09/08/2026
๐๐๐๐๐๐ | ๐๐ฎ๐ฏ๐ถ ๐ป๐ด ๐ฃ๐ฎ๐บ๐ฎ๐ป๐ฎ
by Haezha Christel M. Curato, Feature and Literary Editor - SHS
Sa mababaw na tingin, ang kultura at tradisyon ng ating mga Katutubo ay maaaring tila mga payak na gawain lamangโmarikit sa paningin at nakakabighani sa pandinig. Ngunit kapag itoโy masinsin nating pagmamasdan, matutuklasan nating ang bawat anyo, himig, at galaw ay may simbolo at kuwentong tinataglay.
Ngayong Pandaigdigang Araw ng mga Katutubong Mamamayan, binibigyang-pugay natin ang mga katutubong pamayanan sa ibaโt ibang panig ng mundoโmga taong hindi lamang tagapagmana ng kultura, kundi mga buhay na tagapangalaga nito.
Sa Mindanao, Rehiyon XII o SOCCSKSARGEN, makikita ang ilan sa mga katutubong pamayanang patuloy na nagsasabuhay ng kanilang mga kultura at tradisyon. Kabilang dito ang mga Tโboli, Blaan, at ibaโt ibang pangkat ng Manobo, na matatagpuan sa ibaโt ibang bahagi ng rehiyon.
Maraming Katutubong Mamamayan ang naging mahalagang bahagi ng pagkakakilanlan ng ating bansa. Isa sa mga natatanging halimbawa nito si Lang Dulay, isang Tโboli master weaver mula sa Lake Sebu, South Cotabato. Sa pamamagitan ng kaniyang mga kamay, ang mga hibla ng abaka ay naging makukulay na tโnalakโisang tela na higit pa sa isang likhang-sining. Sa bawat disenyo nito ay nakapaloob ang mga simbolo, kuwento, at kaalamang ipinasa sa mga Tโboli mula sa kanilang mga ninuno.
Hindi lamang tela ang kaniyang hinabi. Sa bawat hibla, tila hinabi rin niya ang kuwento ng isang pamayanang ayaw hayaang mawala ang kanilang pagkakakilanlan. Sa kaniyang sining, ipinakita ni Lang Dulay na ang kultura ay hindi lamang bagay na dapat alalahaninโito ay isang pamana na dapat patuloy na isabuhay at ipasa.
Ngunit hindi nagtatapos sa isang pangalan ang kuwento ng mga Katutubo sa Rehiyon XII.
Sa mga pamayanang Tโboli, buhay ang tradisyon ng paghahabi, musika, sayaw, pananamit, at mga kuwentong nagpapakilala sa kanilang kultura.
Sa mga Blaan, makikita rin ang yaman ng kanilang tradisyunal na sining, disenyo, musika, at paraan ng pamumuhay.
Samantala, sa ibaโt ibang pamayanang Manobo, patuloy na ipinapasa ng mga nakatatanda ang kanilang mga awit, kuwento, paniniwala, at katutubong kaalaman sa mga susunod na henerasyon.
Sila ay ilan lamang sa mga iba't-ibang grupo ng nga katutubong nagpapatuloy ng kanilang kultura, tradisyon, at pagkakakilanlan.
Ang mga Katutubong Mamamayan ng Pilipinas ay hindi lamang bahagi ng kasaysayan. Sila ay bahagi ng ating kasalukuyan at mahalagang bahagi ng ating kinabukasan. Ang kanilang kultura ay hindi isang lumang alaala na dapat lamang ilagay sa museo. Ito ay buhayโpatuloy na isinasabuhay, pinagyayaman, at ipinapasa mula sa isang salinlahi tungo sa susunod.
Kaya nararapat lamang na kilalanin natin sila hindi lamang dahil sa kanilang mga tradisyon, kundi bilang mga pamayanang may sariling pagkakakilanlan, karapatan, kaalaman, at lupang minana mula sa kanilang mga ninuno.
Sapagkat ang kanilang lupain ay hindi lamang isang piraso ng teritoryo. Ito ang tahanan ng kanilang mga kuwento, kabuhayan, alaala, paniniwala, at kultura. Kapag pinoprotektahan natin ang kanilang lupain, pinoprotektahan din natin ang kulturang malalim na nakaugat dito.
Makinig tayo. Kilalanin natin sila. Igalang ang kanilang mga karapatan. Pahalagahan ang kanilang kultura. At makiisa sa pangangalaga sa kanilang mga lupain at pagkakakilanlan.
Sapagkat malalim ang ating mga ugat. Buhay ang ating mga kultura. At sa bawat katutubong pamayanang patuloy na naghahabi, umaawit, sumasayaw, nagsasalaysay, at namumuhay ayon sa kanilang mga tradisyon, patuloy ding nabubuhay ang isang mahalagang bahagi ng Rehiyon XII at ng ating mundo.
Tangkilikin ang sariling atin. Ipagmalaki ang ating mga ugat.
Muli, maligayang Pandaigdigang Araw ng mga Katutubong Mamamayan! Patuloy nating kilalanin, igalang, at pahalagahan ang kanilang kultura, tradisyon, karapatan, lupain, at pagkakakilanlan. Sapagkat sa likod ng bawat ganda at tradisyong ating hinahangaan ay may kuwentong nararapat pakinggan, kulturang nararapat igalang, at pamana na nararapat ipagpatuloy.
_______________________________________
