05/02/2026
Kalagitnaan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang unti-unting nauubos ang mga pangunahing pangangailangan ng bansa, tumindig ang isang matalinong Filipina upang magsilbing pag-asa sa gitna ng kagutuman at krisis. Siya si Maria Ylagan Orosa, isang dalubhasang chemist, food technologist, at imbentor, na buong puso’t talino ay inialay ang kanyang kakayahan para sa kapakanan ng mga kapwa Pilipino.
Noong panahong iyon, dahil sa kaguluhan ng digmaan, naging napakahirap magtanim ng kamatis, ang pangunahing sangkap ng ketchup. Ngunit hindi ito naging hadlang kay Orosa. Sa halip, naghanap ito ng alternatibong pangkain gamit ang saging. Sa pamamagitan ng kanyang pagiging malikhain nadiskubre niya noong 1943 na paggawa ng catsup na mula saging
Pinagsama niya ang niligis na saging, as**al, s**a, at kaunting pampapula upang makuha ang lasa at anyo ng orihinal na ketchup. Ang resulta, isang masustansiya, mura at kalauna’y minahal ng sambayanang Pilipino.
Sa tulong ng kanyang imbensyon, nakagawa siya ng pagkaing may mataas na sustansya gaya ng “Soyalac” at “Daracake” na nakatulong para mapakain ang lahat maging ang mga bilanggo ng digmaan (POWs) noong panahon ng hapon.
Sa kasamaang-palad, si Orosa ay nasawi noong 1945 nang tamaan ng bomba sa Maynila, ngunit ang kanyang ambag sa agham, nutrisyon, at bayan ay patuloy na nabubuhay sa bawat bote ng banana catsup na nasa ating hapag-kainan.
Kaya sa tuwing maglalagay ka ng banana ketchup sa iyong pritong manok o hotdog, alalahanin mo na hindi lang ito sawsawan, ito ay alaala ng katalinuhan, kabayanihan, at pagmamahal ng isang Filipina sa bayan.
