13/05/2020
Nasi redaktorzy w wolnych chwilach oddają się lekturze wszelakich pozycji, prezentowaliśmy Wam coś dla głodnych wiedzy językowej, spragnionych tajemniczych przygód, teraz czas na recenzję książki, która na pewno głęboko zapada w pamięci. Temat trudny, wciąż zapominany, serdecznie zapraszamy do zapoznania się z sylwetką autora i opisem książki "Pierwszy holocaust XX wiek".
„I should like to see any power of
the world destroy this race.
This small tribe of unimportant people
whose wars have all fought and lost.
Whose structures have crumbled,
literature is unread, music is unheard
and prayers no more answered.
Go ahead, destroy Armenia.
See if you can do it.
Then see if they will not
lough, sing and pray again.
For when two of them meet
anywhere in the world,
see if they will not create
a New Armenia.’’[1]
William Saroyan
Grzegorz Kucharczyk jest polskim historykiem urodzonym w 1969 roku. Stopień doktora otrzymał w roku 1997 w Instytucie Historii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na podstawie rozprawy „Prusy, Rosja i kwestia polska w myśli politycznej Constantina Frantza (1817-1891)”.
W roku 2002 uzyskał habilitacje w Instytucie Historii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na podstawie pracy „Cenzura pruska w Wielkopolsce w czasie zaborów 1815-1914”. Od 10 kwietnia 2014 roku jest profesorem nauk humanistycznych. W swojej pracy naukowej związany jest z następującymi ośrodkami akademickimi: Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN[2], Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu oraz Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
W swojej specjalności naukowej zajmuje się historią Prus XIX i XX wieku, stosunkami polsko-niemieckimi w XIX i XX wieku, historią myśli politycznej. Publikował m.in. w „Christian Order”, „Salisbury Review”, „Christianitas”, „Cywilizacji”, „Pro Fide, Rege et Lege”, „Arcanach” i w „Naszym Dzienniku”. Regularnie pisze do czasopisma „Miłujcie się!”, którego jest stałym członkiem redakcji.
Spod pióra Grzegorza Kucharczyka wyszły między innymi pozycje poświęcone ustrojowi Prus w 1701-1806 roku, myśli politycznej niemieckiego historyka Constantina Frantza, historii Polski w XIX wieku czy też książki o tematyce współczesnej. Jak możemy zauważyć Grzegorz Kucharczyk ma szerokie kręgi swoich zainteresowań, ponieważ nie ograniczają się one tylko do wspomnianych zagadnień XIX i XX wieku, stosunki polsko-niemieckie w XIX i XX wieku, ale też do kwestii współczesnych jak na przykład prześladowania chrześcijan.
Pierwszy holocaust XX wieku – to praca, w której autor chce nam przybliżyć problematykę ludobójstwa, na ludności ormiańskiej zamieszkujących państwo tureckie popełnionego przez tamtejsze władze w czasie I wojny światowej i tuż po jej zakończeniu. Nie ogranicza się on tylko do wspomnianych ram czasowych, ale nakreśla nam wcześniejszą sytuację, jaka panowała w państwie otomańskim. Tym samym wskazuje na zajścia, które miały miejsce w latach 1895-1896 i 1909 roku, były one zapowiedzią późniejszych wydarzeń, które miały spotkać ludność ormiańską zamieszkującą ziemie imperium osmańskiego, a następnie państwa tureckiego.
Styczność ze śladami ludobójstwa, dostrzegła ludność europejska odwiedzająca Bliski Wschód w trakcie jego trwania czy też kilkanaście lat po tragicznych wydarzeniach. Jak wskazuje autor mimo opisaniu wydarzeń przez znakomitych pisarzy jak na przykład Franza Werfla, autora poruszającej powieść,,Czterdzieści dni Musa Dagh”[3] która jest oparta na prawdziwych wydarzeniach historycznych, opisuje historię grupy kilkudziesięciu bohaterów oraz zbrodnię ludobójstwa, jakiej dopuściło się państwo tureckie na narodzie ormiańskim w roku 1915. Czy też w przypadku Agathy Christie, która dzięki wyprawie archeologicznej męża do północnej Syrii miała okazję poznać tragiczne losy przesiedlonych Ormian. Świadectwa, które pozostawili po sobie wspomniani pisarze, ale też naoczni świadkowie jak na przykład uczestnicy protestanckich misji w państwie tureckim lub też ambasad i konsulatów działających na terenie państwa, ludobójstwo to wciąż pozostaje w zapomnieniu.
I właśnie, dlatego Grzegorz Kucharczyk postanowił, chociaż w małym stopniu przybliżyć krwawe wydarzenia, które spotkały ludność ormiańską zamieszkującą imperium osmańskie w pierwszych latach XX wieku. Jak sam wspomina we wstępie, książka opowiadająca o ludobójstwie ludności ormiańskiej jest potrzebna, ponieważ brak potępienia prowadzi do zapomnienia oraz do podejmowania w przyszłości analogicznych przedsięwzięć przez niektóre osoby. Przybliża nam tu słowa Adolfa Hitlera, który 22 sierpnia 1939 roku podczas odprawy dowództwa Wehrmachtu poprzedzającym agresje na Polskę, rozkazywał prowadzić bezwzględną wojnę wobec wszystkich mieszkańców Polski, niezależnie czy są to żołnierze, kobiety, starcy czy dzieci. Przytoczył słowa oddające właśnie w bardzo dotkliwy sposób, że brak upamiętnienia krwawych wydarzeń musi prowadzić po prostu do ich zapomnienia ,,A któż dziś pamięta o wyniszczeniu Ormian?”[4] Analogicznie chciał pokazać, że kto będzie pamiętał za kilkadziesiąt lat o ataku na Polskę oraz eksterminacji jej ludności.
Tym samym stoimy przed trudnym zadaniem - pamiętania o tych krwawych wydarzeniach, które miały miejsce, oraz o przekazywaniu prawdy przyszłym pokoleniom. Jak wskazuje autor należy się to ofiarom, w przeważającej części kobietom, starcom i dzieciom wyrwanym ze swoich domów, ginących w okrutnych męczarniach zadawanych przez ich oprawców. Wszystkie zastosowane praktyki wobec osób ormiańskiej narodowości w późniejszych latach będą wykorzystywane prze NKWD i Gestapo w zbrodniczej eksterminacji ludności polskiej. Zwraca właśnie uwagę na fakt, że szczególnie naród polski powinien pielęgnować pamięć o pomordowanych Ormianach. Nie tylko, dlatego, że Polacy doświadczą podobnego dramatu z rąk swoich sąsiadów, ale również, dlatego, że byli oni mieszkańcami dawnej Rzeczypospolitej i wiernie jej służyli.
Redakcja Betonu Akademickiego
Kamil Gleń
[1] William Saroyan (ur. 31 sierpnia 1908, zm. 18 maja 1981 we Fresno w Kalifornii w USA) – pisarz amerykański ormiańskiego pochodzenia.
,,Pokażcie mi kogoś komu uda się zniszczyć tę rasę. To małe plemię nieistotnych ludzi, którzy przegrali wszystkie swoje wojny, których literatura nie jest czytana, muzyka nie jest grana, modlitwy nie zostały wysłuchane. Proszę bardzo zniszczcie Armenię, spróbujcie to zrobić, a zobaczycie, że oni znowu zaczną się śmiać, śpiewać i modlić. Bo gdy, gdziekol wiek na świecie spotka się dwóch Ormian natychmiast stworzą nową Armenię”.
[2]INSTYTUT HISTORII im. Tadeusza Manteuffla POLSKIEJ AKADEMII NAUK, https://ihpan.edu.pl/pracownicy/196-grzegorz-kucharczyk/, 14.02.2020.
[3]F. Werfel, Czterdzieści dni Musa Dagh, Warszawa 1959.
[4] G. Kucharczyk, Pierwszy Holocaust XX wieki, Warszawa 2004, s 11
