24/07/2026
๐ฃ๐๐ซ ๐ฆ๐๐๐๐๐ ๐ฆ๐ฃ๐๐๐๐๐ | ๐๐๐ฃ๐๐ฆ, ๐ง๐๐ฅ๐๐๐โIsang araw matapos igiit ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na walang magsasakang madidisloka sa ilalim ng Pax Silica Project, nagbahagi ang ilang residenteng Aeta ng Sitio Binyayan ng mga detalyeng umano'y ipinaliwanag sa kanila ng mga kinatawan ng BCDA hinggil sa kompensasyon para sa lupa, mga pananim, at validation ng mga Project-Affected Persons (PAPs).
Kasabay nito, nagsagawa ngayong Hulyo 24 ng konsultasyon ang Barangay Council ng O'Donnell kasama ang mga apektadong magsasaka at residente ng Sitio Binyayan kaugnay ng planong Pax Silica.
Sa parehong araw, naglunsad din ng social media rally ang ALAB (Advocates for Land, Ancestral Rights, and Biodiversity), kung saan nanawagan ang mga tagapagtaguyod ng karapatan sa lupa, lupang ninuno, at kalikasan na igalang ang mga karapatan ng mga katutubong pamayanan.
Ayon sa mga residenteng nakapanayam, nagsagawa na umano ng bahay-bahay na pagpapaliwanag ang mga kinatawan ng BCDA bago pa man ang isinagawang konsultasyon. Ipinaliwanag umano sa kanila na kabilang ang buong Sitio Binyayan sa mga lugar na maaapektuhan ng Pax Silica.
Ayon sa mga residente, batay sa isinagawang census, tinatayang humigit-kumulang limang daang (500) pamilyang Aeta ang naninirahan sa Sitio Binyayan, bukod pa sa mga magsasaka at manggagawang hindi katutubo ngunit matagal nang residente.
Ayon pa sa kanila, sinabi umano na ang mga head of household na nakalista sa census ay maaaring tumanggap ng P300,000 kada ektarya, ngunit hanggang limang ektarya lamang ang sasaklawin ng kompensasyon. Marami aniya sa mga nakalista ay mga nakatatandang miyembro ng pamilya na mayroon nang mga anak na may sarili nang pamilya ngunit hindi kasama sa census. Sinabi rin umanong hindi maaaring ilipat sa pangalan ng mga anak ang mga lupang lampas sa limang ektarya upang magkaroon ng hiwalay na kompensasyon.
Ayon pa sa mga residente, nang tanungin nila kung babayaran din ang kanilang mga pananim, sinabi umanong kailangan nilang pumili kung lupa o mga pananim lamang ang babayaran at hindi puwedeng pareho. Kung pananim ang pipiliin, may nakatakda umanong valuation sa bawat uri ng tanim. Bilang halimbawa, sinabi niyang tinatayang P5,000 ang halaga ng bawat punong mangga. Pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng kanilang pamilya ang mga tanim na mangga, saging at palayan.
Para sa mga nakausap naming residente, ang usapin ay hindi lamang kung magkano ang kompensasyon, kundi kung bakit usapin na agad ng kompensasyon habang nananatili pa ring bukas ang mga tanong hinggil sa saklaw ng proyekto, sa mga maaapektuhan, at sa proseso ng paggalang sa kanilang mga karapatan bilang mga katutubo.
Nauna nang nagkaroon ng coordination meeting ang BCDA at Barangay O'Donnell noong Hulyo 16. Batay sa transmittal na ipinadala ng ahensya sa barangay, isinumite nito ang Initial List of Project-Affected Persons (PAPs) bilang bahagi ng validation at coordination efforts ng lokal na pamahalaan.
Ang mga bagong impormasyong ito ay lumilitaw kasunod ng pahayag ng BCDA na walang magsasakang madidisloka dahil sa proyekto. Gayunman, nananatiling hindi malinaw kung paano iuugnay ang naturang pahayag sa pagkakaroon ng Project-Affected Persons (PAPs), sa isinasagawang validation ng mga maaapektuhan, at sa mga detalyeng ibinahagi ng mga residente hinggil sa umano'y kompensasyon para sa lupa at mga pananim.
Sa ilalim ng Republic Act No. 8371 o Indigenous Peoples' Rights Act (IPRA), kinikilala ang karapatan ng mga Indigenous Cultural Communities at Indigenous Peoples sa kanilang mga lupang ninuno, kabuhayan, at sa Free, Prior and Informed Consent (FPIC) bago maisagawa ang anumang proyekto na maaaring magkaroon ng epekto sa kanilang mga komunidad.
Sa kasalukuyan, nananatiling hindi pa malinaw ang buong lawak ng mga maaapektuhan, ang batayan sa pagtukoy sa mga Project-Affected Persons (PAPs), at kung paano isinasagawa ang mga prosesong may kaugnayan sa konsultasyon, kompensasyon, at pagtalima sa mga karapatang kinikilala sa ilalim ng IPRA.
