09/02/2026
๐๐ฆ๐๐ก๐ ๐๐๐ก๐๐๐ข๐ก๐ ๐ฃ๐๐-๐๐๐๐ || ๐๐บ๐ถ๐ป๐ด ๐ ๐ฒ๐ฑ๐ฎ๐น๐๐ฎ
Bata pa lamang ako, napaliligiran na ako ng mga taong magagaling sa ibaโt-ibang bagay. Ang mga kaibigan ko noon, sobrang husay sa pagguhit, may iba naman na marunong nang puminta sa murang edad. Puno ng inggit ang puso ko noon dahil habang pinupuri ng iba ang mga kaibigan ko, nakatayo lang ako sa tabi nila, iniisip kung anong mali sa akin.
Naalala ko noon, sa tuwing umuuwi ako galing paaralan, imbes na mag laro sa labas gaya ng mga batang kasing edad ko, ibinubuhos ko ang oras ko para aralin kung paano gumuhit ng mga litrato, sinusubukan ko pang sabayan ang mga kaibigan ko habang gumuguhit sila, tumutunog pa rin sa isipan ko ang mga tawa nila tuwing naaalala ko ang araw na iyon.
Alalang-alala ko kung paano ako umuwing basa ang mukha sa mga luhang patuloy na tumutulo mula sa aking mga mata. Nakatulog ako noong araw na โyun na walang ibang iniisip kung bakit hindi ako kasing husay tulad nila.
Ngunit, isang araw ang dumating, nakatatak pa rin ito sa utak ko dahil dito nagsimula ang lahat. Ibinabalik ng g**o namin ang mga takdang-aralin namin, bago niya ibigay ang papel ko, nagsalita siya, โnapakahusay ng sagot mo rito. Ipagpatuloy mo lamang,โ isang ngiti ang pinakita niya sa akin bago umalis.
Pinanuod ko siyang naglakad palayo, walang ibang tumatakbo sa utak ko kundi ang mga katagang napakahusay. Ako? Mahusay? Umuwi ako noong araw na โyon nang gulong-gulo ang utak.
Ang mga katagang โmahusayโ ay naririnig ko lamang papuri sa mga kaklse kong tunay na may talento. Paano niyang nasabing mahusay ako kung wala naman akong talento gaya ng mga kaklase ko?
Habang tumatagal, unti-unti kong napagtantong baka nga hindi ako para sa mga talentong meron ang mga kaklase ko, baka kaya hindi ako nagiging pantay sa talento nila dahil hindi naman talaga ako para doon. Wala rin ang hirap na binubuhos ko sa pagguhit dahil mas madali para sa akin na unawain ang mga aralin, kahit gaano man ito kahirap para sa iba.
Unti-unting nagbago ang takbo ng buhay ko, kung noon gabi-gabi akong nagsusubok gumuhit, ngayon ay gabi-gabi kong nilalaan ang oras ko sa mga pahina ng libro.
Noong unang beses na tinawag ako ng aking g**o bilang isang mag-aaral na may karangalan, may kung anong sigla ang naramdaman ko. Sa pangalawang pagkakataon, narinig ko mula sa kanya ang mga katagang, โmahusay ka nga talaga, โnak!โ
Maybe that was the exact moment everything changedโeverything about me changed. I grew up receiving awards, that was my thing. My walls werenโt filled with talented drawings or paintings but it was filled with medals and certificates of everything I have worked hard for, and that was the fire that kept me from moving forward.
Since then, itโs not something I would gladly admit, but I craved every validation I got from people. Every praise and every recognition is like air that I need every passing second to stay alive. It was a toxic cycle that I couldn't break free from.
Kaya pilit kong sinusubukan, kahit gaano kahirap, dahil hindi naman ako tulad ng iba na bata pa lang, mahusay na sa pag-iisip. May mga taong natural ang talino, na para bang pinanganak silang maging mahusay na estudyante. Hindi ganon ang buhay ko.
Habang sila, hindi na kailangan mag-review sa mga exams at quizzes dahil kahit ano namang gawin nila ay papasa pa rin sila. Samantalang ako, kailangan kong gabi-gabi aralin lahat, kailangan kong basahin nang paulit-ulit, sagutan nang paulit-ulitโna para bang ang pag-kwestyon sa sarili ay bahagi na rin ng nakagawian kong gawain.
โHoy, Arrisa,โ nagulat ako nang biglang may tumayo sa harap ko. Akala ko ay tahimik akong makakapag-aral dito sa gaziboo ng school grounds namin, kaso nahanap na naman ako ng aking mga kaibigan. โTama ka na muna diyan sa kaaaral moโ
Bago umupo ang kaibigan kong sina Ali at Lian, bahagya nilang sinara ang mga librong binabasa ko kaya sinamaan ko sila nang tingin.
โBaka naman sa sobrang galing mo diyan, ikaw na humatak ng awards sa graduation ah.โ Patawang sambit ng kaibigan kong si Lian.
Malapit na ang graduation namin, at sa totoo lang, sobrang kinakabahan ako dahil ibig sabihin noโn ay malapit na rin ang final examination namin. Kailangan kong makakuha ng mataas na markaโ dahil ang bawat marka ay tila ba nagsusukat ng aking halaga
โMinsan ka na lang namin nakakasama,โ bumisangot si Ali. โmalapit na tayong maghiwa-hiwalay sa graduation, oh!โ
Nagbuntong-hininga ako at niligpit ang aking mga libro. Tapos na rin naman ako mma-aral at natamaan ako sa sinabi ni Ali, totoo ngang hindi na ako nakakasama sa kanila.
โTara, food trip?โ aya ko sa kanila dahil ganoโn naman lagi ang bonding namin. Bihira ang makahanap ng mga kaibigang katulad nila, na kontento na sa mga simpleng lakad-lakad para kumain ng mga pagkain na hindi ganon ka-mahal.
Kaya pagtapos ng final exam namin, kumain ulit kami sa labas.
โHoy, walang iwanan pagkatapos ng graduation, ah?โ Sabi ni Ali, puno pa ng pagkain ang bunganga.
โKadiri ka naman!โ reklamo agad ni Lian sa kanya. โLunukin mo muna yan bago ka magsalita!โ
โPromise nโyo!โ
โOo na! Lunukin mo na yan!โ
Napatawa ako sa alitan nilang dalawa, kaya biglang napa-tingin sa akin si Ali. โHoy, Arrisa!โ
Agad naman akong tumigil sa pagtawa at nag-aktong inosenteng kumakain lamang ng kikyam. โBawal mo kaming i-ghost porket Valedictorian ka, ha?!โ
โOA, hindi pa nga sure yan.โ
โPโwes ako, sure na ako!โ Proud niyang sambit na para bang nasa kanya ang desisyon.
โAko rin,โ malawak na ngumit sa akin si Lian. โPinaghirapan mo yun, โno. Panigurado saโyong-saโyo na ang title na yan.โ
Hindi ko alam kung paanong sobrang naniniwala sila sa akin, pero kung wala naman sila sa tabi ko para paniwalaang kaya ko, sig**o wala rin akong mapatutunguhan.
Habang tumatagal, paunti-unti na lamang ang oras naming magkakasama. Hanggang sa isang iglap, graduation na.
Sunod-sunod ang pag vibrate ng cellphone ko.
FROM ALI: mag stastart na program, arri
FROM LIAN: asan ka na arrisa?
Sunod-sunod ang mga messages mula sa mga kaibigan ko, paulit-ulit na tinatanong kung nasaan na ako. Kanina pa bumubukas ang screen ng cellphone ko, kitang kita ang mga notifications galing sa mga kaibigan ko pero hindi ko man lang magawang mag-reply, ni hindi ko kayang pindutin at basahin isa-isa ang mga pinagsasabi nila.
May kung anong kirot ang naramdaman ko sa dibdib ko, hindi ko mapagtanto kung ano โyun pero ang sakitโsobrang sakit. Mahigpit kong hinawakang ang envelope na matagal ng tinatago ni Mama sa akin. Ngayon ko lang nabasaโฆhindi niya binayaran ang tuition ko. Ang perang dapat na ipangbabayad niya sana sa tuition ko ay ginamit niya. Hindi para sa sarili niya, kundi para sa kuryente, tubig, mga utang sa tindahan, pati na rin sa pang araw-araw naming pagkain.
Ang mga perang iyon na pinangbayad sa mga bayarin tilaโy parang isang piraso ng pangarap kong unti-unting nakukuha mula sa akin.
Paano ko sasabihin sa mga kaibigan ko na hindi ako makapupunta kasi hindi naman ako aakyat sa entablado? Paano ko kakayaning sabihin na hindi ako naka-abot? Na hindi ko kayang pakinggan na laktawan nila ang pangalan ko na para bang wala lang lahat ng pinaghirapan ko?
Nawala sa isang iglap lahat ng pinaghirapan ko. Mga oras na inilaan ko sa pag-aaral, mga pawis na natamo ko sa pagod, mga gabing hindi ko nagawang matulog. Hindi ko man lang nagawang magdiwang dahil parang walang nagbunga sa lahat ng ginawa ko. Hindi ko man lang nagawang mahawakan โyung medal at papel na nagpapakita ng pagsusumikap ko, dahil bago pa man ito lumapat sa mga k**ay ko, agad nila na nila itong inilayo sa akin.
Habang sila, nasa graduation, nasa gilid ako ng aking kwarto, hindi ko kayang tingnan ang pader kong puno ng certificates at medal. I just sat there, with my head down but no tears were falling down from my eyes.
Ang bigat sa pakiramdam, pero ni isang luha, walang tumutulo until I felt two pairs of arms embracing me. Hindi ko na kailangan tumingala para malamang kina Ali at Lian โyun.
โAlam na namin, Arrisa.โ bulong ni Lian sa akin, โweโre so proud of you.โ Sa mga katagang โyun, tuluyang tumulo ang mga luha mula sa mata ko.
โHindi mo kailangan umakyat sa stage para malaman mong sobrang husay mong estudyante.โ There it is again, that word, and this time, from Lian. Hinayaan kong bumagsak lahat ng luha, lahat ng hinanakit, habang tuluyan nila akong niyakap. โYouโre still the valedictorian in our eyes.โ
Parehas nila akong binitawan at sabay na ini-angat ang ulo ko. Napatigil ako nang hubarin nilang dalawa ang medalya mula sa leeg nila.
โHindi nabura lahat ng pinaghirapan mo,โ sabi ni Ali, โsaksi kami sa lahat ng pinaghirapan mo. Kaya kahit hindi ka man naka-akyat sa entablado, maraming tao ang humahanga saโyo.โ
Tumingin si Ali at Lian sa isaโt isa, ngayon ko lang nakita na nasira na pala ang make up nilang dalawa dahil sa mga luhang tumutulo sa mga mata nila, โlalong lalo na kami.โ
Hindi ko alam kung anong gagawin ko kung wala sila sa tabi ko.
โLagi mong tatandaan,โ tumigil saglit si Lian at hinawakan ang medalyang nakasabit sa akin. โNa ang mga medalya namin, ay iyo rin.โ
๐๐๐ฃ๐๐ ๐ ๐ค ๐ข๐๐ฃ ๐ฃ๐๐ ๐ช๐๐ ๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐๐๐จ๐๐ข ๐ ๐ค๐ฃ๐ ๐๐๐ฃ๐ฉ๐ค๐ฃ๐ ๐ข๐๐๐๐ก๐ฎ๐, ๐ ๐๐ฅ๐๐ก๐๐ฉ ๐ฃ๐๐ข๐๐ฃ ๐ฃ๐๐ฉ๐ค ๐๐ฎ ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ฃ๐๐ฃ๐ฉ๐ช๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐๐ข๐๐ข๐๐๐๐ก ๐ฃ๐ ๐๐ ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ ๐ ๐๐๐๐๐๐๐ฃโ ๐๐จ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ฃ๐ฉ๐๐ข๐ฅ๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐๐๐๐๐ฉ ๐ฃ๐ ๐ข๐๐จ ๐ข๐๐๐๐ก๐๐๐ ๐ ๐๐ฎ๐จ๐ ๐จ๐ ๐๐ฃ๐ช๐ข๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐๐๐ก๐ฎ๐.
Written by: Dannielle Mae A. Macawili
Layout by: Akhaela Zyndie Lacambra