out ng mga maling gawa ng mga mining companies!

Kaya hindi “mining vs. no mining” ang tamang debate.

Ang dapat nating itanong po talaga ay:

Ano ang kailangan nating minahin? Gaano karami? Saan ligtas at makatarungang magmina? Ano ang carrying capacity ng lugar? Sino ang makikinabang? Sino ang sasagot kapag may pinsala? At paano natin mababawasan ang pangangailangan sa bagong pagmimina sa pamamagitan ng efficiency, reuse at recycling? At magiging transparent pa ang gobyerno?

Ito ang kasalukuyang isyu din ng Pax Silica. Kasi para sa akin, it may be legal, but that does not necessarily mean it is transparent. It may be legal, but that does not necessarily mean it is honest. It may be legal, but that does not necessarily mean it is environmentally safe. It may be legal, but that does not necessarily mean it is sustainable or non-destructive.

Naalala nio po ba yung Marcopper disaster? Isang mahalagang aral po yon. Hindi argumento laban sa lahat ng mining ang Marcopper disaster sa Marinduque. Isa itong aral kung bakit mahalaga ang governance, monitoring at accountability.
Noong 1993, bumagsak ang Maguila-guila tailings dam at naapektuhan ang Mogpog River. Nakita ko ito just two months ago at patay pa din ang ilog 😞 Noong 1996 naman, humigit-kumulang 1.6 million cubic meters ng mine tailings ang nakalabas mula sa Marcopper mine at malubhang naapektuhan ang Boac River system.

Anong lesson ba ang dapat natin napick up noon pa?

Kapag ang isang industriya ay may malaking economic value pero may kakayahan ding lumikha ng malaking environmental risk, dapat kasing-lakas ng technology nito ang monitoring, safeguards at enforcement.

Hindi sapat na may batas. Kailangan itong maayos na ipatupad.

May presyo ang pagkasira ng kalikasan, at dapat hindi puchu pichu ang presyo non.

Sa environmental economics, tinatawag itong externality, kapag ang isang bahagi ng tunay na gastos ng isang negosyo ay napupunta sa ibang tao.
Halimbawa po, maaaring kumita ang isang minahan, pero sino ang sasagot sa pagkawala ng forest ecosystem, pagkasira ng watershed, biodiversity loss, sedimentation ng ilog, epekto sa fisheries, rehabilitation at disaster risks? Iniiwan nakatiwangwang po ngani 🙂

Kung hindi kasama ang mga ito sa economic decision-making, maaaring magmukhang mas “profitable” ang isang proyekto kaysa sa tunay nitong halaga sa lipunan.

Kaya ang kagubatan ay hindi lamang timber. May halaga rin ang tubig, biodiversity, carbon storage, soil protection at watershed functions nito. At madalas hindi sila naisasama sa plano, sa equation.

Napakalinaw po na ang kalikasan ay bahagi ng ekonomiya hindi dekorasyon sa ekonomiya.

Hindi rin automatic na “tragedy of the commons” ang kalikasan dahil sa totoo lang po, maaaring mapamahalaan nang sustainable ang common resources kung may malinaw na rules, monitoring, participation at accountability.

Kaya sa mining, mahalagang itanong na:

May independent monitoring ba? Transparent ba ang data? May community participation ba? May tunay (o yes TUNAY ha!!!! 🙂) bang sanctions kapag lumabag? May sapat bang pondo para sa rehabilitation? At may institusyong kayang magpatupad ng batas kahit makapangyarihan ang kumpanya?

Because technology can reduce risk, but technology cannot replace good governance.

Pwede tayong gumamit ng satellite monitoring, sensors, drones, GIS at real-time environmental data. Pero kung hindi transparent ang data o walang consequence ang violations, hindi sapat ang technology.

Kasi look at the equation po. High technology + weak institutions = high-tech version ng parehong problema 🙂 Iyon talaga!

Hindi rin sapat ang “may rehabilitation naman.”
Mas magandang tanong:
“Paano natin maiiwasan ang malaking pinsala sa simula pa lang?” Kasi bakit pa papahantungin sa rehabilitation eh kung kaya naman iwasan!

Para sa akin kasi ang responsible environmental management means: avoid , minimize, mitigate, then rehabilitate. Huli dapat yang pagrehab. Hindi damage first, rehabilitation later.

At hindi ito “environment versus jobs.” Ang mining workers, local businesses at communities ay bahagi rin ng equation. Kaya dapat ding itanong na gaano katagal ang trabaho? Ano ang mangyayari kapag nagsara ang minahan? Ano ang sustainable livelihood pagkatapos?

Hindi sapat ang development na kumikita tayo ngayon pero ipinapasa naman ang environmental at economic burden sa susunod na henerasyon.

At hindi rin lahat ng minerals ay kailangang kunin agad mula sa lupa dahil po may circular economy o repair, reuse, refurbish, recover at recycle. Hindi nito aalisin ang pangangailangan sa mining, pero maaari nitong bawasan ang pressure para sa bagong extraction. Ay dapat tumulong tayo sa pagpababa ng demand or pressure.

Kaya ano ba talaga ang posisyon? Hindi “No mining forever.” Para sa akin mas makatotohanan “Mine what we genuinely need, where it can be responsibly done, under strict environmental and social safeguards, and reduce unnecessary extraction through efficiency, reuse and recycling.

Hindi ako kontra sa pag-unlad. Kontra ako sa ideya na kailangan nating mamili sa pagitan ng pag-unlad at kalikasan. Hindi naman dapat!

Ang tunay na sustainable development ay may trabaho, kita, minerals, innovation, malinis na tubig, biodiversity, ligtas na komunidad, accountable institutions at pananagutan kapag may pinsala. Yes may minerals pa din.

Kaya kapag sinabing “Kung ayaw mo sa mining, tumira ka sa kweba.”

Ang sagot ko ay hindi ko kailangang tumira sa kweba para hilingin na maging responsable tayo sa paggamit ng resources.

Gumagamit ako ng cellphone. Gumagamit ako ng kuryente. Alam kong kailangan natin ng minerals. At dahil kailangan natin ang minerals, mas lalo nating kailangang siguraduhin na responsable ang paraan ng pagkuha natin sa mga ito. Gets mo na? Kasi natatakot tayo na baka wala na tayong magamit in the future kung hindi tayo mag-iingay ngayon sa pagiging hindi responsable nila.

Hindi ito anti-mining. Malinaw po na ito ay pro-science, pro-accountability, pro-community, pro-environment at pro-sustainable development.

Ang tanong ay hindi “Kailangan ba natin ng minerals?”Alam nating kailangan. Noon pa ngani alam na yan 🙂

Ang mas mahalagang tanong ay paano natin makukuha ang kailangan natin nang hindi sinisira ang ecological foundation na kailangan din natin para mabuhay?

Sorry ang haba 😞

11/08/2026

Dating dagat ginawang minahan matapos tambakan ng lupa pero ngayon ay tinataniman ng mga halaman tulad ng kawayan at narra bilang isang bioremediation technology

11/08/2026

Ito ang Mapilig (𝘟𝘢𝘯𝘵𝘩𝘰𝘴𝘵𝘦𝘮𝘰𝘯 𝘣𝘳𝘢𝘤𝘵𝘦𝘢𝘵𝘶𝘴), isang puno na kabilang sa parehong genus ng itinuturing na Philippine ironwood o Mangkono. Tulad ng Mangkono, kilala rin ang Mapilig sa matigas at matibay nitong kahoy. Endemic ito sa Pilipinas, ibig sabihin, dito lamang ito natural na tumutubo. Kaya kung may makita kang Mapilig sa ibang bansa, malamang na na-introduce o naitanim lamang doon.

May mga distribution record nito sa Dinagat, Leyte, Luzon (Albay, Camarines, at Camarines Norte), Mindanao (Agusan del Norte at Davao Oriental), at Samar. Isa itong moderate to large tree na maaaring lumaki hanggang 25 metro ang taas. Gaya ng maraming miyembro ng pamilya Myrtaceae, kapansin-pansin din sa Mapilig ang maraming stamens sa bulaklak nito, katulad ng makikita sa Bayabas, Mangkono, at iba pa nitong kamag-anak.

Katulad din ng Mangkono, makikita ang Mapilig sa mga pampang ng ilog at mababatong habitat, kabilang ang mga lugar na may ultramafic soil. Pero sa kabila ng tibay ng kahoy nito, hindi ligtas ang species na ito. Dahil sa illegal poaching o ilegal na pagkuha nito para sa iba't ibang gamit, ang Mapilig ay classified bilang Critically Endangered. Ibig sabihin, napakataas ng panganib na tuluyan itong mawala kung hindi mapipigilan ang patuloy na pagkuha sa mga natitirang puno nito. Isama pa ang epekto ng climate change.

Kaya kung makakita tayo ng Mapilig, mas mabuting kilalanin at pahalagahan natin ito habang buhay pa ito sa natural nitong habitat. Huwag bumili ng kahoy na galing sa ilegal na pagputol, at kung may makita kayong ilegal na pagkuha o pangangalakal ng threatened tree species, i-report ito sa mga kinauukulang ahensya. Hindi natin kailangang maghintay na maging bihira o tuluyang mawala ang isang puno bago natin ito pahalagahan. Ang Mapilig ay bahagi ng likas na yaman na dito lamang sa Pilipinas natural na matatagpuan, kaya responsibilidad nating protektahan ito.

10/08/2026

Magandang umaga Silliman University, Dumaguete City, Negros Oriental. Luntian at malinis!

10/08/2026

Thank you Pinoy History!

16 Best Informative and Educational Content Creators 2026

To ensure that the Informative and Educational Vlogger category remains fair, relevant, and consistent with the competition’s eligibility criteria, several creators were removed from the original rankings.

Reasons for Exclusion

1. Not Philippine-Based
Creators who primarily produce their content outside the Philippines or are not based in the country were excluded, as Philippine-based content creation is one of the eligibility requirements.

2. Primarily Political Content
Channels that focus heavily on political discourse, political commentary, or partisan issues were excluded. The category is intended for creators whose primary content focuses on general education, information, lifestyle, science, culture, health, technology, or other educational topics.

3. Currently Elected Official
Public officials currently holding elected positions are not eligible. This rule is intended to minimize potential conflicts of interest and political bias.

4. Not a Filipino Citizen
Only Filipino citizens are eligible for inclusion in this category.

5. Currently on Leave or Inactive
Creators who were inactive during the review period or whose channels primarily consisted of re-uploaded or previously published videos were excluded.

6. Unoriginal Content / No Visible Host
Creators whose content primarily consists of compilations, stock footage, AI-generated narration, or anonymous presentations were excluded. The category requires original content featuring the creator through visible, face-to-camera engagement.

No Ranking was assigned to creators who did not meet the eligibility requirements.

From 311 Creators to the Official Top 50:
Out of 311 informative and educational vloggers initially reviewed, only 50 creators qualified for the official voting list. The Philippine Vlogger Awards has therefore narrowed the field to a highly selective Top 50, representing creators considered eligible for official voting in the Informative and Educational category.

From this Top 50, the 16 highest-ranked vloggers were subsequently identified based on the final judges’ scores. Their recognition reflects their contributions to informative and educational content creation in the Philippines.

How the Rankings Were Calculated:
To promote a fair, consistent, and transparent selection process, the awards committee assembled a panel of 19 judges representing different sectors, including:

• Media
• Education
• Healthcare
• Digital content
• Communications
• Content strategy

Each judge submitted an individual Top 50 ranking, placing qualified vloggers from 1st to 50th place. Each position was assigned a corresponding weighted score:
1st 99.90
2nd 99.84
3rd 99.78...
50th 75.00

The final score of each vlogger was calculated by averaging the weighted scores received from all 19 judges. After all scores were consolidated and verified, the Top 16 highest-ranking creators were officially identified.

10/08/2026

Si Dr Jose Rizal ay isang bayaning mapagmahal sa kalikasan. Pero matutuwa kaya siya na siya ang inilagay dito sa Pantawan People's Park sa Dumaguete City?

10/08/2026

Mahalaga ang mga kabundukan ng Probinsya ng Kalinga hindi lamang bilang tahanan ng iba’t ibang uri ng halaman at hayop, kundi bilang mahalagang pinagmumulan ng tubig na ginagamit ng mga komunidad para sa kanilang pang-araw-araw na pangangailangan. Sa pakikipag-usap ko mismo sa mga taga-Kalinga, nakita at narinig ko kung gaano kahalaga sa kanila ang malinis na tubig na nagmumula sa mga kabundukan.

Ngunit kasabay ng kahalagahang ito ay ang isang seryosong panganib na patuloy nilang kinakaharap, ang pagguho ng lupa, lalo na tuwing malalakas at tuluy-tuloy ang pag-ulan. Sa matatarik na dalisdis, maaaring lumala ang soil erosion at maging mas madaling gumuho ang mababaw na bahagi ng lupa kapag nawawala ang vegetation cover. Ang mga puno at iba pang halaman ay mahalaga dahil nakatutulong ang canopy at mga dahon sa pagbawas ng bagsak at puwersa ng ulan, habang ang mga ugat naman ay tumutulong na pag-isahin at patatagin ang lupa. Nakatutulong din ang kagubatan sa pagkontrol ng daloy ng tubig sa ibabaw ng lupa at sa pagpapanatili ng kalidad ng watershed.

Kaya mas kailangan nilang magkaisa para protektahan at ibalik ang mga kagubatan sa Kalinga. Ngunit hindi sapat ang simpleng panawagan na “magtanim tayo ng puno.” Mas mahalaga ang tamang puno sa tamang lugar. Dapat bigyang-priyoridad ang mga katutubong species na angkop sa lokal na klima, lupa, elevation, at natural na ecosystem. Mahalaga rin ang paggamit ng iba’t ibang species at vegetation layers, mga puno, shrubs, at ground cover, upang magkaroon ng mas matatag na network ng mga ugat at mas mahusay na proteksiyon laban sa erosion. Ipinapakita rin ng mga conservation at reforestation programs sa Pilipinas na mahalaga ang paggamit ng native species dahil mas angkop ang mga ito sa lokal na ecosystem at nakatutulong sa proteksiyon ng watershed at biodiversity.

May mga katutubong pioneer at mabilis lumaking species na maaaring gamitin sa restoration depende sa kondisyon ng lugar, ngunit hindi dapat gawing iisang formula ang pagtatanim. Ang pagpili ng species ay kailangang nakabatay sa aktuwal na kondisyon ng site at, kung mataas ang panganib ng landslide, sa pagsusuri ng mga eksperto sa soil, slope stability, hydrology, at geohazard. May mga lugar na nangangailangan hindi lamang ng vegetation kundi pati ng maayos na drainage, erosion-control measures, at iba pang engineering interventions.

Sa madaling salita, ang tunay na layunin ay hindi lamang “magtanim ng mas maraming puno,” kundi “magpanumbalik ng matatag at likas na kagubatan.” Sa pamamagitan ng tamang native species, pangangalaga sa natural vegetation, wastong pamamahala ng watershed, at pakikipagtulungan ng mga komunidad, LGU, DENR, at iba pang stakeholders, mas mapoprotektahan natin ang lupa, tubig, biodiversity, at kabuhayan ng mga taga-Kalinga.

10/08/2026

Isa ito sa mga katutubong shrub o maliit na punong nakita ko sa Dumaguete, Negros Oriental. Ito ang Lanutan-puti (𝘗𝘰𝘭𝘺𝘢𝘭𝘵𝘩𝘪𝘢 𝘴𝘶𝘣𝘦𝘳𝘰𝘴𝘢), na tinatawag ding Duhat-matsing, Duyat-nasi, Duhat-duhatan, at Munat sa ibang lugar. Ang ibig sabihin ng “suberosa” ay “corky” o “parang cork” na tumutukoy sa katangiang magaspang, o may texture na kahawig ng cork ang balat ng stem.

Kamag-anak ito ng Ilang-ilang, Guyabano, at Atis. Ang Lanutan-puti ay medyo pangkaraniwan sa mga mabababang lugar at mga masukal na bahagi ng kagubatan hanggang sa katamtamang taas ng elevation.

Ang hinog nitong bunga ay maaaring kainin at may bahagyang matamis na lasa. Gayunman, kakaunti lamang ang makukuhang laman dahil mas malaki ang buto kumpara sa edible na bahagi ng bunga.

Pero tandaan na huwag basta kumain ng mga ligaw na bunga kung hindi tiyak ang pagkakakilanlan ng halaman. Siguraduhing tama ang species at ligtas itong kainin bago tikman.

09/08/2026

May nagtanong sa akin kung ano ang masasabi ko sa napakaraming Rain Tree, na mas kilala natin sa tawag na “Acacia”, sa Dumaguete City, lalo na sa paligid ng Silliman University.

Sa campus ng Silliman University, kaliwa’t kanan ang malalaki at matandang Rain Tree. Napakalawak ng kanilang canopy kaya napakalaki ng naibibigay nilang lilim. At hindi maikakaila ang halaga nito sa pagbibigay ng lilim sa atin. Di ba? Nakababawas ito ng init, nagbibigay ng komportableng espasyo para sa mga naglalakad at nag-aaral, nakatutulong sa pag-regulate ng microclimate, at nagsisilbing bahagi ng urban forest ng lungsod.

Totoo rin na ang Rain Tree (𝘚𝘢𝘮𝘢𝘯𝘦𝘢 𝘴𝘢𝘮𝘢𝘯) ay hindi katutubong puno sa Pilipinas. Kaya kung ang usapan ay kung ano ang mas nararapat nating itanim mula ngayon, mas makabubuting bigyan natin ng higit na pagpapahalaga ang ating mga katutubong punongkahoy. Ang mga native species ay bahagi ng mas matagal nang ugnayan ng ating mga lokal na ekosistema, at marami sa mga ito ay mas may mahalagang papel sa pagsuporta sa katutubong biodiversity.

Pero para sa akin, hindi nangangahulugan iyon na kailangan na nating putulin ang lahat ng Rain Tree na narito na.

May mahalagang konsepto sa urban ecology tungkol sa ecosystem services o ang mga benepisyong ibinibigay ng mga puno sa tao at sa kapaligiran. Sa kaso ng malalaki at matatandang Rain Tree, napakalaki na ng ecological at social value na naipon nila sa loob ng maraming dekada. Hindi ganoon kadaling palitan ang isang punong ilang dekada nang lumalaki gamit ang isang bagong tanim na puno. Ang isang batang native tree ngayon ay maaaring maging napakahalaga makalipas ang ilang dekada, pero hindi nito agad mapapalitan ang lilim at cooling effect na ibinibigay ng isang mature tree.

May isa pang konseptong mahalaga rito, ang legacy trees o mga punong naging bahagi na ng kasaysayan at pagkakakilanlan ng isang lugar. Marami sa mga Rain Tree sa Silliman University ay hindi na lamang basta mga puno. Naging bahagi na sila ng landscape, alaala, at kasaysayan ng campus at ng Dumaguete mismo. May mga henerasyong lumaki, nag-aral, naglakad, nag-usap at nagkaroon ng mga alaala sa ilalim ng kanilang malalawak na crown. Sa ganitong pananaw, ang halaga ng isang matandang puno ay hindi lamang nasusukat sa kung native ba ito o hindi.

Kaya para sa akin, hindi magandang ecological strategy ang basta-basta pagputol sa malalaki at malulusog na Rain Tree dahil lamang hindi sila native. Mas mahalaga ang mas maingat na tree-by-tree assessment. Halimbawa ligtas ba ang puno, malusog ba, may panganib ba sa tao o imprastraktura, at may mahalaga pa ba itong ecological at cultural function? Kung malusog at ligtas naman, bakit natin ito kailangang alisin?

Ang mas makabuluhang gawin ay huwag na nating ulitin ang parehong planting pattern para sa hinaharap. Kung may mga bagong lugar na kailangang pagtamnan, doon natin unti-unting gamitin ang mga katutubong species na angkop sa urban environment. Sa ganitong paraan, hindi natin kailangang burahin ang kasalukuyang urban forest para makapagsimula ng mas biodiverse na urban forest.

Ito rin ang konsepto ng successional o gradual replacement, hindi kailangang sabay-sabay palitan ang lahat. Habang tumatanda, namamatay, o kailangang alisin ang ilang Rain Tree dahil sa kondisyon o kaligtasan, maaari silang unti-unting mapalitan ng maingat na piniling katutubong puno. Sa paglipas ng panahon, magkakaroon tayo ng mas diverse at mas ecologically appropriate na urban forest nang hindi isinasakripisyo ang mga mature trees na nagbibigay na ngayon ng napakalaking serbisyo sa lungsod.

At higit sa lahat, sana ay hindi maging simpleng debate na “native versus non-native.” Mas mahalagang itanong ay ano ang pinakamainam para sa kabuuang urban ecosystem ng Dumaguete?

Maaari nating kilalanin na hindi native ang Rain Tree at sabay na kilalanin ang halaga ng mga punong matagal nang nabubuhay dito. Maaari nating itaguyod ang pagtatanim ng native species nang hindi kinakailangang putulin ang bawat non-native tree. At maaari nating pahalagahan ang mga punong naging bahagi na ng kasaysayan habang sinisiguro na ang mga susunod na henerasyon ng puno sa Dumaguete ay mas diverse at mas nakaugat sa ating sariling biodiversity.

Sa madaling salita, huwag na nating paramihin ang Rain Tree kung may mas angkop na katutubong alternatibo. Pero huwag din nating basta-basta putulin ang malalaki, malulusog at ligtas na punong matagal nang bahagi ng ating landscape at kasaysayan.

Ang ecological restoration at urban forestry ay hindi naman kailangang magsimula sa pagputol ng lahat ng mayroon tayo. Minsan, nagsisimula ito sa pagpapanatili sa mga punong mahalaga ngayon, habang mas matalinong pinipili ang mga punong itatanim natin para sa susunod na isang daang taon.

At kung tutuusin, iyon ang mas magandang legacy na maaari nating iwan sa Dumaguete. Hindi isang lungsod na puro isang uri ng puno, kundi isang lungsod na may malalaking punong nagbibigay-lilim, may mga punong bahagi ng kasaysayan, at kasabay nito ay unti-unting nagbabalik ng puwang para sa ating mga katutubong punongkahoy.

09/08/2026