08/08/2026
Pomnik Ofiar Niemieckiej Okupacji, który fałszuje historię
Budapeszt, 3 lipca 2026 r.
Pomnik Ofiar Niemieckiej Okupacji wzniesiony na Placu Wolności [Szabadság tér 1, Budapest], to próba napisania na nowo historii udziału Węgier - po stronie Niemiec - w II wojnie światowej.
Chodzi o zdjęcie z państwa węgierskiego odpowiedzialności za zamordowanie co najmniej 550 tys. Żydów w latach 1938 - 1945.
Pomnik został ustawiony w nocy z 20 na 21 lipca 2014 r., wkrótce po rozpoczęciu działalności przez trzeci rząd Viktora Orbana [6 czerwca 2014].
W centrum kompozycji Archanioł Gabriel trzyma jabłko królewskie św. Stefana.
Kulę z krzyżem, której pierwowzór jest przechowywany pod strażą w gmachu Węgierskiego Parlamentu.
Powyżej orzeł wyciąga szpony, żeby wyrwać kulę z ręki Archanioła.
Przekaz jest oczywisty:
- Kula z krzyżem trzymana przez Archanioła to niewinne Węgry, rządzone przez regenta, admirała Horthy'ego.
Orzeł to Niemcy, które 19 lipca 1944 r. dokonały inwazji na terytorium Węgier i rozpoczęły okupację.
Razem z niemieckim wojskiem do Budapesztu przybył Adolf Eichmann i przeprowadził deportację 550 tys. Żydów do Oświęcimia.
Tam Niemcy ich zamordowali.
Na wypadek, gdyby ktoś nie zrozumiał, na prawej nodze drapieżnego ptaka artysta umieścił ogromną obrączkę ze stali nierdzewnej, z wybitą datą: 1944.
Ci, którzy znają język węgierski, mogą po prostu przeczytać napis na pomniku:
A német megszállás áldozatainak emlékműve
[ Pomnik ofiar okupacji niemieckiej ]
Ten napis został dodany później.
W pierwotnej wersji, pomnik miał upamiętniać "niemiecką okupację Węgier, 19 marca 1944 roku".
Różnica jest znacząca.
Można czcić ofiary okupacji, a można czcić samą okupację.
Pierwotny napis pozostał na cokole pomnika, za kolumnadą:
Magyarország német megszállása 1944. március 19.
[ Niemiecka okupacja Węgier 19 marca 1944 ]
Pomnik zamówiony przez rząd premiera Viktora Orbana realizuje cel polityczny - fałszuje historię.
Jak było naprawdę?
27 września 1940 r. w Berlinie zostało podpisane porozumienie wojskowe między Niemcami, Włochami i Japonią.
20 listopada 1940 r. do paktu trzech dołączyły Węgry.
27 czerwca 1941 r. Węgry realizują zobowiązania sojusznicze i wypowiadają wojnę Związkowi Radzieckiemu.
Uczestniczą w inwazji na ZSRR.
5 grudnia 1941 r. na żądanie Józefa Stalina, Wielka Brytania wypowiada Węgrom wojnę.
11 kwietnia 1942 r. wobec sukcesów odnoszonych przez Niemców - jak dotąd - na froncie wschodnim, Węgry wysyłają przeciwko ZSRR liczącą 209 tys. żołnierzy II Armię.
Niemieckie dowództwo kieruje ich do obsadzenia 200-kilometrowej linii obrony między Woroneżem a Togliatti, gdzie spodziewana jest kontrofensywa sił radzieckich.
Do końca 1942 r. węgierska II Armia nie ma kontaktu z nieprzyjacielem i nie ponosi większych strat.
Radziecka kontrofensywa rusza dopiero 12 stycznia 1943 r.
Linia obrony zostaje natychmiast przełamana.
W ciągu miesiąca, do 15 lutego Węgrzy tracą 105 tys. żołnierzy.
Ponosząc dalsze straty wycofują się na Ukrainę.
Do końca 1943 r. z pierwotnego stanu osobowego II Armii pozostaje 30 tys. żołnierzy.
Wobec niepowodzenia Niemców na froncie wschodnim admirał Horthy podejmuje negocjacje z Brytyjczykami.
Chce przejść na stronę aliantów.
Negocjacji nie udaje się utrzymać w tajemnicy.
Hi**er uznaje, że węgierski przywódca jest mało wiarygodnym partnerem.
19 marca 1944 r. oddziały niemieckie wkraczają na Węgry.
Żołnierze niemieccy są witani kwiatami.
Nie ma mowy o żadnej inwazji, ani tym bardziej okupacji!
Węgier - każdy, kto nie jest Żydem - postrzega Niemców jako sojuszników.
Przybyli, żeby nas bronić!
Węgierscy żołnierze walczą razem z Niemcami przeciw bolszewikom!
Wprawdzie od 19 marca 1944 r. na Węgrzech stacjonują wojska niemieckie, ale admirał Horthy zachowuje stanowisko regenta, a węgierska administracja pozostaje nietknięta.
Kiedy do Budapesztu przybywa Adolf Eichmann, żeby zorganizować wywóz węgierskich Żydów do Oświęcimia, gdzie zostaną zamordowani w komorach gazowych, Węgrzy z entuzjazmem dołączają do przedsięwzięcia.
Zgodnie z rozporządzeniem wydanym przez węgierski rząd, z dniem 5 kwietnia 1944 r. każdy Żyd od 6 roku życia musi nosić żółtą gwiazdę Dawida.
Jednocześnie każda gmina żydowska zostaje zobowiązana do przekazania imiennej listy Żydów przebywających na jej terenie.
W końcu kwietnia rozpoczyna się do koncentracja Żydów w gettach tranzytowych.
Obiekty takie powstają w sąsiedztwie linii kolejowych tak, aby umożliwić sprawny załadunek ludzi do wagonów towarowych.
Identyfikacją Żydów i koncentracją w gettach nie zajmują się Niemcy.
Zadania te są realizowane przez węgierskich funkcjonariuszy publicznych.
W miastach - burmistrzów, urzędników opieki zdrowotnej i policjantów.
Poza miastami za identyfikację Żydów i koncentrację w zamkniętych ośrodkach odpowiada żandarmeria.
Węgierska Królewska Żandarmeria to specyficzna formacja utrzymania porządku publicznego, licząca ok. 20 tys. funkcjonariuszy.
Natychmiast po zakończeniu wojny będzie uznana za organizację przestępczą.
Ci z jej dowódców, którzy przeżyją wojnę, zostaną skazani na śmierć za zbrodnię ludobójstwa i straceni.
Deportacje zaczynają się 15 maja 1944 r.
Do 9 lipca 1944 r. z ośrodków koncentracji do niemieckich obozów zagłady zostaje odprawionych 147 pociągów.
Dokładnie 437 tys. 403 osoby narodowości żydowskiej.
Sytuacja Niemców na froncie pogarsza się i 7 lipca 1944 r. admirał Horthy nakazuje węgierskiej administracji wstrzymanie załadunku i deportacji Żydów.
Polecenie regenta zostaje wykonane z niewielkim poślizgiem.
Ostatni pociąg do Auschwitz odjeżdża 9 lipca.
Ale uwaga!
Policjanci i żandarmi wykazują inicjatywę i na własną rękę kontynuują działania związane z identyfikacją i koncentracją Żydów.
Zidentyfikowani Żydzi są wyrzucani z mieszkań i lokowani w obiektach określanych jako "domy pod żółtą gwiazdą".
Chodzi o możliwość rabunku pieniędzy i kosztowności.
Żydzi deportowani do obozów zagłady, wieźli ze sobą to, co mieli najcenniejszego.
Pieniądze i kosztowności Niemcy odbierali im dopiero u celu podróży.
Ci, którzy pozostali, mogą zostać bezkarnie obrabowani na miejscu przez węgierskich policjantów i żandarmów.
Koncentracja Żydów w domach "pod żółtą gwiazdą" stwarza doskonałą okazję.
6 października 1944 r. Armia Czerwona przełamuje utrzymywane przez Niemców i Węgrów kolejne linie obrony.
12 października zdobywa miasto Oradea na terytorium ówczesnych Węgier.
Mając świadomość nieuchronnej klęski, admirał Horthy podejmuje tajne rozmowy ze stroną radziecką w celu podpisania kapitulacji.
Wywiad niemiecki natychmiast informuje Adolfa Hi**era o podjętej przez Horthy'ego próbie wycofania się z wojny.
16 października 1944 r. niemieccy komandosi pod dowództwem SS-Hauptsturmführera Otto Skorzenego porywają admirała Horthy'ego i wywożą do zamku Hirschberg, obecnie miasto Weilheim in Oberbayern.
17 października regentem Węgier zostaje Ferenc Szálasi, przywódca partii Nyilaskeresztesek (Arrow Cross Party).
Nowy przywódca państwa składa deklarację, że "Węgry pozostaną w tej wojnie najwierniejszym sojusznikiem III Rzeszy".
Poczynając od 20 października 1944 r. węgierska policja przeprowadza w Budapeszcie obławy na Żydów.
Zatrzymani są kierowani do pracy przymusowej.
Od 6 listopada 1944 r. zostają wznowione deportacje.
Zidentyfikowani wcześniej Żydzi są wyciągani z mieszkań przez węgierskich policjantów i pędzeni pieszo do granicznej miejscowości Hegyeshalom.
Tam zostają przekazani Niemcom i skierowani do pracy przy budowie umocnień wokół Wiednia.
Większość nie przeżywa.
* * * * * * * *
Węgry były pierwszym państwem europejskim, które po I wojnie światowej wprowadziło przepisy ograniczające prawa osób narodowości żydowskiej.
W 1920 r. Parlament Węgier przyjął ustawę ograniczającą odsetek studentów żydowskiego pochodzenia na wyższych uczelniach do 6 procent.
29 maja 1938 r. - Pierwsze prawo żydowskie
Odsetek Żydów zatrudnionych w przedsiębiorstwie lub firmie na stanowiskach nierobotniczych, nie może przekraczać 20 procent.
5 maja 1939 r. - Drugie prawo żydowskie
Formalna definicja osoby narodowości żydowskiej:
Żydem jest osoba, której co najmniej dwoje dziadków urodziło się w rodzinie żydowskiej.
8 sierpnia 1941 r. - Trzecie prawo żydowskie
Zakaz małżeństw mieszanych. Kara więzienia za stosunki seksualne między Żydami i nie-Żydami.
6 września 1942 r. - Czwarte prawo żydowskie.
Nieodpłatne przejęcie przez państwo ziemi rolnej i lasów należących do Żydów.
* * * * * * * *
Źródła:
1. Public Space and Resistance, Lóránt Bódi, Sep, 2016
https://mezosfera.org/public-space-and-resistance/
2. The Holocaust in Hungary
https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-holocaust-in-hungary
* * * * * * * *
Zdjęcia: Robert Ostrowski
_
