02/06/2026
People with Autism usually have heightened senses. Para sakanila, un isang hibla ng buhok ay katumbas ng pardible o kaya karayom ang tusok, un ingay ng isang partikular na bagay kung para sayo ay volume 20, sakanila katumbas non ay volume 80 tapos mga sampung sabay sabay na iba ibang klase ng ingay.
I can attest to this. Si Rhys, un panganay ko kahit gaano kaingay ang TV sa room, basta may kumatok o nag-pihit ng door k**b, alam nya, lalapit sya sa door at bubuksan, samantalang un kasama nya walang kamalay malay na may tao na pala sa pinto.
Si Sam, un bunso ko, kahit maliliit na langgam na malayo kapag nahagip ng mata nya susundan nya. Kapag pumasok sya sa lugar na malaki parang nalulunod sya kaya tinatakpan nya un mata nya.
Kung binasa mo lahat yan at in-imagine mo ano un nararanasan nila araw-araw, we can all agree na ânakakarindiâ. They cope up by stimming (pagtakbo, pagsalita ng paulit upit na sounds o salita, pagtalon, pag-flap ng arms, pag-side glance, etc.)or repetitive behaviors or sticking to a routine. Minsan they fail to cope up due to various reasons, pwedeng nasita sila o sinabihan sila na nakakahiya o nakakaabala o nakakailang un way nila mag-regulate, or kaya naman pinigilan sila intently or forcefully at nag-reresulta un sa meltdowns kasi na-overwhelmed na sila or tuluyan na silang ânarindiâ. Tapos, mamasamain pa din, sila pa din un mali, sila un maingay, sila un nakakaabala, sila pa din un nakaka-ilang. So pano nalang pala? San nalang pala sila lulugar? And worst of all, they have difficulty expressing themselves, di sila makapagsalita, kung makapag-salita man sila, hindi nila masabi ng maayos ano un nararamdaman nila o naiisip nila.
Imagine how frustrating ang pagdaanan un pinagdadaanan nila araw-araw.
Minsan naiisip ko, para silang mga karakter sa mga Super-Hero movies, may mga super-powers pero hindi pa nila ma-control. đ
Pero kapag na-control nila, Ay sino ka dyan ngayon? đ Pero wala tayo sa mga palabas sa TV, nasa tunay na buhay tayo at sa tunay na buhay, hindi ganoon kadali ang mga bagay bagay. Hindi ganon kadali para sakanila ang i-figure out pano i-handle un overwhelming senses nila, or thoughts nila. KAILANGAN NILA TAYO. Un PANGUNAWA natin. Un PASENSYA natin. Un KABUTIHAN natin.
Kaya sana sa sunod na may makahalubilo ka na katulad nila, mas maintindihan mo na bakit âIBAâ sila, kasi, âIBAâ talaga sila.
Kung makakita ka man ng âBehaveâ o âHindi mukhang Autisticâ, please know na maaring hindi naging madali para sakanila, na maaring dumaan sila sa maraming proseso to get where they are, na yes, TONED-DOWN na sila, pero hindi sila TUNED OUTâhirap pa din sila, heightened pa din un senses nila, pero they learned how to manage it, to live with it, to embrace it.
Which leads me to my next point, WALANG GAMOT ang Autism. Maaring ma-manage nila un Autistic like charateristic, sa tulong ng interventions and therapies, pero hindi ibig sabihin non na wala na sila Autism. Un lang. đâď¸
