30/05/2026
Ang pagbubula ng bibig, panghihina, at biglang pagkamatay ng mga bagong silang o bagong awat na biik ay isang kritikal na emergency sa piggeries. Dahil mabilis silang mamatay, kailangang matukoy agad ang sanhi upang mailigtas ang natitirang mga biik.
Narito ang mga pinakamadalas na dahilan, paunang lunas, at mga dapat gawin:
Mga Pangunahing Dahilan ng Pagbubula at Pagkamatay
Pseudorabies Virus (Aujeszky's Disease)
Bakit nangyayari: Ito ay isang viral infection na umaatake sa nervous system ng mga biik na wala pang isang buwan.
Sintomas: Nagbubula ang bibig, nanginginig, umiikot-ikot, naninigas (paddling), at mabilis mamatay (maaaring umabot sa 100% mortality sa mga bagong silang).
Edema Disease (Dulot ng E. coli)
Bakit nangyayari: Madalas sa mga biik na bagong awat (weanlings) o biglang nabago ang pagkain. Gumagawa ng toxin ang E. coli na nagpapasakit sa utak.
Sintomas: Pamamaga ng talukap ng mata (swollen eyelids), pagbubula ng bibig, paghiga habang nagpapadling ang mga paa, at biglang pagkamatay nang walang lagnat.
Severe Hypothermia o Cold Stress (Sobrang Lamig)
Bakit nangyayari: Ang mga bagong silang na biik ay walang sapat na taba sa katawan at hindi pa kayang i-regulate ang sariling init. Kung basa, malamig, o mahangin ang kulungan, babagsak ang kanilang temperatura.
Sintomas: Nanginginig, nagbubula ang bibig dahil sa hirap huminga o shock, nanghihina, at hindi na sumususo hanggang sa mamatay.
Lason (Toxicity) o Asphyxia (Kawalan ng Oxygen)
Bakit nangyayari: Kung ang biik ay nakakain ng kontaminadong gatas, amag sa feeds, o naipitan/nahirapan lumabas habang nanganganak ang inahin (dystocia).
Sintomas: Panghihina, kapos sa hininga na nagiging sanhi ng pagbubula, at shock.
Paunang Lunas at Emergency Steps (Ano ang Dapat Gawin Ngayon?)
Bigyan Agad ng Init (Heating Source): Patuyuin ang mga biik. Maglagay agad ng brooder lamp (infra-red o 100-watt na bumbilya) sa tapat ng higaan ng mga biik upang maabot ang tamang init (32°C hanggang 35°C para sa bagong silang). Ang lamig ang numero unong pumapatay sa kanila.
Painumin ng Glucose o Tubig na may Asukal: Kung kaya pang lumunok, dahan-dahang patakán ang bibig ng malamig-lamig na tubig na may asukal (o commercial electro-lytes/glucose). Nagbibigay ito ng agarang lakas sa nanghihinang biik.
Siguraduhing Nakasuso ng Colostrum: Dapat makasuso ang mga biik sa inahin sa loob ng unang 1-2 oras pagkasilang upang makuha ang colostrum (unang dilaw na gatas) na nagbibigay ng proteksyon laban sa sakit. Kung mahina ang biik, tulungang ilapit ang nguso sa utong ng inahin.
Ihiwalay ang mga May Sakit: Agad na ilipat sa ibang tuyong lugar ang mga nagbubula at nanghihinang biik upang hindi mahawa ang mga malulusog, lalo na kung ito ay sanhi ng virus o bacteria.
Tamang Gamot at Pag-iwas
Walang iisang "magic na gamot" na magpapagaling agad kung malala na ang sintomas ng nervous system (gaya ng pagbubula at pangingisay). Gayunpaman, maaari itong iwasan at gamutin sa tulong ng mga sumusunod:
Antibiotics para sa E. coli/Edema: Kung may hinala na bacterial (gya ng Edema Disease), ang mga natitirang biik na mukhang malusog pa ay maaaring saksakan o painumin ng angkop na antibiotic gaya ng Colistin, Amoxicillin, o Apramycin (kumonsulta sa vet para sa tamang dosis).
Linisin at I-disinfect ang Kulungan: Hugasan at i-sprayhan ng disinfectant ang farrowing pen bago at pagkatapos manganak ang inahin upang mamatay ang mga mikrobyo. Panatilihing tuyo ang sahig.
Bakuna para sa Inahin: Upang hindi magkasakit ang mga susunod na anwal, siguraduhing kompleto sa bakuna (gaya ng laban sa Parvovirus, E. coli, at Pseudorabies) ang inahing baboy bago pa man ito manganak upang maipasa ang immune system sa mga biik sa pamamagitan ng gatas.
Mabilis ang takbo ng sakit sa mga ganyang kaliit na biik. Pinakamainam na matawagan mo agad ang inyong lokal na Municipal Veterinarian o Livestock Inspector upang masuri kung may outbreak ng virus sa inyong lugar at mabigyan kayo ng saktong reseta ng gamot.
