Proud To Be Sindhi

27/01/2026

سنڌ ۾ رهندڙ عام سنڌي ۽ اردو ڳالهائيندڙ هڪٻئي جا ڀائر آهن، باقي جيڪي فتنو پکيڙڻ جي ڪوشش ڪن ٿا انهن کي وفاق جي حوالي ڪريو.

26/01/2026

نفرت، نفرت، نفرت
نيٺ ڪيستائين، ڇو ۽ ڇا لاء!؟

26/01/2026

سر شاهنواز ڀٽو پاران سال 1919ع ۾ انگريز سرڪار کي" صلاح ڏني ته ڪراچي کي هندستان جي گاديء جو هنڌ بڻايو وڃي، انگريزي متن ڪجهه هن ريت آهي. "

“ The Hon. Sir Shahnawaz Bhutto,O.B.E., Additional Member of the Governor-General’s council, speaking in Council on the question of locating the Government of India at one permanent centre, said;- If I may be allowed to make a suggestion in this matter, it is this. To my mind there is no part of India so conveniently situated for the location of the Government of India as the permanent centre as Karachi I need hardly say. Sir, that from geographical, climatic, industrial, and what is more, from a strategic point of view the city of Karachi stands second to none should the Government of India decide to remain in one place. The city of Karachi is capable of considerable expansion. It is pregnant with immense possibilities in the future. The Council is perhaps aware that it is proposed that the main station of the Baghdad Railway should be established at Karachi. It is also proposed to establish the main station for the World Air Route at Karachi. It is also very close to Aden, the gateway to India. The officials in Karachi, Sir, feel no necessity to move to hill station in the summer, as the climate is temperate and salubrious and as such there will be no need for the Government of India if its headquarters are located at Karachi, to seek another summer headquarters. I therefore hope that the Government and this Council will not in deciding the matter overlook the case of Karachi”.

(Copied)

17/01/2026

سندھ کی ہزاروں برس پر مشتمل تاریخ کے عظیم سیاسی و ادبی کردار، امن کی سرزمین سے عالمی امن و اتحاد اور برابری کا پیغام قریہ قریہ، بستی بستی پھیلانے والے شخص، اپنی دھرتی، اپنے لوگوں سے عشق کے جرم میں 32 برس سے زائد عرصہ قید و بند کی صعوبتیں برداشت کرنے والے مہان سپوت سائیں جی ایم سید کے 122ویں جنم دن کی سندھ کو مبارکباد۔

"خلافت تحریک سے 1920 میں سیاست شروع کرنے والے سائیں جی ایم سید نے سندھ کی بمبئی پریزیڈینسی سے علیحدگی کی کامیاب تحریک چلائی، 1943ء میں قیام پاکستان کے حق میں سندھ اسمبلی سے تاریخی قرارداد منظور کروائی، مسلم لیگ سندھ کے صدر رہے، کراچی لوکل بورڈ کے صدر سمیت دیگر عہدوں پر فائز رہتے ہوئے زبردست خدمات سرانجام دیں، بطور مصنف سندھی زبان میں 60 سے زائد کتابیں لکھیں، جو شاہکار کی حیثیت رکھتی ہیں۔ اصولوں کے پکے پیروکار ہونے کے باعث 1946 میں مسلم لیگ اور جناح صاحب سے راہیں جدا کرلیں، تادم مرگ سندھ کیخلاف ناانصافیوں پر احتجاج کرتے رہے۔"

هو جو پوڙھو جهور، وڙھندي ٿيو ويڙھ ۾،
اڃا ڏمري ڏاڍ تي، آڻ نه مڃي مور،
سوچي ڏسي ڏور، آڏو آرڻ ڏينهڙا.
(شيخ اياز)

13/12/2025

سڀ چئو سبحان الله... 😊

02/11/2025

30/10/2025

سنڌ جي راڄڌاني ڪراچي جي مصروف ترين روڊ شاهراهه فيصل تي عوامي مرڪز وٽ خطرناڪ حادثو، موٽرسائيڪل سوار معجزاڻي نموني بچي ويو.

24/10/2025

ڇا چيٽ جي پي ٽي جو نئون برائوزر 'گوگل ڪروم' جي هڪ هٽي چئلينج ڪري سگهي ٿو؟

مصنوعي ذهانت واري ڪمپني اوپن اي آءِ پاران چيٽ جي پي ٽي اٽلس برائوزر متعارف ڪرايو ويو آهي، جيڪو دنيا جي سڀ کان مشهور انٽرنيٽ برائوزر، گوگل ڪروم لاءِ هڪ چئلينج سمجهيو پيو وڃي.
چيٽ جي پي ٽي اٽلس ان وقت لانچ ٿي جڏهن چيٽ جي پي ٽي ٺاهيندڙ اوپن اي آءِ مصنوعي ذهانت جي وڌندڙ استعمال جي نتيجي ۾ هن شعبي ۾ وڌيڪ سيڙپڪاري ڪري رهي آهي.
هن مهيني جي شروعات ۾، اوپن اي آءِ جي سي اي او سام آلٽمن انڪشاف ڪيو ته چيٽ جي پي ٽي جي هفتيوار استعمال ڪندڙن جو تعداد 800 ملين تائين پهچي ويو آهي.
ان مطابق، هن سال فيبروري ۾ اهو انگ 400 ملين هو.
اوپن اي آءِ جو چوڻ آهي ته برائوزر استعمال ڪندڙ واهپيدارن جي رجحان کي ذهن ۾ رکندي چيٽ جي پي ٽي اٽلس کي اڃان وسيع ڪيو ويندو.

نئين برائوزر جون مکيه خاصيتون ڇا آهن؟

چيٽ جي پي ٽي اٽلس جو مقصد هٿرادو ڏاهپ کي روزاني جي برائوزنگ ۾ ضم ڪرڻ آهي.
سام آلٽمن جو چوڻ آهي ته برائوزر روايتي ايڊريس بار جي جاءِ تي چيٽ جي پي ٽي جي ماڊل تي ٺهيل آهي.
سندس چواڻي واهپيدار هر صفحي تي چيٽ جي پي ٽي سائيڊ بار ذريعي مواد جو خلاصو ڪڍي سگهن ٿا، شين جو مقابلو ڪري سگهن ٿا ۽ ڊيٽا جو تجزيو ڪري سگهن ٿا.
هڪ پيڊ 'ايجنٽ موڊ' صارفين کي چيٽ جي پي ٽي جي مدد سان ڳولا ۽ ويب سائيٽن ۾ مواد ڳولڻ ۾ مدد ڪندي. اهو تفريحي سفرن جي منصوبابندي ڪرڻ ۽ آن لائن خريداري ڪرڻ کي پڻ آسان بڻائيندو.
اڱاري تي هڪ آزمائش ۾، 'اوپن اي آءِ' جي ڊولپرز ايٽلس برائوزر کي آمريڪي گروسري ڪمپني 'انسٽاڪارٽ' ذريعي ترڪيب ڳولڻ ۽ ان جي تياري لاءِ شيون خريد ڪرڻ ڏيکاريو.
اوپن اي آءِ اي اي ڪامرس پليٽ فارمن شاپائي ۽ اتصالات سان ڀائيواري جو پڻ اعلان ڪيو آهي، جڏهن ته ان آن لائن هوٽل بڪنگ پورٽلز ايڪسپيڊيا ۽ بُڪنگ ڊاٽ ڪام سان ڪم ڪرڻ جو پڻ فيصلو ڪيو آهي.
ڪنگز ڪاليج لنڊن ۾ انسٽيٽيوٽ فار آرٽيفيشل انٽيليجنس جي سربراهه پروفيسر ايلينا سمپرل جو ان ڏس ۾ چوڻ آهي ته "ايٽلس وانگر ايٽلس سان هلندڙ ويب برائوزر استعمال ڪرڻ تمام آسان آهن ڇاڪاڻ ته مختلف لنڪس ذريعي، انهن ڏانهن وڃڻ ۽ ڏسڻ بدران ته ڪهڙا لاڳاپيل آهن، توهان وٽ هاڻي (ويب) صفحن جي مواد جو خلاصو پڻ آهي."
بهرحال، هوءَ خبردار ڪري ٿي ته انهن خلاصن جي درستگي تي سوال اٿاري سگهجي ٿو.
هن چواڻي ته هر چيٽ بوٽ سان مسئلو اهو آهي ته نئون اي آءِ برائوزر هڪ ويساهه جوڳي ويب سائيٽ جي متن ۽ هڪ اڻ ويساهه جوڳي ويب سائيٽ جي متن ۾ فرق نٿو ڪري سگهي.

ڇا ان سان ڪي خطرا به آهن؟
OpenAI جي دعويٰ موجب ته Atlas ۾ سڪيورٽي اپاءَ ورتا ويا آهن، پر اهو پڻ تسليم ڪري ٿو ته ايجنٽ جيڪي صارف جي هدايتن تي عمل ڪن ٿا اهي اڃا تائين ڪجهه خطرا پيدا ڪري سگهن ٿا.

OpenAI مطابق، انهن سڪيورٽي قدمن تحت، برائوزر ڪوڊ نه ٿو هلائي سگهي، فائلز ڊائون لوڊ ڪري سگهي ٿو يا ٻين ايپس تائين پهچ حاصل نٿو ڪري سگهي، ۽ بينڪن جي حساس سائيٽن تي ڪم نٿو ڪري.
OpenAI مطابق، ويب پيجز يا اي ميلز ۾ لڪيل غلطيون ۽ بدسلوڪي هدايتون ڊيٽا چوري جو سبب بڻجي سگهن ٿيون.
ڪمپني چوي ٿي ته ان وسيع جاچ ڪئي آهي ۽ ڪمزورين کي ٽريڪ ڪرڻ جاري رکندي، پر صارفين کي معلومات شيئر ڪرڻ وقت احتياط ڪرڻ جي صلاح پڻ ڏني وڃي ٿي.
پروفيسر سمپرل جو چوڻ آهي ته "اسان پنهنجي گهڻي معلومات پرامپٽس ۾، برائوزنگ تاريخ ۾، هڪ اهڙي ڪمپني کي ڏئي رهيا آهيون جنهن وٽ ماڻهن جي رازداري جو احترام ڪرڻ يا اسان جي ڊيٽا کي محفوظ رکڻ جو ڪو ثابت ٿيل ٽريڪ رڪارڊ ناهي."
اهي مسئلا آهن، جيڪي ان ڪوشش ڪرڻ بابت محتاط بڻائين ٿا.
Atlas ۾ هڪ "براؤزر ميموريز" فيچر پڻ شامل آهي جيڪو توهان جي برائوزنگ هسٽري کي ياد رکي ٿو ۽ جيڪڏهن اشارو ڪيو وڃي ته ڳولا جا تفصيل به فراهم ڪري سگهي ٿو، بهرحال OpenAI موجب اها خاصيت آپشنل آهي.

اهو گوگل کي ڪيئن چئلينج ڪري سگهي ٿو؟
انٽرنيٽ استعمال ڪندڙن جو هڪ وڏو انگ چيٽ جي پي ٽي وانگر وڏي ٻولي ماڊل (ايل ايل ايم) استعمال ڪري رهيو آهي ڇاڪاڻ ته انهن کي ان ذريعي پنهنجن سوالن جا تفصيلي جواب ملي رهيا آهن.
ماهرن جو چوڻ آهي ته ايٽلس برائوزر هٿرادو ذهانت ذريعي ڳولا جي عمل کي وڌيڪ تيز ڪري سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته واهپيدار هاڻي گوگل جي روايتي ڪي بورڊ ڳولا بدران 'وڏي ٻولي ماڊل' ذريعي ڳولا کي ترجيح ڏئي رهيا آهن.
ريسرچ فرم ڊيٽوس مطابق، جولاءِ 2025 تائين، ڊيسڪ ٽاپ برائوزر تي 5.99 سيڪڙو ڳولا 'وڏي ٻولي ماڊل' جهڙوڪ چيٽ جي پي ٽي ذريعي ڪئي وئي، جيڪا هڪ سال اڳ جي ڀيٽ ۾ ٻيڻي آهي.
ٻئي طرف، 'گوگل' پڻ مصنوعي ذهانت ۾ وڏي پئماني تي سيڙپڪاري ڪئي آهي. گذريل سال، هن سرچ نتيجن ۾ اي آءِ مان نڪتل جوابن کي ترجيح ڏني.
گذريل مهيني، گوگل آمريڪي واهپيدارن لاءِ پنهنجي 'جيمناءِ' اي آءِ ماڊل کي ڪروم ۾ ضم ڪيو. گوگل پڻ جيمناءِ کي iOS ڪروم ايپ ۾ آڻڻ جو ارادو ڏيکاريو آهي.
مارڪيٽ ريسرچ فرم مور انسائيٽيٽ اينڊ اسٽريٽجي جي سي اي او ۽ چيف تجزئي نگار پيٽ مور هيڊ جو چوڻ آهي ته هو نه ٿو سمجهي ته ايٽلس ڪروم يا مائڪروسافٽ ايج لاءِ ڪو وڏو خطرو پيدا ڪري ٿو."مون کي لڳي ٿو ته صارف انتظار ڪندا جيستائين سندن پسنديده برائوزر انهن صلاحيتن جي بنياد تي خاصيتون متعارف نه ڪرائين جيڪي Atlas پيش ڪري رهيو آهي،" هو چوي ٿو. Microsoft Edge اڳ ۾ ئي انهن مان ڪيتريون ئي خاصيتون فراهم ڪري رهيو آهي.
OpenAI Atlas برائوزر کي هڪ اهڙي وقت ۾ متعارف ڪرايو جڏهن هڪ سال اڳ اهو ظاهر ٿيو هو ته گوگل کي آن لائن ڳولا تي غير قانوني اجارداري حاصل آهي.
گذريل سال، هڪ آمريڪي وفاقي عدالت فيصلو ڏنو ته گوگل مقابلي ڪندڙن کي پنهنجي سرچ انجن کي ڊفالٽ طور استعمال ڪرڻ لاءِ پئسا ڏئي قانون جي ڀڃڪڙي ڪئي آهي.
عدالت فيصلو ڏنو ته گوگل هن ذريعي پنهنجي اجارداري برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي.
وڌندڙ مقابلي جي باوجود، گوگل ڪروم اڃا تائين سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ برائوزر آهي، ريئل ٽائيم ويب تجزيه نگار ويب سائيٽ StatCounter جي مطابق. سيپٽمبر ۾ عالمي برائوزر مارڪيٽ ۾ ان جو حصو 71.9 سيڪڙو هو.
پر ڪجهه ماهرن جو چوڻ آهي ته OpenAI جو نئون برائوزر گوگل ڪروم کي سخت مقابلو ڏئي سگهي ٿو.
تجزئي نگار گل لوريا جو چوڻ آهي ته برائوزر ۾ چيٽ شامل ڪرڻ بلاشبہ صارفين لاءِ پرڪشش هوندو، پر اهو صرف تڏهن طئي ڪيو ويندو جڏهن اهو اشتهارن جي لحاظ کان گوگل جو 90 سيڪڙو مارڪيٽ شيئر ختم ڪري ٿو.
چيٽ جي پي ٽي اٽلس هاڻي ايپل جي ميڪ او ايس آپريٽنگ سسٽم تي پلس، پرو ۽ گو استعمال ڪندڙن لاءِ مفت ۾ دستياب آهي.
اوپن اي آءِ جو چوڻ آهي ته اهو جلد ئي ونڊوز، آئي او ايس ۽ اينڊرائيڊ لاءِ جاري ڪيو ويندو.

21/10/2025

The Great Asrani (1941- 2025)

گورڌن اسراڻيء جا فلم اڀيمان ۾ اميتاڀ بچن ۽ جيا بهادريء سان ڳالهايل سنڌي ڊائلاگ..!

13/10/2025

افغانين جي نيڪالي: سنڌين کي ڇا ڪرڻ گهرجي؟

چوندا آهن ته فطرت جي قانون مطابق هر شيءِ کي پنهنجي اصل ڏانهن واپس ورڻو هوندو آهي ۽ ڌرتي ته هر ان انسان جي ماءُ مثال هوندي آهي جيڪو ان جي ڪک مان جنم وٺي ٿو، جنهن کي قدرت ان مٽيءَ منجهان ٺاهي سهڻي صورت عطا ڪري ٿي، ته مٽيءَ ۽ ماڻهوءَ جو سنگم به فطري ئي هوندو آهي ۽ پنهنجي وڏڙن جي وطن، پنهنجي ديس، پنهنجي ڌرتي، پنهنجي ماڻهن، پنهنجي وسيلن سان اڻٽٽ تعلق به هر غيرتمند انسان جو فخر هوندو آهي، سنڌ ڌرتي به ڪروڙين سنڌين جو هزارين ورهين کان وطن آهي، جنهن جا وسيلا، شهر بحر، ڳوٺ، واهڻ وستيون، ڍنڍون ڍورا، درياهه سمنڊ، ڪچا پڪا، انچ انڇ زمين جو سنڌين جي ملڪيت آهي، سنڌين جي ميراث آهي، سنڌين جو ئي سڀ کان پهريون ۽ آخري حق آهي.
80ع جي ڏهاڪي ۾ مقدس جهاد جي نالي تي آمريڪا جي آشيرواد سان افغانستان ۾ شروع ٿيل ويڙهه ۾ جيتوڻيڪ سنڌ جو ڪوبه ڏيڻو وٺڻو نه رهيو آهي، ڇاڪاڻ ته سنڌي مسلمان ڪڏهن به انتهاپسند نه رهيو آهي ۽ هنن قرآن ۽ حديث جي امن پسندي، انسانيت پسندي واري درس کي هميشه هينئن سان هنڊائي هڪ بهترين سماج جي جوڙجڪ ڪئي آهي، اهوئي سبب آهي جو دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ کان مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ، مختلف قومن سان تعلق رکندڙ. مختلف مذهبن،ڌرمن، عقيدن جا پيروڪار انسان جيڪي به هتي آيا، هن ديس جي سيڪيولرازم واري سوچ کان متاثر ٿيندي هميشه لاءِ هن ئي ڌرتيءَ جا پٽ بڻجي ويا. بهرحال پاڻ ڳالهه پيا ڪريون افغان جنگ جي پسمنظر ۾، ته 45 سال اڳ جيڪا تباهي افغانستان ۾ آئي ان جي نتيجي ۾ لکين ماڻهن پاڙيسري ملڪن خاص ڪري پاڪستان ۽ پاڪستان ۾ وري خاص طور سنڌ جي گاديءَ واري شهر ڪراچيءَ ڏانهن بنا ڪنهن رٿابندي، ڳڻپ ۽ رجسٽريشن جي لکين اٽڪل 40 لک افغان شهري هتي اچي پهتا پوءِ نه رڳو سنڌين پر اردو ڳالهائيندڙن به ڏٺو ته ڪيئن نه ڪراچي شهر جي چئني پاسين افغان وسنديون ٺهڻ شروع ٿي ويون، ننڍن وڏن ڪاروبارن تي غيرقانوني پرڏيهين جو قبضو ٿيندو ويو ۽ ايستائين جو پوءِ هتي ئي جنم وٺندڙ افغان نوجوان پاڪستاني رياست کي سرعام گاريون به ڏيندا رهيا ته وري پاڪستاني جهنڊي جي بيعزتي پڻ ڪندا رهيا، خاص ڪري هر سال 14 آگسٽ واري ڏينهن وڏي انگ ۾ افغاني نوجوان افغانستان جا جهنڊا کڻي ڪراچيءَ جي رستن تي پاڪستاني فورسز کي چئلينج ڪندي به نظر ايندا رهيا پر رياست ڪڇي جهڙو ڀت، افغانين کي ڏنل ان رياستي ڇوٽ رياست کي ئي تمام گهڻو نقصان رسايو، ڇاڪاڻ ته ملڪ اندر ٿيندڙ دهشتگرديءَ جي نوي سيڪڙو واقعن ۾ افغاني شهريت رکندڙ جوابدار ئي ملوث رهيا آهن، تازو جڏهن پاڪ، افغان سرحد تي افغانستان جي طالبان سرڪار هڪ ڀيرو وري بزدلاڻو حملو ڪري پاڪستان کي نقصان رسائڻ جي ڪوشش ڪئي ته ان جي جواب ۾ پاڪستاني فورسز منهن ٽوڙ جواب ڏيندي افغانستان حڪومت کي ڏينهن جا تارا ڏيکاري ڇڏيا آهن، سڪيورٽي ذريعن موجب پاڪستان جي جوابي ڪارروائي ۾ سوين افغان فوجي ۽ طالبان دهشتگرد مارجي ويا آهن، سرحد پار دهشتگرديءَ لاءِ استعمال ٿيندڙ اڏا به تباهه ڪيا ويا آهن، تازي صورتحال پيدا ٿيڻ بعد سنڌ سميت سڄي ملڪ ۾ موجود افغانين جي نيڪاليءَ جا مطالبا هڪ ڀيرو ٻيهر زور وٺي ويا آهن. پنجاب حڪومت ڪيترائي ورهيه اڳ ئي افغانين کي نيڪاليءَ جا نوٽيس ڏئي چڪي آهي، خيبرپختونخواهه ۽ بلوچستان حڪومتون به ان سلسلي ۾ پاڻ ملهائيندي نظر اچي رهيون آهن پر سنڌ ۾ الائي ڪهڙي مجبوري يا مصلحت تحت غيرقانوني طور ترسيل افغان پناهگيرن کي نيڪالي ڏيڻ لاءِ ڪي به انتظام ڪي به عملي ڪارروائيون ٿيندي نظر نه اچي رهيون آهن، موجوده سونهري موقعي کي سامهون رکندي سمورين سنڌ دوست ڌرين کي گهرجي ته هڪ پليٽ فارم تي اچي سنڌ حڪومت مٿان زور رکن ته افغان پناهگيرن کي پنهنجي اباڻي وطن موڪلي سنڌ جي معيشت مٿان پيل اربين کربين رپين جو بار ختم ڪيو وڃي ته جيئن سنڌ جا اصلوڪا رهواسي پنهنجي صوبي جي وسيلن مان فائدو حاصل ڪري سگهن، شهرن ۾ اچي رهي سگهن، اولاد کي بهترين تعليم ۽ تربيت جا موقعا فراهم ڪري سگهن، رڳو ٻني ٻاري يا پوکي راهيءَ تي ڀاڙڻ بدران صنعتن، خانگي ڪمپنين ۾ نوڪريون حاصل ڪن، پنهنجا ننڍا وڏا ڪاروبار ڪري حقيقي ترقيءَ جا معراج ماڻي سگهن.
سنڌ جي عام ماڻهوءَ کي به هن تاريخي موقعي تي پنهنجي قومي ذميواري پنهنجو قومي فرض نڀائڻ لاءِ سمورا بهانا پاسيرا ڪري اڳتي اچڻو پوندو، ڪراچيءَ مان افغانين جي نيڪاليءَ کانپوءِ پيدا ٿيندڙ خال کي ڌرتيءَ ڌڻين کي ئي ڀرڻو پوندو، ڪراچيءَ جي سمورن روزگار جي ذريعن ۾ پنهنجي نمائندگي سڄي دنيا کي ڏيکارڻي پوندي، مستقل مزاجيءَ سان محنت ذريعي پنهنجو پاڻ مڃرائڻو پوندو ته جيئن سنڌين جو ايندڙ نسل پنهنجي راڄڌاني واري شهر ۾ رهي، نوڪري ۽ ڪاروبار ڪري سگهي.