15/04/2026
**"پير پاڳاري جو ساٿ يا بلاول هائوس جو در؟ محمد ميان سومرو جي هڪ فيصلي تي سنڌ جي سياست جو دارومدار!"**
تحرير حبيب اللھ سومرو
پاڪستان جي سياست ۾ محمد ميان سومرو جو نالو هڪ اهڙي شخصيت طور اڀري ٿو، جيڪو هميشه مصلحت پسند ۽ رياستي نظام جي ويجهو رهيو آهي. گورنر، چيئرمين سينٽ، نگران وزيراعظم ۽ وفاقي وزير جهڙن اعليٰ عهدن تي رهڻ کانپوءِ، هن وقت سندس سياسي رخ بابت سنڌ جي عوام ۾ ڪافي تجسس پيدا ٿي رهيو آهي. ڇا هو پيپلز پارٽي (PPP) ۾ شامل ٿيندو يا فنڪشنل مسلم ليگ جو حصو بڻجندو؟ ان جو جواب ڪجهه اهم حقيقتن ۾ لڪيل آهي.
# # # **1. پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP): امڪان ۽ رڪاوٽون**
سنڌ جي موجوده سياسي صورتحال ۾ پيپلز پارٽي سڀ کان وڏي قوت آهي. جيڪب آباد جي سياست کي نظر ۾ رکندي، محمد ميان سومرو لاءِ پي پي ۾ شامل ٿيڻ جا ٻئي پاسا موجود آهن:
* **سياسي ضرورت:** پنهنجي تڪ جي ترقياتي ڪمن ۽ ووٽ بينڪ کي بچائڻ لاءِ پيپلز پارٽي هڪ مضبوط انتخاب ٿي سگهي ٿو. پر هتي سڀ کان وڏو سوال **مقامي قيادت جي قبوليت** جو آهي.
* **مقامي اڳواڻن جي مزاحمت:** جيڪب آباد جا پراڻا پي پي اڳواڻ (پنهور، جکراڻي ۽ ٻيا) جيڪي ڏهاڪن کان سومرو خاندان جي مخالفت تي پنهنجي سياست چمڪائيندا آيا آهن، اهي کيس دل سان قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هوندا. کين اهو ڊپ هوندو ته سومرو صاحب جي اچڻ سان سندن حيثيت "ٻئي درجي" واري ٿي ويندي.
* **قيادت جو فيصلو:** جيڪڏهن پارٽي جي اعليٰ قيادت (بلاول هائوس) کيس شامل ڪرڻ جو فيصلو ڪري ٿي، ته مقامي اڳواڻن کي مجبوريءَ ۾ خاموش رهڻو پوندو، پر پارٽي اندر هڪ خاموش سرد جنگ ۽ گروپ بندي هميشه موجود رهندي.
# # # **2. فنڪشنل مسلم ليگ: روايتي وفاداري**
محمد ميان سومرو جا پير پاڳاري ۽ فنڪشنل ليگ سان پراڻا ۽ احترام وارا لاڳاپا آهن.
* **محفوظ رستو:** فنڪشنل ليگ يا GDA کيس پيپلز پارٽي جي سامهون هڪ الڳ سڃاڻپ برقرار رکڻ جو موقعو فراهم ڪري ٿي. هتي کيس مقامي قيادت جي سخت مخالفت جو منهن نه ڏسڻو پوندو.
* **محدود طاقت:** فنڪشنل ليگ جو وڏو مسئلو اها آهي ته اها هن وقت سنڌ جي سياست ۾ ايتري اثرائتي ناهي رهي، جو سومرو صاحب کي وفاقي يا صوبائي سطح تي وڏو ڪردار ڏياري سگهي.
# # # **3. نيوٽرل تجزيو ۽ نتيجو**
حقيقت اها آهي ته محمد ميان سومرو جهڙا سياستدان اڪثر ڪري "انتظار ڪريو ۽ ڏسو" (Wait and Watch) جي پاليسي تي هلندا آهن. سندس سياسي رخ جو دارومدار ايندڙ سياسي واءُ جي رخ تي هوندو.
* جيڪڏهن مقصد **طاقت ۽ اقتدار** آهي، ته پوءِ پيپلز پارٽي بهترين آپشن آهي، پر ان جي قيمت کيس مقامي اڳواڻن جي سرد جنگ ۽ پارٽي ڊسپلن جي صورت ۾ ڏيڻي پوندي.
* جيڪڏهن مقصد **خانداني وقار ۽ اينٽي پي پي ووٽ** کي گڏ کڻي هلڻ آهي، ته هو فنڪشنل ليگ يا ڪنهن نئين وفاقي گڏجڻي کي ترجيح ڏيندو.
**خلاصو:** محمد ميان سومرو جي پي پي ۾ شموليت هڪ "مجبوريءَ جي شادي" وانگر هوندي، جتي اسٽيج تي سڀ گڏ هوندا پر دليون مليل نه هونديون. ٻئي طرف، فنڪشنل ليگ کيس احترام ته ڏيندي، پر اها سياسي طاقت شايد نه ڏئي سگهي جيڪا سندس پروفائل جو حصو رهي آهي.