Ang Alingawngaw

21/08/2026

Sa paggunita ng Araw ni Ninoy Aquino, ating alalahanin ang kanyang katapangan at sakripisyo para sa kalayaan at demokrasya ng ating bayan. Nawa’y magsilbing inspirasyon ang kanyang pagmamahal sa Pilipinas.

12/08/2026

Congratulations po, Ma’am Teresa!

We are so proud of you!

10/08/2026

𝗢𝗣𝗜𝗡𝗬𝗢𝗡 | Panibagong PAXsubok

Habang nakikinig ako sa SONA ng Pangulo nitong Hulyo 27,2026 ay nanumbalik saakin paano ako lumaking paulit-ulit na naririnig kung gaano kayaman ang Pilipinas sa iba’t ibang aspetong pang-ekonomiko at higit sa lahat--sa mga Pilipino. Kasama nito ay ang pagtataka at pangamba ng marinig ko ang panibagong proyektong “pangkaunlaran” na iminumutawi ng pamahalaan, ang PAX SILICA. Parang napakaganda pakinggan at isipin ng mga pangako sa PAX SILICA subalit naalala ko rin ang tila tuloy tuloy na pag-ulan ng mga PAXsubok sa Pilipinas lalo na kapag dating sa kayamanan ng bansa at sa hindi maikakailang kahirapan na nararanasan ng karamihan satin kaya natatakot din akong baka imbis na “kaunlaran” ang maihatid ng PAX SILICA ay dumagdag pa ito sa mga PAXsubok na nagpapahirap sa mga kapwa ko Pilipino.

Hindi maliit ang PAX SILICA at mas lalong hindi ito basta basta. Isa itong panibagong proyektong inilulunsad sa Pilipinas sa ilalim ng Pax Silica Initiative, isang kasunduang sinuportahan ng US at ng Pilipinas na naglalayong palakasin ang industriya ng artificial intelligence, semiconductors, at iba pang makabagong teknolohiya na unang naisamata nitong Disyembre ng 2025. Bahagi ng planong ito ang pagtatayo ng humigit-kumulang 4,000 acre o katumbas ng halos 1,618 hanggang 1,620 hektaryang AI at advanced technology hub sa New Clark City, Capas, Tarlac. Napakalawak ng lupang nakalaan para rito. Ngunit kasabay ng pangakong kaunlaran ay ang mga tanong na hindi maaaring isantabi:

“Bukod sa kaularan na ikinakampanya, ano pa ang mga posibleng maging epekto nito sa mga Pilipino?”

Isa sa pinakamabigat ay ang posibilidad na maapektuhan ang mga komunidad ng mga Abellen Ayta at ang mga lupaing matagal na nilang tinitirhan at inaangkin bilang bahagi ng kanilang ancestral domain sa Tarlac. Mga kapwa natin Pilipino, ang kanilang kasaysayan, at ang ating bansa ang nakasalalay dito. Batay sa kasaysayan at sa iba't ibang pag-aaral, matagal nang naninirahan ang mga Aballen Ayta sa Capas, Tarlac bago pa man maitatag ang modernong estado ng Pilipinas. Dahil dito, nagpahayag ng pangamba ang ilang grupong pangkalikasan, siyentipiko, at organisasyon ng mga katutubo na maaaring magkaroon ng epekto ang proyekto sa kanilang komunidad at kabuhayan. Ano nga ba ang mas matimbang? Ang pangakong kaunlaran o ang iyak ng bayan?

Dagdag pa rito ay ang tila kakulangan sa transparency. Sa ngalan ng kaunlaran ay matagal ng nakikisosyo ang ating bansa sa iba’t ibang mayayaman at malalakas na Nasyon tulad ng US. Ngunit tila mas naging desperado ata ang ating pamahalaan dahil sa patuloy na panggigipit ng China sa mga Pilipino tulad na lamang ng pang-aangkin sa West Philippine Sea at ang lumitaw na diskriminatoryong video ng China Daily tungkol sa mga Pilipino bilang mga unggoy nitong Hulyo 17, 2026. Kasabay ng mga ito ay ang mas lalo ring pag lalim ng koneksyon ng Pilipinas at US sa ngalan ng seguridad at proteksyon. Sa aking pananaw ay maaari nating masabi batay dito na ang Pax Silica ay pinahintulutan ng gobyerno sa karangalan ng “pagkakaibigan” kung saan nagiging alay o pondo ang lupain ng mga mamamayang Pilipino para sa “kaunlaran” ng mga dayuhan.

Bagama't wala pang opisyal na pagtataya sa magiging konsumo ng tubig ng Pax Silica ay hindi malabong umabot ng isang milyong litro o higit pa ang kakainin ng Pax Silica araw-araw. Bukam bibig ng pamahalaan ang salitang pag-unlad kapag Pax Silica na ang pinaguusapan, oportunidad para sa mga Pilipino, at dagdag kita. Hindi na tumigil tungkol sa salitang iyan ngunit kung titimbangin ang kredibilidad ng bawat salita ay magiging mas maliwanag kung ano ang mga siguradong mawawala saatin. Sapagkat upang maging matagumpay ang Pax Silica ay hindi lamang lupa, mga silicon o mineral ng Pilipinas ang kakailanganin nito, magiging magastos din ito sa tubig sapagkat ang karaniwang AI depende pa sa prompt at modelo ay gumagamit ng .26 hanggang 39 ml ng tubig sa isang search. Isipin natin kung gaano karaming tubig ang kakailanganin ng isang AI hub na halos 1,618 hanggang 1,620 hektarya ang laki. Puwera pa rito ay ang kung gaano kadalas ang magiging paggamit, at ang uri ng prompt at modelo. Masaklap pa rito ay napakalaki ng parte ng mga materyales na manggagaling satin, mula sa lupa, sa mga mineral at sa tubig. Ang tagal ko nang titingnan ng mabuti ang mga nakalapat na impormasyon ngunit hindi ko talaga mahanap ang “kaunlaran” para sa mga Pilpino dahil luging-lugi tayo sa lahat ng mga nakalagay sa dokumento.

Bilang bansang primaryang nakasalalay sa agrikultura at pagsasaka para sa pangkabuhayan, napakalaki ng importansya ng tubig. Tubig na siyang bumubuhay sa mga sakahan, at tubig na siyang nagbibigay posibilidad para sa agrikultural na kabuhayan. Sa pagsasaalang-alang ng mga ito ay ang hirap sabihin na ikauunlad nga ng Pilipinas ang Pax Silica, sa aking pananaw ay mas swak itong tawagin bilang dagdag panganib at hadlang sa tunay na kaunlaran. Sapagkat sa pagsusuri palang ng kredibilidad ng mga pangako at pangangampanya ng kaunlaran sa Pax Silica ay napakalalaki na ng mga kontradiksyon.

Dagdag pa rito ay ang dalawang taong “lease-free arrangement” o ang “two-year grace period” na kung saan ay sa unang dalawang taon ng Pax Silica ay walang babayaran ang US na renta para sa lupang pagtatayuan ng Pax Silica. Batay sa panukalang kasunduan ng Bases Conversion and Development Authority o BCDA, nakasaad ang dalawang taong grace period sa bayad sa lease bilang 'in-kind contribution' o ambag ng Pilipinas sa proyekto. Ngunit kung susuriin muli natin ang mga impormasyon ay madaling makita na kahit wala pa ang two-year grace period na ito ay lugi na tayo sapagkat satin magmumula ang malaking porsyento ng mga materyales. Tila hindi ata patas ang kontribusyon at benepisyo. Magiging kaunlaran nga ba ang dulot ng proyekto para sa Pilipinas kung puro tayo ang nagsasakripisyo at isinasakripisyo?

Maaring sabihin ng iilan na hindi lahat ng malalaking proyekto ay dapat tingnan bilang banta at ang Pax Silica ay isang pagkakataon para sa Pilipinas na makapasok sa high-value industries tulad ng artificial intelligence at semiconductors, na maaaring lumikha ng libu-libong trabaho, magdala ng bilyong dolyar na pamumuhunan tulad na lamang ng ₱60 bilyong kita sa lease ayon kay BCDA President at CEO Joshua Bingcang, at magpataas ng kakayahan ng Pilipinas sa makabagong teknolohiya. Pwede rin nilang sabihin na iginiit ng BCDA na hindi sakop ng kasalukuyang plano ang kinikilalang ancestral domains at susunod ang proyekto sa mga batas sa kapaligiran at karapatan ng mga Indigenous Peoples.

Totoo, maaaring magdala ng trabaho at pamumuhunan ang Pax Silica. Ngunit ang usapin ay hindi lamang kung may darating na benepisyo at sa sakop nito, kundi kung sapat ba ang mga ito upang bigyang-katwiran ang mga posibleng epekto sa lupa, tubig, at mga komunidad. Ang paghingi ng malinaw na impormasyon, pananagutan, at sapat na konsultasyon ay hindi pagtutol sa kaunlaran. Ito ay pagtiyak na ang kaunlarang ipinapangako ay magiging makatarungan, inklusibo, at tunay na para sa mga Pilipino.

Hindi ang teknolohiya ang tunay na isyu sa Pax Silica. Ang tunay na usapin ay kung hanggang saan handang isugal ng pamahalaan ang ating lupa, likas na yaman, pambansang interes, at mga kababayan kapalit ng mga pangakong kaunlaran na hindi pa tiyak kung mapapakinabangan nga ng mga Pilipino. Kung titingnan natin ng mabuti ay Pilipinas na lang ang mayroon tayong mga Pilipino. Ang kasaysayan natin at kultura ay may daplis na ng mga banyaga. Lupain at mga kapwa Pilipino na lang natin ang tunay na mayroon tayo. Kung pati ito ay hindi natin mapangangalagaan sa kasalukuyan, kung tayo na mismo ang papayag na gamitin ang ating bansa para sa isang proyektong kulang ang katiyakan ay ano na lamang ang silbi ng mga ginawa nating pakikipagsapalaran sa kasaysayan? Para sa mata ng taumbayan na kulang sa kasagutan, hindi maikakailang naroroon ang takot sa Pax Silica bilang panibagong pagsubok.

✍️ Aremma Ashley Equila
🧑‍💻 Azriel Supan

09/08/2026

𝗟𝗜𝗧𝗘𝗥𝗔𝗥𝗜 | 4 na Hakbang sa Wastong Pagpapatakbo ng Gulong

Lampas isang dekada na rin, kung susumahin, mula nang huli kong mahawakan ang malangis at maruming gulong na minsang nagpaikot sa mapaglaro kong kabataan.

Malinaw pa sa aking alaala ang mabibilis na takbo, malalakas na tawa, at kumakabog na dibdib sa tuwing pagugulungin namin ito ng mga kabarkada. Paminsan-minsan, nadadapa, nasusugatan, nagtatawanan, at saka magyayabang na para bang kagat lamang ng langgam ang lahat ng iyon.

Galing man sa tambak ng basura, ang mga pudpod na gulong na iyon ay naging tahimik na saksi sa isang panahong hindi na maibabalik, gaano man natin kagustuhang muling ipihit ang nakaraan.

Ngayon, nais kong ibahagi ang apat na hakbang na natutuhan ko sa pagpapatakbo ng gulong—at marahil, sa pagpapatakbo rin ng sariling buhay.

Unang Hakbang: Maghanap ka ng gulong.

Maghanap ka ng lumang gulong.

Gulong na minsang dumaan sa malulubak na kalsada, natusok ng pako at bubog, at kalaunan ay itinapon dahil hindi na mapakinabangan. Ngunit sa kamay ng isang batang marunong dumiskarte, maaari pa itong magkaroon ng panibagong silbi.

Ganito rin ang buhay.

Hindi lahat ng bagay na napaglumaan ay wala nang halaga. May mga bagay, at maging mga tao, na nasusubok, nasasaktan, napapagod at napapabayaan. Ngunit hindi nangangahulugang tapos na ang kanilang kuwento.

Kailangan lamang ng isang taong marunong makakita ng posibilidad.

Dahil kung wala kang tapang na magsimula, mananatili ka na lamang na parang lumang gulong sa isang sulok—nakahiga, nakatambak, at naghihintay kung kailan muling mapapansin.

Ikalawang Hakbang: Alamin kung bakit ka natumba.

Kapag hawak mo na ang gulong, huwag mo agad patakbuhin nang mabilis.

Paikutin mo muna ito nang dahan-dahan.

Sa unang pagkakataon, maaaring mahirapan kang panatilihin ang balanse. Maaaring matakot ka. Maaaring kabahan ka. At maaari ring matumba ang gulong—kasabay mo.

Ayos lang.

Hindi kailangang madaliin ang lahat.

Magsimula ka nang marahan. Pag-aralan mo ang bawat galaw. Alamin kung paano ito itutulak, paano sasabayan, at paano muling itatayo kapag natumba.

Ngunit higit sa lahat, alamin mo kung bakit ito natumba.

Maraming tao ang sanay sa isang simpleng payo: Kapag nadapa, tumayo ka ulit.

Tama naman.

Pero hindi sapat.

Dahil kung tatayo ka nang hindi nauunawaan kung bakit ka nadapa, malaki ang posibilidad na sa susunod na hakbang mo ay ganoon din ang mangyari.

Hindi kahinaan ang pag-aaral mula sa pagkakamali. Iyon ang paraan upang hindi maging paulit-ulit ang pagkadapa.

Kaya kapag natumba ka, huwag agad tumayo.

Huminto ka muna.

Tingnan mo kung saan ka nagkamali.

Pagkatapos, saka ka muling bumangon.

Ikatlong Hakbang: Sige, tumakbo ka.

Kapag natutuhan mo nang paikutin at panatilihing nakatayo ang gulong, panahon na para tumakbo.

Tumakbo ka.

Sabayan mo ang hampas ng hangin sa iyong mukha. Damhin mo ang init ng araw. Pakinggan mo ang ingay ng paligid at hayaang sumabay ang gulong sa bawat hakbang mo.

Sa sandaling iyon, mararamdaman mong sulit pala ang lahat ng paulit-ulit na pagkadapa.

Ngunit huwag mong kalilimutan: habang tumatakbo ka, hindi laging patag ang daan.

May mga batong nakaharang. May mga lubak. May mga bagay na hindi mo inaasahan.

At minsan, kahit gaano ka kahusay, matutumba ka pa rin.

Kapag nangyari iyon, huwag mong isipin na kailangan mong kayanin ang lahat nang mag-isa.

Humingi ka ng saklolo.

May mga taong darating upang tulungan kang tumayo. May ilan na tatawa muna sa iyong pagkadapa, ngunit sila rin ang unang mag-aabot ng kamay kapag nakita nilang nahihirapan ka.

May mga taong hindi lamang magtataas sa iyo mula sa pagkakadapa. Tuturuan ka rin nila kung paano muling patatakbuhin ang gulong.

Marahil, minsan na rin silang nadapa sa parehong daan.

Kung makatagpo mo ang ganitong tao, makinig ka.

Magpasalamat ka.

At kapag kaya mo na ulit—

tumakbo ka.

Ikaapat na Hakbang: Hanapin ang halaga.

Kapag nakatayo ka na, huwag mong kalimutang balikan ang mga aral na iniwan ng mga taong tumulong sa iyo.

Sapagkat ang karanasan ay hindi lamang g**o.

Minsan, ito rin ang handog ng mga taong minsang sumabay sa atin sa pagtakbo.

May mga taong darating sa buhay natin upang turuan tayong magsimula. May iba namang sasama lamang sa isang bahagi ng ating paglalakbay. At mayroon ding mga taong, kahit hindi na natin kasama sa dulo, ay mananatili sa ating alaala.

Hindi nasusukat sa haba ng panahon ang halaga ng isang tao.

Minsan, sapat nang alam mong may isang taong tumulong sa iyo noong hindi mo pa kayang tumayo nang mag-isa.

Kaya kapag natutuhan mo nang patakbuhin ang sarili mong gulong, huwag kang matakot na lumayo.

Hanapin mo ang kaligayahang para sa iyo.

Puntahan mo ang mga lugar na nais mong makita. Subukan mo ang mga bagay na dati mong kinatatakutan. Tumakbo ka nang mas malayo kaysa sa dati.

At kung sakaling mapalingon ka, maaaring makita mo sa di-kalayuan ang taong minsang nagturo sa iyo kung paano magsimula.

Ngitian mo siya.

Hindi dahil kailangan mong ipakitang nalampasan mo n

✍️Bok
🎨Charlein Dupitas

05/08/2026

WALANG PASOK

#𝐖𝐀𝐋𝐀𝐍𝐆𝐏𝐀𝐒𝐎𝐊 | 𝐀𝐔𝐆𝐔𝐒𝐓 𝟔, 𝟐𝟎𝟐𝟔 (𝐓𝐇𝐔𝐑𝐒𝐃𝐀𝐘)

Sa direktiba ng ating Governor, Gov. Aurelio Oyie Matias Umali, at batay sa rekomendasyon ng Provincial Disaster Risk Reduction and Management Office (PDRRMO), na isinakatuparan sa pamamagitan ng Executive Order No. 21, Series of 2026, 𝐬𝐮𝐬𝐩𝐞𝐧𝐝𝐢𝐝𝐨 𝐚𝐧𝐠 𝐦𝐠𝐚 𝐤𝐥𝐚𝐬𝐞 𝐬𝐚 𝐥𝐚𝐡𝐚𝐭 𝐧𝐠 𝐚𝐧𝐭𝐚𝐬 𝐬𝐚 𝐩𝐚𝐦𝐩𝐮𝐛𝐥𝐢𝐤𝐨 𝐚𝐭 𝐩𝐫𝐢𝐛𝐚𝐝𝐨𝐧𝐠 𝐩𝐚𝐚𝐫𝐚𝐥𝐚𝐧 𝐬𝐚 𝐛𝐮𝐨𝐧𝐠 𝐋𝐚𝐥𝐚𝐰𝐢𝐠𝐚𝐧 𝐧𝐠 𝐍𝐮𝐞𝐯𝐚 𝐄𝐜𝐢𝐣𝐚 𝐧𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐇𝐮𝐰𝐞𝐛𝐞𝐬, 𝐀𝐠𝐨𝐬𝐭𝐨 𝟔, 𝟐𝟎𝟐𝟔, bunsod ng masamang panahon na dulot ng Tropical Storm (KUJIRA).

Ang rekomendasyon ay isinagawa dahil sa inaasahang patuloy na pag-ulan, posibilidad ng pagbaha sa mabababang lugar, at iba pang panganib na dulot ng Tropical Storm .

Pinapayuhan ang lahat na patuloy na magmonitor ng mga opisyal na abiso mula sa PAGASA at PDRRMO Nueva Ecija para sa mga susunod na update hinggil sa lagay ng panahon.

Para sa mga lehitimong anunsyo at impormasyon, i-like at i-follow ang official page ng Provincial Government of Nueva Ecija (PGNE).

Mag-ingat at manatiling ligtas, Novo Ecijanos! 💙

03/08/2026

PABATID MULA SA PROVINCIAL GOVERNMENT OF NUEVA ECIJA FACEBOOK PAGE

#𝐖𝐀𝐋𝐀𝐍𝐆𝐏𝐀𝐒𝐎𝐊 | 𝐀𝐔𝐆𝐔𝐒𝐓 𝟒, 𝟐𝟎𝟐𝟔 (𝐓𝐔𝐄𝐒𝐃𝐀𝐘)

Batay sa rekomendasyon ng Provincial Disaster Risk Reduction and Management Office (PDRRMO) at alinsunod sa Executive Order No. 20, Series of 2026, 𝐬𝐮𝐬𝐩𝐞𝐧𝐝𝐢𝐝𝐨 𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐥𝐚𝐬𝐞 𝐬𝐚 𝐥𝐚𝐡𝐚𝐭 𝐧𝐠 𝐚𝐧𝐭𝐚𝐬 𝐧𝐠 𝐩𝐚𝐦𝐩𝐮𝐛𝐥𝐢𝐤𝐨 𝐚𝐭 𝐩𝐫𝐢𝐛𝐚𝐝𝐨𝐧𝐠 𝐩𝐚𝐚𝐫𝐚𝐥𝐚𝐧 𝐬𝐚 𝐛𝐮𝐨𝐧𝐠 𝐋𝐚𝐥𝐚𝐰𝐢𝐠𝐚𝐧 𝐧𝐠 𝐍𝐮𝐞𝐯𝐚 𝐄𝐜𝐢𝐣𝐚 𝐧𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐌𝐚𝐫𝐭𝐞𝐬, 𝟎𝟒 𝐀𝐠𝐨𝐬𝐭𝐨 𝟐𝟎𝟐𝟔.

Ang rekomendasyong ito ay isinagawa bunsod ng inaasahang malalakas na pag-ulan dulot ng Tropical Depression at ng pinalakas na Habagat. Ayon sa PAGASA, nakataas ang Yellow Rainfall Warning sa lalawigan, habang patuloy ding minomonitor ang pagtaas ng lebel ng tubig sa mga pangunahing ilog at sapa sa Nueva Ecija.

Pinapayuhan ang lahat na manatiling maingat, iwasan ang mga lugar na maaaring bahain o magkaroon ng pagguho ng lupa, at sundin ang mga opisyal na abiso at paalala ng mga kinauukulang ahensya.

Para sa mga lehitimong anunsyo at impormasyon, i-like at i-follow ang official page ng Provincial Government of Nueva Ecija (PGNE).

Mag-ingat at manatiling ligtas, Novo Ecijanos! 💙



(Source: Provincial Government of Nueva Ecija FB Page)

03/08/2026

Buwan ng Wika 2026 🇵🇭: “Wikang Filipino at AI: Kasangkapan sa Pananaliksik at Tulay sa Yaman ng Impormasyon”

Ipinagdiriwang ang yaman ng Wikang Filipino bilang susi sa pagkakakilanlan, kaalaman, at pagkakaisa. Sa bawat salitang ating ginagamit, buhay ang kultura at kasaysayang nag-uugnay sa bawat Pilipino.

Sa pag-usbong ng makabagong panahon, ang wika ay patuloy na umuunlad bilang kasangkapan sa pananaliksik at tulay tungo sa mas malawak na impormasyon. Gamit ang teknolohiya at AI nang wasto, patuloy nating palalakasin ang kapangyarihan ng Wikang Filipino sa pagkatuto at pagbabago.

02/08/2026

Sa isang facebook post, inanunsyo ni Mayor Doklito Galapon na suspendido ang lahat ng klase ngayong araw, Agosto 3, 2026, mula Pre-school hanggang Senior High School sa lahat ng pribado at pampublikong paaralan bunsod ng epekto ng Tropical Depression Luis.

Hinihikayat din ng Punong-bayan ang pagsasagawa ng Alternative Delivery Modality kung maaari at naaangkop upang maipagpatuloy ang pagkatuto ng mga mag-aaral.

MAG-INGAT ANG LAHAT, BARTOLOMEAINS!

31/07/2026

Maligayang ika-27 na Kaarawan, Sir Ed! 🎉

Maraming salamat po sa inyong walang sawang paggabay, suporta, at inspirasyon bilang aming school paper adviser. Nawa’y patuloy kayong pagpalain ng mabuting kalusugan, kasiyahan, at tagumpay. Hangad namin ang isang masaya at makabuluhang pagdiriwang ng inyong kaarawan!

27/07/2026

OPINYON | Relihiyon: Ang Tunay na Bakod sa Pananampalataya

Sinasabi ng mga institusyon na Diyos ang puno't dulo, na iisa lang ang may likha at ang pananampalataya ang huhubog sa kabutihan ng tao. Ngunit hindi ako naniniwala na ang relihiyon ang daan sa pananampalataya bagkus ay ito pa ang nakikita kong hadlang sa tunay na kabutihan. Sa aking palagay ay kung titigil tayo sa pagbubulag-bulagan at simpleng pagsunod lamang ay makikita natin na ang relihiyon ay hindi ganon kalinis, sa simula pa lang ng ating kasaysayan ay makikita nang mas nangingibabaw pa rin ang personal na interes kaysa sa mga banal na turo nito.

Isa sa mga mali natin bilang sambayanan ay ang bulag na pagsunod sa organisasyong gawa ng tao, ang relihiyon at ang Diyos ay magkaiba at iyan ang nakalimutan na ng nakararami. Dito ngayon umusbong ang mga tanong ko:

"Ano ba talaga ang layunin ng relihiyon? Ito ba ay kalangitan o kabutihan?"

"Mapagkakatiwalaan pa ba ang isang sistema kapag napatunayan itong hipokrito?"

Simulan natin sa pagbabalik sa kaysasayan, ang panahon ng simonya at indulhensiya ng simbahang Katoliko noong ika-11 hanggang ika-16 na siglo na naging dahilan ng Repormasyong Protestante na pinangunahan ni Martin Luther.

Ang indulhensiya ay ang tinatawag na kapatawaran ng kasalanan at ang simonya naman ay ang pagbili ng nasabing kapatawaran na itinatag ng relihiyon at ang mga kumakatawan dito. Itinuro nila sa mga mamamayan na ang parusa ay mas mapapagaan sa impyerno kung magbabayad ang mga tao sa simbahan. Nakatatawa at kahusga-husga hindi ba? Na may umusbong na ganitong klase ng kabalintunaan sa loob ng isang banal na samahan, ang pangyayaring ito ay dulot ng personal na politika sa sistemang "dalisay".
Paulit-ulit nang ipinakita sa kasaysayan kung paano kadaling maging kasangkapan ang relihiyon sa katiwalian, kasakiman, at panlilinlang. Ito ang dahilan kung bakit sinasabi kong hadlang ang relihiyon sa pananampalataya, sapagkat ilang ebidensya na ang nakapag-patunay na ang buong sistema nila’y madaling maging kagamitan ng katiwalian kapag kapangyarihan na ang usapan. Kung relihiyon nga talaga ang kumakatawan sa Diyos bakit tila ang dali lang sakanila na gamitin ang ideya ng ‘kalangitan’ para manamantala?

Hindi lang ito ang maihahandog sa atin ng kasaysayan, silipin natin ang nakaraan ng ating bansa noong nasa ilalim tayo ng kolonyalismong Espanya.
Maliwanag na isinalaysay ni Jose Rizal sa Noli Me Tangere at El Filibusterismo ang paggamit ng relihiyon sa pang-aabuso simula sa seksuwal hanggang sa kasakiman sa ari-arian at mga lupain ng sarili nating bayan. Umpisa pa lamang ng ating kasaysayan ay ilang beses nang ipinakita na ang relihiyon ay hindi tunay na pawang dangal, banal, o kalinis. Ito ay may halong personal at politikal. Hindi ba't nakababahala ang mangmang na pagtalima sa isang sistemang ilang beses nang napatunayang may katiwalian at kasinungalingan? Bakit ba napakalaking kasalanan ang pagkuwestyon sa ipinapakitang kamalian kung kabutihan naman talaga ang layunin ng relihiyon?
Hindi lamang sa simbahang Katoliko makikita ang kabalighuang ito ngunit ang simbahang Katoliko ang isa sa mga pangunahing relihiyon. Mayroon ding ikapu, merrit selling, at iba pa na tumatakbo mga similar na pamamalakad.

Sa kasalukuyan ay makikita pa rin ang nakababahalang normalisasyon at panganib ng relihiyon sa pamamagitan ng pagpapahintulot sa consanguineous marriage o ang pagpapaksal sa first cousin na katanggap tanggap pa rin sa praktis ng islam kahit na ang medisina at ang modernong agham ay hindi sang-ayon dito dahil sa panganib ng inbreeding base sa pag-aaral ng modernong medisina. Ito ay nananitiling paksa ng debate sa pagitan ng tradisyon at pampublikong kalusugan.

Isa pa sa mga halimbawa ng kasalukuyang problema sa relihiyon ay ang nakatitindig balahibong 2021 indictment ng Kingdom of Jesus Christ ni Apollo C. Quiboloy sa Davao City na ayon sa imbestigasyon ng Senado na pinangungunahan ni Sen. Risa Hontiveros ay bagama't hindi pa tuluyang tapos ang pagsisigasig ay nakalitis sila ng sapat na ebidensya ng s*x trafficking sa mga menor de edad sa babaeng tinawag na mga "pastorals", smuggling, at marriage at visa fraud.

Maaaring sabihin ng mga tagapagtanggol ng relihiyon na ang mga pangyayaring tulad ng simonya, indulhensiya, at mga kasong kinasasangkutan ng ilang lider ay hindi sumasalamin sa relihiyon mismo kundi sa kasakiman ng tao. Maaari rin nilang igiit na maraming simbahan, moske, templo, at iba pang samahang panrelihiyon ang nagsisilbi sa lipunan sa pamamagitan ng edukasyon, kawanggawa, serbisyong pangkalusugan, at pagtulong sa mga nasalanta ng kalamidad. Bukod dito, ang ilang tradisyong gaya ng consanguineous marriage ay sinasabing pinapayagan lamang matapos ang genetic counseling o medical screening upang mabawasan ang panganib sa magiging anak.

Sa depensa naman ni Quiboloy ay hindi pa pinal ang lahat ng kasong kinakaharap niya. Sa ilalim ng batas, may presumption of innocence ang isang akusado hanggang sa mapatunayang nagkasala sa korte. Hindi makatarungang gamitin ang kaniyang kaso upang husgahan ang relihiyon.

Subalit ito na nga ang problema, ang relihiyon na nagtuturo ng "kabutihan" at kumakatawan sa Diyos dito sa lupa ay hindi dapat maging kagamitan ng kasamaan. Subalit dito pa umusbong ang mga pinaka kontrobersiyal na usaping panlipunan pagdating sa moralidad, kabutihan, at espirituwal na kapayapaan. Ang medisina at kalusugan ay hindi dapat mapilitang makibagay sa mga bulok na tradisyon kung ito talaga ang ikabubuti ng buhay at kasunod ng buhay ng isang tao.

Totoo ring may presumption of innocence at nararapat itong igalang. Ngunit hindi ang legal na pananagutan ni Quiboloy ang pangunahing punto ng aking argumento. Ang aking punto ay ang seryosong mga alegasyon at testimonya na nagbunsod ng mga imbestigasyon at nagpapakita kung paano maaaring magamit ang relihiyosong awtoridad upang magkaroon ng impluwensiya at kontrol sa mga tagasunod. Ang mga alegasyong ito ay sapat na dahilan upang suriin ang mga mekanismo ng pananagutan sa loob ng ilang organisasyong panrelihiyon.

Ang Diyos o ang tunay na kabutihan ay hindi nangangailangan ng napakaraming samahan, hindi ito nangangailangan ng pondo, o politikal na proteksyon. Samantalang ang relihiyon ay isang institusyon at hindi ang katotohanan kaya ito ang nangangailangan ng pang-aabuso upang manatiling may tinig. Ang pagkuwestyon sa hipokrito at sinungaling na sistema ay hindi kasalanan o pagtalikod sa Diyos, ito ay ang pagmulat at tunay na pag-asam ng pananampalataya ng hindi langit ang mithiin kundi kabutihan.

✍️ Protacio
🧑‍💻 AJ Supan