25/08/2026
๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ | ๐๐, ๐ฅ๐๐ฒ๐ ๐ง๐
Ma, hindi ko alam kung paano ko sisimulan ito,
Kaya magsisimula na lang ako sa umpisa โ
Sa unang beses na natutuhan kong
Ang pagmamahal mo ay hindi laging salita,
Minsan bulong, minsan ulam na gusto ko,
Minsan katahimikan habang tinatahi mo ang sirang uniporme ko para sa Lunes.
Anim na taon ako noon, tandang-tanda ko, umuulan โ
Pero umalis ka pa rin papunta sa trabaho,
Tapos bumalik na basang-basa
Dala-dala ang bag ng grocery
At ang ngiti mong parang wala lang sa'yo ang lamig.
Noon ko unang natanong sa sarili ko;
โKailan ba nagsimulang ikaw lang ang lumalaban?โ
Lumaki ako, nakita ko ang mga gabing
Umiiyak ka sa kusina, akala mo mahimbing na ang tulog ko,
Pero gising ako, nakikinig sa bawat hikbi mo,
Gustong tumayo, gustong yakapin ka,
Pero natatakot baka masira ko
Ang tanging sandali na hinahayaan mong
Maging tao ka lang, hindi Ina.
Ngayong malaki na ako, Ma,
Naiintindihan ko na ang bawat "ayos lang ako,"
Ang bawat "'wag kang mag-alala, anak," ay panakip-butas sa sugat
Na tahimik mong dinadala
Tulad ng bag na hindi mo binababa.
Kaya isusulat ko ito, hindi bilang tula,
Kundi bilang kwento
Kung paano tayo nabuhay sa gitna ng kakapusan
Pero hindi kailanman nagkulang sa pagmamahal;
Paano ka nagsakripisyo nang hindi humihingi ng kapalit, ng papuri, ng pahinga.
At ngayon, Ma, gusto kong sabihin sa'yo:
Tapos na ang panahon ng pagtitiis mo.
Ako na ang bahala, ako na ang aalalay,
Ako na ang gigising sa gabi kung kailangan,
Ako na ang magpapaalala, hanggang matanggap mo โ
Na hindi ito utang, kundi kusang-loob na pagbabalik
Ng lahat ng bagay na ibinigay mo nang walang pag-aatubili.
Kaya hayaan mong dito na lang tayo magsimulang muli,
Hindi bilang pasakit, kundi bilang pag-asa:
Na makita kang tumayo nang walang pasan,
Na makita kang humingang buo, walang takot, walang bigat na kailangang itago
Sa likod ng ngiting matagal mo nang pilit na ginagawa.
Ma, tandaan mo โ hindi kasalanan ang mapagod, ang manghina, ang umiyak.
Hindi kasalanan ang humingi ng saklolo sa mga taong pinaglaanan mo ng buhay.
Ngayon, ako na ang uupo sa tabi mo,
Ako na ang makikinig sa hikbi mong dati'y palihim,
Hindi na kailangang itago, hindi na kailangang tiisin โ
Sapagkat ako, na dati mong iniingatan,
Ngayon ay handa nang mag-alaga rin.
Malaya ka na, Ma,
Sa bawat sakripisyong hindi na kailangang ulitin.
Malaya ka nang umupo, malaya kang magpahinga,
Malaya kang maging tao โ hindi lang Ina,
Hindi lang tagapagtustos, hindi lang tagapagsakripisyo,
Kundi babaeng may pangarap din,
May pagod na karapat-dapat pahingahin.
Kaya sa huli, Ma, hayaan mong sabihin ko ito โ
Salamat sa bawat gabing pinili mong lumaban,
Salamat sa bawat araw na tiniis mo ang lahat,
Nang walang kapalit kundi ang aking ngiti.
Ngayon, ako na ang magbibigay-buhay
Sa bawat pangarap mong isinantabi,
At kung may nalalabi pang panahon,
Gugulin ko itong ibalik sa'yo
Ang kapayapaang matagal mo nang hinahanap โ
Sapagkat matagal ka nang karapat-dapat
Sa salitang ito: Malaya.
Akda at Larawan ni: Julianne Macalulot