12/06/2026
W poprzednim poście pisałam o tym, dlaczego pacjent często wie, rozumie, a mimo to nie zmienia swojego zachowania.
Dziś łączę ten temat z przewlekłym bólem, rehabilitacją schorzeń i urazów mięśniowo szkieletowych (ang. musculoskeletal, MSK) oraz psychologią ekologiczną i modelem percepcji i działania (ang. perception action model).
W bólu przewlekłym pytanie nie brzmi już tylko „Co jest uszkodzone?”, ale:
„Jak pacjent postrzega swoje ciało, otoczenie i możliwości działania?”
Jeżeli ból zaczyna być odbierany jako zagrożenie, świat pacjenta stopniowo się zawęża:
Schody stają się ryzykiem.
Spacer staje się testem wytrzymałości.
Ruch staje się czymś, czego trzeba unikać.
Dlatego warto przeczytać razem te dwa artykuły:
📄 Vaz, D.V., Stilwell, P., Coninx, S., Low, M. and Liebenson, C. (2023) ‘Affordance based practice: An ecological enactive approach to chronic musculoskeletal pain management’, Brazilian Journal of Physical Therapy, 27, 100554.
🔗 https://doi.org/10.1016/j.bjpt.2023.100554
📄 Alaiti, R.K., Reis, F.J.J., Arruda Sanchez, T., Caneiro, J.P. and Meulders, A. (2025) ‘Unraveling the role of fear and avoidance behavior in chronic musculoskeletal pain: from theory to physical therapy clinical practice’, Brazilian Journal of Physical Therapy, 29, 101197.
🔗 https://doi.org/10.1016/j.bjpt.2025.101197
Vaz i wsp. piszą o afordancjach (ang. affordances), czyli możliwościach działania, które człowiek dostrzega w swoim środowisku. W bólu przewlekłym pacjent widzi ich coraz mniej: mniej ruchu, aktywności, uczestnictwa w życiu, zaufania własnemu ciału. Celem rehabilitacji nie powinno więc być tylko „zmniejszenie bólu”, lecz ponowne otwieranie pola możliwości działania.
Alaiti i wsp. pokazują, dlaczego te możliwości się zamykają: przez lęk, unikanie i wcześniejsze doświadczenia bólowe. Pacjent nie unika ruchu dlatego, że jest „leniwy” czy „niezmotywowany”. Jego układ nerwowy, przekonania i środowisko nauczyły go, że ruch oznacza zagrożenie.
Nie chodzi o odejście od anatomii, biomechaniki czy terapii manualnej. Chodzi o ich poszerzenie, o zobaczenie pacjenta jako osoby działającej w świecie, a nie tylko zbioru tkanek, stawów i mięśni. Bo dobra rehabilitacja MSK to także pomaganie pacjentowi wracać do świata, w którym ciało nie jest źródłem zagrożenia, ale narzędziem działania, uczestnictwa i życia.
📚 DB Publishing
https://dbpublishing.pl/