18/09/2026
𝗟𝗮𝘁𝗵𝗮𝗹𝗮𝗶𝗻 | Kutsilyong Hinasa ng Biro
Mayroong talim na hindi nasusukat sa lalim ng pagkakatarak, bagkus sa lawak ng pagkawasak na iniiwan ng isang halakhak.
May nakagagalak na pakiramdam kapag ang birong ating sinambit ay nagmitsa ng tawanan—ngunit paano kung ang hagikgik ng isa ay hinagpis ng iba? May birong nagpapatawa, ngunit mayroon ding nananaga; salitang magaan sa bibig, ngunit mabigat sa dibdib.
Hindi na bago ang bullying sa lipunan. Matagal na itong sugat na patuloy na bumubuka sa bawat pangungutyang ibinabalot sa biro—sugat na maaaring hindi makita sa balat, ngunit nag-iiwan ng hapdi sa taong sinasapol nito.
Sa pagdinig ng House Committee on Appropriations noong Setyembre 3, 2025, inilahad ni Kabataan Representative Renee Co ang lawak ng suliranin: 65 porsiyento ng mga estudyanteng Pilipino ang nakararanas ng kahit isang uri ng bullying nang ilang ulit sa isang buwan, habang 40 porsiyento ang madalas na nakararanas nito. Higit na mataas ang mga bilang na ito kaysa sa 20 porsiyentong pandaigdigang average na binanggit sa talakayan.
Isang salita. Isang banat. Isang tawanan.
Hindi kailangang may kamao, pasa, o sugat upang malaman kung may nasaktan. Minsan, sapat na ang matang biglang umiwas, ngiting pilit na sumabay sa tawanan, at tinig na piniling manahimik. Walang dugong umaagos, walang sugat na tinatahi—ngunit may hapding unti-unting kumakapit. Sapagkat may mga kutsilyong hindi nakikita, at may mga birong kapag tumarak, hindi basta-basta nabubunot.
𝗦𝗮𝗮𝗻 𝗛𝗶𝗻𝗮𝗵𝗮𝘀𝗮 𝗮𝗻𝗴 𝗧𝗮𝗹𝗶𝗺?
Walang talim na basta tumatalim. Bago makahiwa, may humahasa; bago makasakit, may pinagmumulan.
Hindi lahat ng pangungutya ay nagsisimula sa paaralan. Sa tahanan, barkada, komunidad, at mundong online maaaring unang matutuhan ang asal na kalauna’y nagiging pananakit—kapag ang pagpapahiya ay ginagawang biro, ang pang-aapi ay pinapalampas, at ang galit ay walang ligtas na mapaglalabasan.
“Many children cannot retaliate when hurt or shamed by a parent or caregiver, so they express their anger, resentment and pain elsewhere, sometimes through aggression towards their toys, pets, younger siblings, or classmates who are smaller or appear weaker than them,” saad ni Wilma Bañaga, Save the Children Philippines Child Protection Advisor.
Sa ganitong kalagayan, ang sakit na hindi nailalabas sa pinagmulan nito ay maaaring mauwi sa pananakit ng iba. Minsan, ang natututuhang paraan ng pakikitungo ay siya ring naipapasa—mula sa nakatatanda tungo sa bata, mula sa barkada tungo sa kaibigan, hanggang sa isang salita na paulit-ulit nang itinuturing na biro.
Hindi ito dahilan upang manakit. Ngunit sapat itong dahilan upang hanapin ang ugat—sa tahanang humuhubog, sa barkadang nagtuturo, sa komunidad na kumukunsinti, at sa mundong online na nagpapabilis sa pagkalat ng salita. Sapagkat bago tumarak ang isang salita, may bibig na unang bumigkas, may taingang unang nakarinig, at may mundong unang nagturo kung paano ito gagamitin.
𝗚𝗮𝗮𝗻𝗼 𝗞𝗮𝗹𝗮𝗹𝗶𝗺 𝗮𝗻𝗴 𝗜𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗛𝗶𝘄𝗮?
May hiwang hindi kailangang dumugo upang lumalim. Sa unang tama, maaaring biro lamang; sa ikalawa, maaaring tawanan pa. Ngunit kapag paulit-ulit, may kung anong unti-unting napuputol—ang kumpiyansa, ang gana, ang tiwalang minsang buo.
Hindi agad nakikita ang lalim nito. Minsan, makikita ito sa markang bumababa, sa kamay na hindi na nagtataas, o sa tinig na unti-unting nananahimik.
Sa pagdinig ng Senado tungkol sa Anti-Bullying Act noong Marso 16, 2026, iniulat ng Second Congressional Commission on Education (EdCom II) na ang mga mag-aaral na nakararanas ng bullying linggu-linggo ay nakakuha ng 41 puntos na mas mababa sa Math at 52 puntos na mas mababa sa Science kumpara sa mga nakararanas nito buwan-buwan.
“[Bullying] is a direct driver of our learning crisis… Frequent exposure to bullying is associated with a significant decline in test scores,” saad ni Riz Comia, EdCom II Technical Specialist for Basic Education.
Gaano kalalim? Sapat upang ang sugat na walang bakas ay makialam pati sa markang may bilang.
𝗦𝗮𝗮𝗻 𝗠𝗮𝗴𝘀𝗶𝘀𝗶𝗺𝘂𝗹𝗮 𝗮𝗻𝗴 𝗣𝗮𝗴𝗵𝗶𝗹𝗼𝗺?
May mga sugat na hindi naghihintay ng benda, kundi ng pagtigil—pagtigil ng mga salitang paulit-ulit na bumabaon, sa mga tawang may tinatamaan, sa birong matagal nang hindi nakatutuwa.
Hindi sapat na sabihing “biro lang” kapag may taong unti-unting natututong manahimik. Sa Year Two Report ng EdCom II, 38 lamang sa 339 bullying cases na naitala mula Nobyembre 2022 hanggang Hulyo 2024 ang nalutas—11 porsiyento lamang.
Sa harap ng ganitong puwang, kailangang higit sa pagsaway ang tugon.
Noong Agosto 2025, ipinatupad ng Department of Education (DepEd) ang Revised Implementing Rules and Regulations ng Anti-Bullying Act, na nagtakda ng school-wide prevention programs, maagang interbensyon, at malinaw na proseso sa pag-uulat at pagresolba ng mga reklamo. Pinalawak din nito ang pagkilala sa bullying upang maisama ang mga kilos na nagdudulot ng matinding emosyonal na epekto o social exclusion, kahit walang pisikal na pinsala.
Ang paghilom ay hindi nagsisimula sa paglimot, kundi sa pagtigil; hindi sa pag-iwas, kundi sa pag-aksyon. Sapagkat ang salitang minsang ginawang biro ay maaaring mag-iwan ng kirot, ngunit ang tinig na piniling manindigan ay maaaring maging simula ng paghilom—bago muling bumigat ang biro, bago muling tumalim ang salita, bago muling may masaktan.
Hindi lahat ng halakhak ay tanda ng saya; may tawanan ding may tinatagong kirot. May salitang mabilis kumawala sa dila, ngunit mabagal mawala sa isip—isang hapding walang bakas, ngunit marahang bumabasag.
Kaya bago humasa ng salita, timbangin muna ang talim nito. Bago ito itarak sa iba, isipin kung kaya mong saluhin ang sakit na maiiwan.
Dahil ang kutsilyong hinasa ng biro ay hindi kailangang kumislap para makahiwa.
🖊️ : Janelle Sacramento
🎨 : Maria Ysabelle Sawit
👩🏻🌾🧑🌾
