13/09/2026
๐ข๐ฃ๐๐ก๐ฌ๐ข๐ก | ๐๐ฉ๐, ๐๐๐ฃ๐๐ง ๐ฆ๐จ๐ง๐๐ข๐ก; ๐๐ข๐ง๐ข, ๐๐๐๐ ๐๐ก๐๐๐ฌ๐๐ก๐ ๐๐๐๐ง๐๐ ๐๐๐ฌ๐ข๐ก
Gahapon nadunggan, karon kinahanglan na pagbotohan. Makaingon nga ani kapaspas ang mga panghitabo sa kontrobersyal nga Joint Venture Agreement (JVA) tali sa South Cotabato II Electric Cooperative Inc. (SOCOTECO II) ug sa Ignite Power nga ginalantaw karon isip manluluwas sa kooperatiba nga nagaatubang og P2.1 bilyon o 46 milyones kada bulan nga pagkalugi. Samtang grabe ang kalipay sa kadaghanan, nagpabilin nga naa sa risgo ang kaugmaon sa sistema ug kalidad sa kuryente sa tanang konsyumer, ilabina na gyud sa mga adlaw-adlaw nakigbisog sa kapait sa kinabuhi.
โVote yes para Joint Venture! Vote yes para sa brighter future!โ- sumala pa sa usa ka advertisement campaign sa radyo. Ai-generated posters gikan sa pipila ka news outlet nga nakasuwat โkung mo-vote mo No sa JVA..mosaka ang singil sa kuryente ug magpadayon ang brownout.โ Hangtod sa gilugwayan sa korte ngadto sa 20 ka adlaw ang unang 72-oras nga Temporary Restraining Order (TRO) nga nagpahunong sa plebisito niadtong Setyembre 4.
Kasubo huna-hunaon nga daghan sa katawhan ang wala natagaan ug higayon nga lalom nga masayran kung unsay ba gyud ning JVA gawas sa mga nindot nga saad nga kini na gyud ang solusyong ginahulat sa ginaantus nga problema sa kuryente. Naa pay mga nigawas karon nga mga balita mahitungod sa mga pagpangamang nga ilisan ra og 100 o 300 pesos ang pirma kauban ang electric bill nga ipasa. Kasakit pamalandungon nga pamintahan sa mga naa sa likod ani ang pangandoy sa mga ordinaryong lumulupyo nga makasinatiโg kalambuan ug bisa'g gamay ra nga alibyo.
๐ณ๐ฌ-๐ฏ๐ฌ, ๐จ๐ป๐๐ฎ ๐ฏ๐ฎ ๐ท๐๐ฑ ๐ป๐ถ?
Sa kinasuloran niining debate mao ang gisugyot nga pagbahin: ang Ignite Power makapanag-iya sa 70 porsyento, samtang ang SOCOTECO II magpabilin lamang sa 30 porsyento. Kung huna-hunaon, makaingon ra man gyud gihapon ang katawhan nga kooperatiba man gyapon ni, og naa ra man gihapoy katungod ang mga member-consumer-owner niining kasabutan. Apan, mabaw lamang kini nga panglantaw sa usa ka tikang nga posibleng antuson sa mga ordinaryong lumulupyo niining syudad.
Hawod man paminawon nga murag naay niabot nga savior sa ginaatubang nga problema karon sa kuryente, wala pay klaro nga tubag sa mga pangutana. Kung ang pribado nga kasosyo adunay mas dakong porsyento, unsa ba ang buot ipasabot niini mahitungod sa pagpadagan? Ang Ignite Power na ba ang maoy magbuot sa pagpili og mga tawo nga ibutang sa posisyon? Sila ba ang magbuot sa mga prayoridad sa pagpamuhunan, sa mga dagkong desisyon, ug sa kung asa makakuha og dugang pondo?
Dugang pa niini, ang dakong pangutana usab, kung ibutang nga magkasumpaki ang gusto sa duha, kinsa ang masunod? Ibutang nato kini nga sitwasyon: Kung gusto sa pribadong kumpanya pataason ang bayad para dako ang kita, apan gusto sa kooperatiba nga ipabilin nga barato ug maayo para sa mga tawo, kinsa ang madaog nila? Unsay panalipod nga naa para dili malimtan ang tingog sa SOCOTECO bisan gamay na lang bahin niini?
Kani, dili mga pangutanang lisod tubagon kung tinood nga tiunay ang intensyon sa JVA nga tabangan ang katawhan sa balayrunon og kalidad sa kuryente. Kay kung tarungon ug balanse-balanse, makakwestyon gyud ang mga katawhan kung ang dakong porsyento ba sa kasosyong kumpanya nagpasabot nga sila na ang boss, ug mamahimo na lamang ba intawong mumoy ang katawhan pag-abot sa panahon nga walay laing mahimo kung desisyon na sa mas naay dako og bahin nga patas-an ang singil sa kuryente.
๐๐ป๐ด ๐ง๐ฟ๐ฎ๐๐ป๐๐ฎ, ๐๐ถ ๐๐ฎ๐ฟ๐ฎ๐ป๐๐ถ๐๐ฎ
Abi sa kadaghanan fixed na ang maong 30% nga bahin sa SOCOTECO. Apan mamahimong mukunhod pa kini ngadto kung magdugang og puhunan ang maong kasosyong kumpanya. Samtang maghatag pa kini og dugang pondoโpinaagi sa pag-utang, pagpautang sa mga naghupot sa bahin, og uban pang mga pamaagi sa panalapiโmas mugamay pa ang bahin sa tinood nga tag-iya sa kooperatiba. Gisulti sa Seksyon III(2) nga "In recognition of the goodwill value of SOCOTECO IIโs ongoing business contributed to JVCo, IGNITE shall ensure that the shareholdings of SOCOTECO II in JVCo shall not be diluted to below five percent (5%) of the common shares..โ, o dili kunuhay mokunhod ang bahin sa SOCOTECO ubos sa 5%. Sa unang lantaw morag wa ra may dapat kabalak-an, apan pasidaan na kini nga pwede mahitabo nga gikan 30% mahimong 20%, mahimong 10%, og moabot sa 5% ang bahin sa orihinal nga tag-iya.
Kung gisulti pa nga siguraduhon gyud nga dili na muobos sa 30% ang bahin sa SOCOTECO II, makaingon pa siguro ang katawhan nga kini pang-forever na. Bisan pa man og mao kini ang nakasulat, nagpabilin nga walay saktong pagpaklaro ang mga kondisyones nga naa sa kasabutan. Unsa man gyud ang magpahinabo o magsugod maong pagkunhod? Naa pa baโy katungod ang SOCOTECO nga moapil kung magkinahanglan na usab og bagโong pondo sa umaabot? Magpabilin ba kini nga adunay katungod sa pagboto? Mausab ba ang gidaghanon sa mga representante niini sa lupon? Unsa ang mahitabo sa tinuod nga interes ug katigayunan sa kooperatiba kung magkagamay na ang bahin niini?
Dili gayod makatarungan nga ilaron ang katawhan pinaagi sa pag-promote nga makamaayo gyud ang JVA samtang ginatago sa ilalom sa mga lisod o teknikal nga lenggwahe ang tinuod nga adyenda. Adunay hingpit nga katungod ang katawhan nga masayran ug masabtan ang maong posibleng sangputanan, sa dili pa sila mubutar. Pagpangilad ang tawag niini.
๐๐ถ๐น๐ถ ๐๐ถ๐ฏ๐ฟ๐ฒ ๐ฎ๐ป๐ด ๐ญ๐ฌ ๐๐ถ๐น๐๐ผ๐ป๐ฒ๐
Sulod sa kasabutan mao ang 5-year modernization program nga nagasaad og pagpaayo ug pagpalapad sa mga substation, pag-ilis sa mga karaang linya sa distribution, pagpalig-on sa kapasidad sa network ug ang pagpaayo kuno sa serbisyo sa tanang konsyumer. Ang gamitong pondo sa pagsugod aning maong programa kay maggikan sa kaugalingong pondo sa Ignite Power nga nagkantidad og 10 bilyon ka piso, ayha mangayog pagtugot gikan sa Energy Regulatory Commission (ERC) sa pagbawi sa ilang nagasto.
Luyo pa man niining kalami sa dalunggan paminawon nga mga saad, importante usab nga madunggan sa tanan kung unsay pangayuon niining baylo? Kay nasayod man ta nga ang pribadong kapital ginabutang aron mutubo o makaginanasya, katungod sa katawhan nga masayran kung paunsaon ang pagkuha sa ginansya, apil ang mga mamahimong epekto niini sa singil sa kuryente. Mali nga tuohan nga libre lang kining ihatag sa maong pribadong kumpanya.
Ang matag katikaran sulod niini, katungdanan sa maong mga nangulo aning kasabutan nga mapaabot sa tanang konsyumer. Unsa ba ang mga mekanismo aron kining dakong kantidad mabalik? Asa kwaon ang maong kantidad ug unsay epekto niini sa singil sa kuryente? Unsa ang mahitabo kung mulabaw ang gasto sa pagpaayo sa naplanuhan? Nagpasabot ba kini nga matandog apil ang bayranan sa kuryente? Unsay mahitabo kung ang gisaad nga pagpakunhod sa systems loss kay dili mahitabo tungod sa mga wa nakit-ang mga butang? Ug labaw sa tanan, unsay mahitabo pagkahuman niining lima ka tuig nga proyekto?
Dili igo nga ignon ra nga muagi sa ERC ang pagtugot sa paglihok sa presyo, kay kinahanglan nga makita gyud og masabtan pag-ayo sa tanan ang dagan bahin aning panalapi. Sa laktod, i-presenta dapat niining sugyot paano mabawi ang gasto, maklaro ang mga butang bahin sa ginansya sa namuhunan, ug ang mamahimong estado niini sa bayrunon sa kuryente. Kay og lantawon, wa gyuy mali nga mapaayo ang mga kagamitan ug sistemaโkay kinsa ba guy dili gusto? Apan, dakong kabalaka lamang ang maong pagpaayo mas makahatag og kabug-aton sa gipas-an sa katawhan kaysa alibyo.
๐ ๐ฎ๐ด๐บ๐ฎ๐๐ฎ ๐๐ฎ ๐๐๐ ๐
Kaiadtong Hulyo 25, nagkatigum ang mga miyebro sa SOCOTECO II alang sa ika-43 nga Annual General Membership Assembly (AGMA). Diin, gikaingon nga sa maong miting, gipasa ang Resolution No. 104 ug ang Conditional JVA nga gikabalak-an pag-ayo sa kadaghanan kay wala kuno miagi sa patas ug makatarungan nga pamaagi ang maong botohan. Sigon sa mga kritiko, ang mga pamaagi dili sakto, kuwestiyonable, ug dili hayag. Busa, ang sunod nga sugyot nga magpahigayon og Plebisito (katapusang pagboto sa tanan) usa ka sayop ang katikaran.
Luyo sa kamatuoran nga alegasyon ang mga kini, dili igo alang sa katawhan nga mupagawas ra og pamahayag nga husto ra ang gihimong mga pamaagi ug misunod ang mga nag-facilitate sa maong panagtigum. Katungod sa katawhan nga mahayagan pinaagi sa paglatag ug ebidensya lakip na dire ang pagpagawas sa tibuok opisyal nga rekord o minutes of the meeting, pag-tin-aw kung giunsa ba gyud ang pagbotar ug pag-ihap sa boto, pagpakita sa pamatuod kung nakab-ot ba ang gidaghanon sa mga mitambong (korum), pagsaysay sa mga detalye mahitungod sa kasabutan nga kuno gipaboran kung naingon ba gyud tanan dapat mabal-an sa katawhan, ug pagtugot usab sa mga awtoridad gikan sa โlegal ug pangโregulasyon nga sektorโnga magsusi ug pamatudโan kung nahimamat ba ang tanang lagda ug kinahanglanon.
Kining mga butanga kinahanglan nga maisapubliko aron mapamatud-an ang pagkabalido sa maong botohan nga mahitabo. Dali rana. Kung walay ginatago, dapat paggawas pa lang aning isyu, gipagawas na dapat tanang rekord. Kung wala gyuy ginatago, di man gyud angayang taguon pa kay ang paagi nani makahatag ug salig gikan sa katawhan nga ang pagbotar tinuod nga nasabtan sa mga mitambong ug miagi sa may hustisyang pamaagi. Dili pwedeng daluan ang katawhan sa kamatuoran. Dili pwedeng limut-limutan na lang kini kay kung ang nahitabo man kay purong pagbola-bola, dili usab makonsidera nga dawaton ang maong mga boto isip pinal nga desisyon.
๐ฃ๐น๐ฒ๐ฏ๐ถ๐๐ถ๐๐ผ ๐๐ด ๐ฃ๐ผ๐ฝ๐๐น๐ฎ๐ฟ๐ฎ๐ฑ๐ถ๐ฑ๐ฎ๐ฑ, ๐๐๐ฎ๐ ๐ถ-๐บ๐ฒ๐ธ๐๐-๐บ๐ฒ๐ธ๐๐
Dili ikalimud nga nahimong pang-awhag ang pangalan ni Manny Pacquiao (co-investor, consortium partner, ug local proponent sa JVA), ang kasamtangang gapanag-iya sa MP Holdings Inc., hinungdan aron ang mga diskusyon maglibot sa iyahang sikat nga pangalanโ sa iyang kadato ug pagiging usa ka residente sa lungsod sa Heneral Santos. Ingon pa sa kadaghanan, dili angay nga pugngan kining kasabutan kay adunahan siya ug kuno may "dakong gugma" alang sa katawhan sa iyang gigikanan. Naa pay mga depensa nga kuno ang mga gapugong sa JVA dili ganahan ug kalambuan. Dugang pa niana, ginapalakpakan sab si Enrique Razon, ang tag-iya sa Primelectric Holdings Inc., tungod kay nag-uban silang mga adunahan niining JVA.
Sa pikas bahin, ang pagdesisyon niining seryosong hisgutanan sa kuryente dili dapat nakabase sa kung kinsang mga gamhanan o ilado ang nagaduso, apan kung tinuod ba nga makamaayo kini ug makahatag og ginhawa sa mga konsyumer. Ang boto dili angay nga madiktahan sa sikat nga mga pangalan kundili sa kamatuoran mahitungod sa mga katuyuan niining JVA, sa mga posible niining epekto nga wala gisapubliko, ug kung naa ba gyuy paabuton nga benepisyo ang ordinaryong Pilipino niini.
Ang pagbotar dili angay na mag-agad sa mga alyansa sa pulitika porke gisuportahan ang partido niadtong eleksyon; o kaya tungod lamang sa mga madungog nga pangampanya sa radyo o social media; o kaya maggikan sa mga pagpamugos sa mga tawo nga pabor niini. Kay sa ulihi, mubalik ra gyapon sa ordinaryong lumulupyo nga way mga dagkong negosyo ang unsa mang desisyon karon kung ang maong pag-uyon gibase lang kay ang mga naa sa pamalakad mga popular ang pangalan, mga dato. Sa ulihi, walay laing kaluluoy kundili ang mga naglisud na daan sa kinabuhi.
Somatutal, daghang pangutana ang nagpabilin nga pangutana mahitungod sa Joint Venture Agreement. Walay kasiguraduhan nga magpabiling may represenstasyon ang member-consumer-owner tungod sa kakulangan ug hayag nga mga pamaagi kung paano gyud siguraduhon nga dili ni masangko sa ginatawag nga โpribatisasyonโ. Walay klaro nga pagbutyag kung kinsa ang tinuod nga may kontrol sa operasyon ug pamalakad, pati ang dagan sa panalapi, ug ang mga posible nga epekto niini sa katawhan. Nagpabilin pa usab nga dakong kwestyon ang nahitabong botohan sa AGMA, ilabina kung unsa ka tinuod nga ang mga nibutar napasabot gyud kung unsa ning maong kasabutan.
Para sa katawhan nga sakop sa SOCOTECO IIโlumulupyo sa GenSan, sa pito ka munisipalidad sa Sarangani Province (Alabe,l Glan, Kiamba Maasim Maitum, Malapatan ug Malungon), ug sa duha ka munisipalidad sa South Cotabato Province (Polomolok ug Tupi)โ karon ang panahon nga mamahimong masusihon. Una, dili igo nga ang gunitan ra ang rason sa pagbotar niini mao ang kunoy saad nga mapakunhod ang singil sa kuryente o di kaha ihatag ra ang boto kay naay 100 o 300 ka piso nga baylo, bugas ba run, o kung unsa pa mang matang nga ginaingong โpahalipayโ, โayudaโ, o โhinabangโ. Kung makasinati man ug ing-ani, klaro na nga usa ra gyud kini ka pagpangilad. Ikaduha, mamahimo usab nga mabinantayon sa matag impormasyon nga makita online. Maayo nga pakahinumdumon nga dili tanan mabasa o malantaw, tinuod na; mas makamaayo kung sabton pag-ayo, susihon ang matag impormasyon, ug pangitaon ang kamatuoran likod sa mga pang-awhag. Ikatulo, abrihan ang mga mata sa suwestyon gikan sa nagkalainlaing mga sektor. Kini ang takna nga likayan nga masulawan sa mga saad nga way klaro ug abrihan ang huna-huna ug kasing-kasing sa mga alternatibong solusyon.
Ug labaw sa tanan, magpadayon sa pagpangutana. Kay ang pagpangutana dili nagpasabot nga ginababagan ang kalambuan. Ang pagpangutana usa sa ka pag-ehersisyo sa atong katungdanan. Dili advertisment sa radyo, mga ingon-ingon, o basta kay nadunggan ra ang dapat na maggiya sa matag usa, kundili ang mismong kamatuoran pinaagi sa pangusisa.
Kini nga hisgutanan nagkinahanglan ug lalum nga kasayuran. Ug kung ang katawhan na mismo ang gadumili aron kini masabtan, walay pulos ang paghandum ug tinuod nga kalambuan.
Gisulat ni Janine Catabijan, TP Opinion Writer
