Jednota

06/09/2026

Rozpoczęliśmy wysyłanie wersji elektronicznej najnowszej JEDNOTY. Przypominamy o odnowieniu prenumeraty /abonamentu

03/09/2026

Muzeum Auschwitz Memorial / Muzeum Auschwitz uhonorowało specjalną tablicą Jane Haining, misjonarkę Kościoła Szkocji (Church of Scotland) na Węgrzech, zamordowaną w obozie, za jej wysiłki na rzecz ratowania studentów Żydów i pochodzenia żydowskiego

The name of a Scot who died in the Holocaust after refusing to abandon Jewish children in her care has been added to a special memorial wall at Auschwitz.

Jane Haining, the matron of a Church boarding school, is recognised in a renewed section of the Auschwitz Birkenau Memorial and Museum's main exhibition, which is devoted to hundreds of prisoners for whom no registration photographs were taken.

31/08/2026

W wieku 98 lat zmarł Andrzej Wielowieyski – działacz katolicki, polityk, publicysta, jeden z założycieli warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej (KIK), członek redakcji czasopisma Więź, wywodził się z rodziny ewangelicko-reformowanej do końca XIX wieku, publikował na naszych łamach.

⚪️ W wieku 98 lat zmarł Andrzej Wielowieyski – działacz katolicki, polityk, publicysta, jeden z założycieli warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej (KIK), członek redakcji czasopisma Więź.

✍️ Na stronie Kontaktu możecie przeczytać dziś wywiad, który przeprowadziła z nim Maria Rościszewska.

⚪️„Znaczna część ludzi Kościoła nie potrafi mówić do kobiet. Nasza katecheza i przygotowanie do małżeństwa są niedostateczne. Małżeństwo wymaga nie tylko uczucia, ale też ustępstw, mądrego poświęcania się i odwagi. To nie jest nauka, którą łatwo przekazać. Jesteśmy indywidualistycznym narodem, który odspołecznia się od czasów komunistycznych, a w ostatnich latach wpadł w kompletny indywidualizm. To jeden z powodów, dla których ludzie zaczęli bać się zobowiązań rodzinnych”.

⚪️ „Kolejne wybory pokazują, że społeczeństwo jest podzielone na pół. Stoimy przed wielkim wyzwaniem, żeby uratować duszę narodu, który wciąż pozostaje otwarty. Zwraca się ku demokratycznemu Zachodowi, ale siły konserwatywne przytrzymują go przy Wschodzie. Widzimy dzisiaj przedziwne powtórzenie dawnych wyborów pomiędzy niezależnością a Targowicą. Putinowska Rosja prowadzi przeciwko nam skuteczną intrygę, a pomagają jej w tym media konserwatywne”.

👇 Cenisz nasze treści? Tworzymy je dzięki wsparciu czytelników! Skomentuj, podaj dalej, wesprzyj nas na Patronite. Wszystkie potrzebne linki znajdziesz w komentarzu.

29/08/2026

Dnia 29 sierpnia 1931 roku, czyli 95 lat temu, podczas urlopu w Truskawcu został zastrzelony Tadeusz Hołówko, polityk, poseł na sejm, były wiceminister spraw zagranicznych, orędownik wielokulturowej Rzeczypospolitej.

Urodził się w 1889 roku w Semipałatyńsku (dziś w Kazachstanie), gdzie został zesłany jego ojciec. Do Polski przyjechał dopiero jako dwudziestolatek w 1911 roku. Ukarany zakazem studiów na rosyjskich uczelniach za działalność w organizacjach socjalistycznych, rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Współorganizował Polską Organizację Wojskową. Walczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. W niepodległej Polsce związany początkowo z PPS, po przewrocie majowym poparł Józefa Piłsudskiego, którego był bliskim współpracownikiem.

W swojej działalności publicystycznej i politycznej Tadeusz Hołówko koncentrował się na kwestiach narodowościowych. Był jednym z architektów idei prometeizmu, czyli koncepcji działania na rzecz emancypacji Białorusinów i przede wszystkim Ukraińców spod władzy sowieckiej. Uważał, że niezbędne jest całościowe ustalenie roli i miejsca mniejszości narodowych i etnicznych w II RP - państwie, w którym stanowiły blisko trzecią część mieszkańców. Prowadził rozmowy ze środowiskami ukraińskimi na rzecz wypracowania formuły federacyjnej, obiecanej przez II RP w 1922 roku.

Za swoje zaangażowanie w szukanie porozumienia z Ukraińcami zapłacił życiem. Co prawda zginął od kul wystrzelonych przez ukraińskich nacjonalistów, lecz prawdziwych inspiratorów zamachu trzeba szukać na Kremlu. Tylko Sowieci mieli interes w tym, by wraz z Hołówką pogrzebać szansę na porozumienie polsko-ukraińskie.

Hołówko był także konsekwentnym zwolennikiem rozdziału państwa od kościoła. W 1918 roku napisał: „Drogo Polska zapłaciła już za rządy kleru. Inny byłby los Polski, gdyby nie rządził w niej możnowładca biskup Oleśnicki, którzy przeszkodził Polsce zawrzeć sojusz z husyckimi Czechami, innymi tory poszedłby rozwój ducha i myśli polskiej, gdyby Zygmunt August zdobył się na utworzenie narodowego kościoła. Nie znalibyśmy wówczas epoki obskurantyzmu i ciemnoty, którą spowodowali w Polsce w XVII wieku jezuici. Nie mielibyśmy hańby posiadania takich biskupów jak Massalski, dla których lud polski miał tylko jedną nagrodę – latarnię.”

Tadeusz Hołówko został pochowany 1 września 1931 roku na warszawskim cmentarzu ewangelicko-reformowanym (kwatera 9, rząd 1, nr 2). Jego pogrzeb prowadził ks. superintendent Stefan Skierski.
Tekst: Rafał Jaworski

27/08/2026

Polecamy fascynujący nowy serwis internetowy o miejscach poewangelickich na Pomorzu. Są tam nie tylko miejsca luterańskie, ale także reformowane (Krokowa) i mennonickie. Autorowi serdecznie gratulujemy!

Ponad 1300 miejsc 🗺️ kościołów, cmentarzy i innych miejsc ewangelickich na Pomorzu - już na jednej mapie. Sprawdźcie statystyki projektu i odkryjcie historię swojej okolicy:

👉 https://poewangelicku.pl/przewodnik/statystyki.html

Znacie miejsce, którego jeszcze nie ma na mapie? Zgłoście je - pomóżcie ocalić tę historię od zapomnienia. Autorowi projektu gratulujemy pomysłu 🙌

24/08/2026

Ze przykrością dowiedzieliśmy się, że w środę, 19 sierpnia, w wieku 92 lat zmarł śp. Jerzy Swoboda. Zmarły, rodem z Zelowa, był z zamiłowania kronikarzem dziejów Parafia Ewangelicko-Reformowana w Zelowie jak również historii Braci Czeskich w Polsce. Był autorem wielu artykułów poświęconych tematyce czeskobraterskiej w Polsce, które ukazywały się na naszych łamach, jak również w prasie czeskiej i niemieckiej. Redakcja JEDNOTY składa rodzinie śp. Jerzego Swobody najgłębsze kondolencje.

20/08/2026

Nasz kwartalnik można przeczytać w wielu biobliotekach uniwersyteckich - ale także np. w Gminna Biblioteka Publiczna w Kozach! Dziękujemy i pozdrawiamy!

19/08/2026

Dziś obchodzimy Światowy Dzień Fotografii. Z tej okazji wspominamy jednego z pierwszych polskich fotografów i naszego współwyznawcę, Karola Beyera (1818-1877), którego studio uwieczniło Warszawę i Warszawiaków (ale nie tylko) z lat 60 XIX wieku. O jego matce, malarce, pisaliśmy już w JEDNOCIE 3/2025.

https://www.facebook.com/share/p/1BtEm3PA3G/

urodził się Karol Beyer (1818-1877) – Warszawianin zaliczający się do najwybitniejszych obywateli naszego miasta, którego fotografie kryjące ogromny potencjał edukacyjny stanowią wielki skarb polskiego kulturowego dziedzictwa.

Autoportret Karola Beyera z 1853 roku jest jedną z najwcześniejszych fotografii mistrza, świadczącą o znakomitym opanowaniu nowej techniki negatywowo-pozytywowej. Beyer ma 35 lat, od ośmiu lat uprawia zawód fotografa – najpierw jako „przedsiębiorca dagerotypowy”, potem „właściciel zakładu fotograficznego”. Jego fotograficzny konterfekt (zachowany do dzisiaj tylko w tym jednym egzemplarzu) wzbudził szczery zachwyt Józefa Ignacego Kraszewskiego, który na początku 1854 roku tak o nim napisał:
„[...] Portret Pański fotografowany jest dla mnie nader szacowną pamiątką zasłużonego człowieka i wszyscyśmy go tu uznali arcydziełem w swoim rodzaju, nie zostawiającym nic do życzenia. Tylko artysta mógł tak wysoko podnieść fotograficzną sztukę, do wartości prawdziwego dzieła kunsztu.[...]”

18/08/2026

Czy wiecie, że wynalazcą metalowych strun był Polsko-Litewski kalwinista Olbrycht Górecki? Nie? To poczytajcie!

Od skrzypiec Vivaldiego przez fortepian Chopina po gitary Metalliki – struny oplecione metalowym drutem od ponad 300 lat zapewniają niskie brzmienia instrumentom strunowym. Naukowe śledztwo dr Emily Peppers z UW wykazało, że wynalazcą takich strun jest Olbrycht Górecki – polsko-litewski sz...

15/08/2026

Prawosławni Chrześcijanie świętują Święto Zaśnięcia Matki Boga (Theotokos). Z tej okazji śpiewany jest uroczysty "Akatyst [dosłownie: nie siedząc] ku czci Matki Boga". Zgodnie tradycją powstał on po cudownym uratowaniu Konstantynopola. Zazwyczaj podaje się rok 626 i oblężenie przez Awarów (stąd dziś jego 1400 rocznica), ale bardziej prawdopodobny jest jedno z nieudanych oblężeń Nowego Rzymu przez armię Arabów-muzułmanów (677 lub 718) kiedy to miała się pojawić i wzbudzić terror wśród najeźdźców.
Zdjęcie: Mozaika Theotokos na miejscy wcześniejszego krzyża, Bazylika w Nicei, wysadzona przez Turków w 1924 roku.