16/05/2026
๐๐๐ฑ๐๐๐ง ๐๐ ๐๐๐ช๐๐๐ง๐ง๐๐ ๐๐ฎ๐ช๐๐ฒ๐ฆ๐๐ก๐ ๐๐ฆ๐๐๐ซ๐๐๐๐ค๐ ๐ข๐ฒ๐จ ๐๐๐๐ฎ๐ฎ๐๐ข๐ ๐ ๐๐ ๐๐ฎ๐๐๐ก๐ ๐๐ข๐ซ๐๐๐ง?
๐๐๐ซ๐ ๐๐ฒ๐ฌ๐ค๐: ๐๐๐ฅ๐ฅ ๐๐ญ๐ซ๐๐๐ญ ๐๐จ๐ฎ๐ซ๐ง๐๐ฅ
Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa dhowr duqaymood ka fuliyay gudaha dalka Iiraan ka dib markii nidaamka Iiraan uu weeraray dhulkooda maalmihii ugu horreeyay ee dagaalka. Tani waxay muujisay baaxadda ay dowladaha Khaliijku ugu jiraan iskahorimaadka iyo isbeddelka weyn ee ku yimid juqraafiga siyaasadeed ee gobolka.
Dagaalka ka hor, waxay ahayd wax aan la rumeysan karin in dowladaha Khaliijku ay duqaymo ku qaadaan deriskooda weyn ee ku hubeysan hubka culus, kaas oo ay ku tartamayeen saamaynta Bariga Dhexe. Laakiin faahfaahino cusub oo soo baxay ayaa bixiyay sawir cad oo ku saabsan heerka ay gaarsiisan tahay ka bixitaankooda tooska ah ee dagaalka, taas oo ruxday dheelitirkii taxaddarka lahaa ee ay dowladahaasi isku dayayeen inay ilaashadaan.
Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa hadda isku dayaya inay dib u soo celiyaan awooddii is-hortaagga (deterrence) ee ka dhanka ah nidaamka Iiraan, kaas oo noqday mid aan u diyaarsanayn inuu tanaasul sameeyo. Iiraan waxay hadda haysataa awoodo cusub oo ay cadaadis ku saarto kuwa ka soo horjeeda, iyadoo u maraysa xakameynta Marinka Hormuz iyo haysashada kayd aad u weyn oo gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) ah, kuwaas oo dhammaynaya kaydka rasaasta ee Khaliijku u isticmaali lahaa inay ku soo ridaan.
Duqaymaha Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa yimid ka dib markii Tehran ay weerartay xarumaha tamarta iyo kaabayaasha bulshada ee labadaas dal.
Dad xog-ogaal u ah arrintan ayaa sheegay in Imaaraadku uu dagaalka ku jiray tan iyo usbuucii ugu horreeyay, isagoo fuliyay duqaymo is-daba-joog ah oo ay u adeegsadeen diyaaradaha dagaalka iyo drones-ka ay Shiinuhu sameeyaan, iyadoo ay jirto isku-duubni dhex martay Israyiil iyo Maraykanka.
Sarkaal ka tirsan milatariga ayaa sheegay in ciidanka cirka ee Sacuudiga ay fuliyeen dhowr duqaymood oo lglleeyay meelaha ay Iiraan ka soo ganto gantaallada iyo drones-ka. Qaar ka mid ah dadka xog-ogaalka ah ayaa agaasimay in duulista Sacuudiga ay sidoo kale beegsadeen goobo ku yaalla Ciraaq oo xiriir la leh maleeshiyaadka ay Iiraan taageerto.
๐๐ฎ๐พ๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ฑ๐ฎ๐ต๐ฎ ๐๐ถ๐ฏ ๐ ๐ฆ๐ผ๐ผ ๐๐ฒ๐น๐ถ๐ป๐๐ฎ ๐ซ๐ถ๐ฟ๐ถ๐ถ๐ฟ๐ธ๐ฎ
Boqortooyooyinka Carabta waxay Iiraan u arkayeen khatarta koobaad ee amniga muddo la yaab leh, laakiin waxay haddana la leeyihiin xiriir qoto dheer oo dhanka dhaqaalaha iyo bulshada ah. Adeegsiga awoodda milatari ee hadda, ka dib kumanaan weerar oo Iiraan ay u adeegsatay drones iyo gantaallo, wuxuu muujinayaa sida ay u adag tahay in dib loogu laabto xaaladdii h**e.
๐๐ป๐ป๐ฎ ๐๐ฎ๐ฐ๐ผ๐ฏ๐, oo ah cilmi-baare ka tirsan machadka dowladaha Khaliijka Carabta ee Washington, ayaa tiri: "Qof walba waxaa lagu jiiday xaalad aysan doonayn, waxaana lagu qasbay inay qaataan go'aanno aad u adag. Ma jirin wax doorasho ah oo u furnaa marka laga reebo kuwo xun tan iyo markii Maraykanka iyo Israyiil ay bilaabeen dagaalkan." Waxayna ku dartay: "Waxaan hadda bilaabaynaa inaan aragno kala duwanaanshaha aragtida ee ku saabsan sida loola tacaali lahaa Iiraan."
Ma cadda in duqaymaha Sacuudiga ama Imaaraadka ay khasaare weyn u geysteen Iiraan ama ay saameyn waarta ku yeesheen dhaqankeeda inta uu dagaalku socday. Labada hay'adood ee Pentagon-ka iyo safaaradda Sacuudiga ee Washington ayaa diiday inay ka hadlaan arrintan.
Sacuudiga ayaa hadhow u xaddiday inuu qaato hab diblomaasiyadeed oo loola macaamilo Iiraan, halka Imaaraadku uu xoojiyay xiriirka uu la leeyahay Maraykanka iyo Israyiil, isagoo ku baaqay jawaab aad u adag oo ka dhan ah nidaamka Iiraan, in kasta oo labada dalba ay fuliyeen duqaymo milatari.
๐๐๐ฏ๐ฒ๐ฑ๐ฑ๐ฒ๐น๐ธ๐ฎ ๐๐๐๐ถ๐ฟ๐ฎ๐ฎ๐๐ถ๐ถ๐ท๐ถ๐๐ฎ๐ฑ๐ฑ๐ฎ ๐ ๐ถ๐น๐ฎ๐๐ฎ๐ฟ๐ถ ๐ฒ๐ฒ ๐๐ต๐ฎ๐น๐ถ๐ถ๐ท๐ธ๐ฎ
Xiriirka ka dhexeeya dowladaha hodanka ku ah tamarta ee Khaliijka iyo Iiraan wuxuu ahaa mid kacsan muddo dheer. Tehran waxay xoojisay hamigeeda gobolka iyadoo adeegsanaysa xiriirka ay la leedahay Ruushka iyo Shiinaha, iyo taageerada ay siiso kooxaha hubeysan (oo u badan Shiico), kuwaas oo gacan ka geystay xasillooni-darrada Bariga Dhexe.
Dowladaha Khaliijku waxay xiriir difaac oo qoto dheer la leeyihiin Maraykanka, ciidamadooduna waxay tababar la qaadanayeen ciidamada Maraykanka muddo tobannaan sano ah. Sidoo kale, waxay ku bixiyeen tobanaan bilyan oo doolar casriyeynta ciidamadooda, waxayna martigeliyaan fariisimo milatari oo Maraykanku leeyahay.
Dana Stroul, oo ahayd ku-xigeenkii h**e ee kaaliyaha xoghayaha difaaca Maraykanka ee arrimaha Bariga Dhexe, ayaa tiri: "Dagaalkani wuxuu ahaa dhacdo dhaaftay xuduudo badan oo dhinacyo kala duwan leh." Waxayna ku dartay: "Waxaan u malaynayaa in tani ay tahay daqiiqaddii ay ciidamada cirka ee Khaliijka, gaar ahaan Sacuudiga iyo Imaaraadka oo haysta ciidamada cirka ee ugu horumarsan gobolka, ay ka guureen isticmaalka awoodooda dhanka difaaca una guureen dhanka weerarka."
๐ง๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐ถ๐ถ๐ธ๐ต๐ฑ๐ฎ ๐๐๐ธ๐ฎ ๐ต๐ผ๐ฟ๐ถ๐บ๐ฎ๐ฎ๐ฑ๐ธ๐ฎ ๐ฑ๐ฎ๐ฑ๐ฏ๐ฎ๐ป
Dowladaha Khaliijka Carabta waxay taageereen kooxaha mucaaradka ee Suuriya ka dib kacdoonkii guubta Carabta ee 2011, halka Iiraan ay u dirtay ciidamo u dhow milatari si ay u taageeraan nidaamka madaxweynihii h**e Bashaar Al-Asad. Sidoo kale, labada dhinac waxay muddo dheer taageerayeen kooxaha isku haya dalka Lubnaan, halkaas oo Iiraan ay taageerto Xisbullah โ oo ah koox hubeysan iyo xisbi siyaasadeed oo dagaal kula jira Israyiil.
Sacuudiga iyo Imaaraadka ayaa sidoo kale dagaal kula galay dalka Yemen maleeshiyada Xuutiyiinta ee ay Iiraan taageerto. Weerarkii gantaallada iyo drones-ka ee lagu qaaday xarun shidaal oo Sacuudigu leeyahay sanadkii 2019, kaas oo loo tihiyay Iiraan, wuxuu ahaa hordhaca rabshadaha gobolka ka dhacay sanadkan.
Awoodaha Khaliijka ayaa bilaabay inay hagaajiyaan xiriirka ay la leeyihiin Iiraan sannadihii ugu dambeeyay si ay uga fogaadaan khatarta rabshadahan, iyadoo Sacuudigu uu dib u soo celiyay xiriirkii diblomaasiyadeed ee uu la lahaa Tehran sanadkii 2023.
Inta badan dowladaha Khaliijka, oo ay horkacayaan Sacuudiga iyo Qatar, waxay ku bouriyeen maamulka Trump inuusan bilaabin dagaal, bilo ka hor intaysan arrintani dhicin, sababo la xiriira cabsi laga qabo qaska ka dhalan kara.
Markii ay bilaabatay ololihii duqaynta ee Maraykanka iyo Israyiil dhamaadkii February, Iiraan waxay uga jawaabtay inay raddo mowjado gantaallo iyo drones ah oo lagu beegsaday fariisimaha Maraykanka iyo xarumaha saliidda iyo gaaska ee muhiimka u ah dunida. Laakiin waxay sidoo kale beegsatay madaarada, dekedaha, hoteellada qaaliga ah, iyo daarah dushooda dheer yahay, iyadoo doonaysa inay qas dhaqaale ka dhex abuurto Khaliijka.
๐๐ต๐ฎ๐ฑ๐ธ๐ฎ ๐๐ฎ๐ ๐ถ๐๐ผ ๐๐ฎ๐น๐ฎ ๐ค๐ฎ๐๐ฏ๐๐ฎ๐ป๐ฎ๐ฎ๐ป๐๐ฎ ๐๐ต๐ฎ๐น๐ถ๐ถ๐ท๐ธ๐ฎ
Weerarada lagu qaaday kaabayaasha qaranka waxay khad cas u ahaayeen labada dal ee Imaaraadka iyo Sacuudiga. Duqaymahaas, oo ay u dheer tahay xirnaanshiyaha Marinka Hormuz, waxay khatar ku ahaayeen inay dib u dhac dhaqaale oo fac dhan ah u keenaan dowladaha Khaliijka, kuwaas oo ka mid ah dhoofiyayaasha ugu muhiimsan tamarta ee dunida.
Weeraradu waxay ruxeen sannado badan oo miisaaman oo ay ku jireen dowladaha sida Imaaraadka iyo Sacuudiga, halkaas oo mas'uuliyiintu ay qabsanayeen kulamo dhibaato oo maalinle ah si dib loogu qiimeeyo booska milatari ee dalka.
Kristin Smith Diwan, oo ah cilmi-baare sare oo degan machadka dowladaha Khaliijka Carabta ee Washington, ayaa tiri: "Waxa ugu weyn ee duqaymahani ay muujinayaan waa in labada dal ay dareemeen in badbaadada Maraykanku aysan en ku filnayn; iyo inay u baahan yihiin inay si madax-bannaan u dhaqmaan si dib loogu soo celiyo is-hortaagga Iiraan." Waxayna ku dartay: "Waxaan aad uga fogaannay maalmihii uu jiray dallada amniga ee Maraykanka."
Imaaraadka ayaa qaatay habka ugu adag ee ku aaddan Iiraan, haro oo ay ku jirtay inuu weeraray sifaynta saliidda (refinery) si loogu jawaabo duqaymihii Iiraan ay u gaysatay kaabayaasha qaranka ee dalkooda, sida ay sheegeen dad xog-ogaal u ah arrintan.
Abdulkhaleq Abdulla, oo ah aqoonyahan u dhashay Imaaraadka oo u dhow fikirka dowladda, ayaa yiri: "Aad ayaan u fariistaa in Imaaraadku uusan fariisan isagoo gacmaha laalaadinaya oo aan waxba samayn. Waxay u muuqataa in Imaaraadku uu isku kalsoonaa." Wuxuu ku daray: "Ma nihin hibo fadhida (easy target). Annagu ma nihin bartilmaameed fudud."
Imaaraadku wuxuu muddo dheer lahaa rabitaan weyn oo ku aaddan halista iyo u diyaarsanaanta isticmaalka awoodda milatari si uu u hormariyo danahiisa gobolka. Sannadihii ugu dambeeyay, wuxuu hub u diray maleeshiyaadka ku sugan Libya iyo Sudan, iyo calooshood-u-shaqaystayaal jooga Yemen, taas oo qayb ka ah hawlgallo is-daba-joog ah oo loogu talagalay in lagu hareermaro kuwa la tartamaya ee gobolka. Laakiin weli ma cadda inay leeyihiin awood ay ku hakiyaan cadow aad uga weyn oo dhanka juqraafigana aad ugu dhow sida Iiraan.
Booskan gardarrada ah wuxuu halis u yahay inuu u beddelo bartilmaameed iskahorimaad dhex maraya iyaga, iyadoo Iiraan ay weerartay deked shidaal oo muhiim ah oo ku taal imaarada Fujairah horaantii May, ka dib markii ciidanka badda ee Maraykanku ay bilaabeen hawlgal lagu jebinayo xakameynta Iiraan ee Marinka Hormuz.
Yasmine Farouk, oo ah agaasimaha mashruuca Khaliijka ee kooxda xasaradaha caalamiga ah (International Crisis Group), ayaa tiri: "Waxay ku jiraan dabin, sababtoo ah ma difaaci karaan danahooda iyadoo aysan khatarta Maraykanku ka sarrayn madaxa Iiraan."
Beddelkii uu dagaalku u midayn lahaa dowladaha Khaliijka si ay uga hortagaan cadowgooda guud, wuxuu sii qoto-dheereeyay kala-qaybsanaanta u dhaxaysa Sacuudiga iyo Imaaraadka, maadaama labada dal ay qaateen laba hab oo kala duwan oo ku aaddan Iiraan.
Tan iyo waqtigaas, Sacuudigu wuxuu qaatay boos dabacsan, isagoo u riixaya dhanka xalalka diblomaasiyadeed ee iskahorimaad khatar geliyay xarumahooda waaweyn ee tamarta, xilli uu jiro cadaadis saaran miisaaniyaddooda gudaha. Sidoo kale, Imaaraadku wuxuu ka baxay ururka OPEC, oo uu Sacuudigu horseedo, horaantii May.
๐ ๐ฎ๐๐๐ต๐ฒ๐ ๐๐ฒ๐ฑ๐ด๐ฒ๐, oo ah aqoonyahan iyo qoraaga buug ku saabsan nidaamka siyaasadeed ee Imaaraadka, ayaa yiri: "Ma jirto dib u laabasho." Wuxuu ku daray: "Ama waxaad labanlaabaysaa taageeradaada ku aaddan Trump, Israyiil, iyo danaha reer galbeedka, waana tan ay Imaaraadku sameeyeen, halka Sacuudigu ay sameeyeen lidkeeda marka waqtigu sii socdo."
