06/09/2026
EXPLAINER | Mapanganib ang Simoy ng Hangin; Ang Epekto ng Haze sa Kalusugan
Hindi ang lamig ng simoy ng hangin ang bumalot sa Pilipinas ngayong buwan ng Setyembre—unang buwan ng ‘-ber months’, kundi ang makapal at mapanganib na usok o haze mula sa malawakang wildfires na sumiklab sa bansang Indonesia nitong mga huling linggo ng Agosto.
Ano nga ba ang haze?
Ang haze ay isang atmospheric phenomenon kung saan nag-a-accumulate o naiipon sa hangin ang pinong alikabok, usok, o light v***r, na nagsasanhi ng lack of air transparency o kakulangan sa kalinawan ng hangin (visibility) (Merriam-Webster, 2026). Batay sa ulat ng GMA News, ang haze na nararanasan sa bansa sa kasalukuyan ay nagtataglay ng fine particulate matter gaya ng PM2.5.
Ano naman ang PM2.5?
Ayon sa California Air Resources Board, ang fine particulate matter tulad ng PM2.5 ay isang airborne pollutant na binubuo ng mga sumusunod: small droplets of liquid, dry solid fragments, at solid cores with liquid coatings. Sa madaling salita, ang fine particulate matter, ay tumutukoy sa mga particles na may 2.5 micrometers o mas maliit pa na sukat (≤ 2.5 micrometers). Para mas madali nating ma-visualize ang sukat nito, mas pino o mas maliit pa ng tatlumpong beses (30 times) ang PM2.5 kaysa sa isang hibla ng buhok ng tao (US Environmental Protection Agency, 2026).
Ngunit, paano nga ba napunta rito ang usok mula sa Indonesia, gayong napakalayo naman ito sa atin? Batay sa Environmental Management Bureau ng Central Visayas (EMB-7), transboundary haze ang kasalukuyang nararanasan sa maraming bahagi ng bansa. Batay kay Engr. Arthur Niño Calupig, isang air quality monitoring specialist ng EMB-7, ang transboundary haze ay nangyayari kapag ang usok, abo, o fine particulate matter gaya ng PM2.5 na nagmumula sa forest fires ay nalilipat mula sa isang lugar papunta sa iba pa sa pamamagitan ng hangin sa kabila ng mga hangganan ng bansa (winds across national borders). Dagdag pa ni Engr. Calupig, ang southwest monsoon o habagat, ang nagdala ng pollutants mula sa Indonesia papunta sa bansa. Bukod pa sa habagat, nakikitang dahilan din ang tagtuyot na nararanasan sa Indonesia bunsod ng El Niño bilang isa pang dahilan ng transboundary haze.
Ano-anong mga lugar ang apektado ng haze?
Base sa ulat ng Philippine Daily Inquirer nitong Biyernes, ika-apat ng Setyembre, ang mga sumusunod na lugar ay kasalukuyang apektado ng haze: National Capital Region, MIMAROPA, Central Luzon, CALABARZON at iba pang lugar sa Timog o Southern Luzon, kabilang na rin sa mga nakararanas ang Bohol, Palawan, Cebu, Zamboanga del Sur, Zamboanga del Norte, South Cotabato, Misamis Oriental, Lanao del Norte, Zamboanga Sibugay, Basilan, Tawi-Tawi, Sulu at iba pang bahagi ng Visayas at Mindanao. Samantala, ayon naman kay PAGASA weather specialist Benison Estareja, ang pagbabago ng direksyon ng hanging habagat ay direktang nakaaapekto sa direksyong patutunguhan ng haze. Giit pa ni Estareja, “Kung magpatuloy yung wildfires sa Indonesia, meron pa namang southwest monsoon, so posible pa rin magkaroon ng haze given yung wind direction.” Batay sa mga kasalukuyang balita, hindi inaasahang maaapektuhan ng haze ang Region 2, partikular na ang Cagayan; ngunit, maaari pa ring maapektuhan ang nasabing rehiyon depende sa galaw ng habagat sa bansa at sa lagay ng wildfire sa Indonesia.
Ang papel ng haze sa air quality o kalidad ng hangin:
Batay sa report ng Department of Environment and Natural Resources-Environmental Management Bureau (DENR-EMB), nakaaapekto ang haze sa kalidad ng hangin sa mga apektadong lugar. Sinusukat ng mga eksperto ang konsenstrasyon ng PM2.5 sa hangin upang tukuyin ang kalidad nito sa ilalim ng Air Quality Index (AQI). Ang nasabing index ay mayroong anim na kategorya: berde para sa maayos, kahel para sa unhealthy for sensitive groups, p**a naman para sa unhealthy, lila (purple) para sa very unhealthy, at maroon para sa hazardous. Maaari ring ma-monitor ang real-time na kalagayan ng AQI sa website na ito: ( bit.ly/EMBNCRAQI )
Ang mapanganib na epekto ng haze sa kalusugan.
Dahil sa napakaliit na sukat ng PM2.5, hindi kayang salain ng natural defenses ng katawan ang pagpasok nito sa katawan ng tao. Batay sa Department of Health (DOH), ang haze ay nakapagdudulot ng kahirapan sa paghinga, pag-ubo, pananakit ng dibdib, pagtutubig ng mata, pagkati ng ilong, at pagpapalala ng mga sakit sa baga gaya ng asthma. Isa pa, ayon sa mga eksperto, napapasok rin ng fine particulate matter ang respiratory tract at umaabot sa air sacs (maliliit na supot sa baga kung saan pumapasok ang oxygen sa ating katawan) at nagdudulot ng pamamaga sa baga. Posible rin itong pumasok sa dugo at mag-circulate sa buong katawan, ayon sa GMA News. Iginiit din ng ahensya ng kalusugan na mas paigtingin ang pag-iingat ng mga bata, senior citizens, at pati na rin sa mga indibidwal na may komplikasyon na sa baga at puso.
Mga hakbang para maiwasan ang panganib na dulot ng haze ayon sa DOH:
Magsuot ng N95 mask. Kung wala, gumamit ng basing panyo o damit bilang pantakip sa ilong at bibig o magsuot ng dobleng surgical o normal face mask.
Linisin ang mata gamit ang makinis na tubig o saline solution. Iwasang kuskusin ang mga mata habang nasa labas.
Uminom ng maraming tubig upang makatulong sa pag-flush ng irritants sa lalamunan.
Maglaan ng oraas para magpahinga sa mga saradong espasyo o malayo sa usok at alikabok ng kalsada.
Hanggang kailan naman inaasahan ang haze sa bansa?
Base sa forecast ng PAGASA nitong Miyerkules, ikalawang araw ng Setyembre, possible pa ring magkaroon ng haze kung magpapatuloy pa rin ang wildfires sa Indonesia at habang may habagat pa rin. Dagdag pa ng ahensya, tinatayang magpapatuloy pa ang habagat sa susunod na dalawang linggo, ibig sabihin maaari pa ring magpatuloy ang transboundary haze depende sa intensidad ng apoy at wind patterns. Samantala patuloy pa ring pinag-iingat ang publiko sa banta ng mapanganib na simoy ng hangin.
Katrina Cassandra Yanos | The CSU Promethean
