23/08/2026
การสื่อสารของเยาวชนไทยในยุคดิจิทัลต่อความมั่นคงทางสังคม
การสื่อสารของเยาวชนไทยในยุคดิจิทัลถูกจุดประกายให้เป็นประเด็นที่สังคมไทยควรพิจารณาอย่างจริงจังอีกครั้ง ภายหลังเกิดเหตุโศกนาฏกรรมครั้งใหญ่ในโรงเรียนที่มีชื่อเสียงแห่งหนึ่งในจังหวัดนนทบุรี เมื่อต้นเดือนสิงหาคม 2569
บทความนี้ขอชวนพูดคุยถึงการสื่อสารของเยาวชนไทยในยุคดิจิทัลที่มีผลต่อความมั่นคงทางสังคม รวมถึงแนวทางการดำเนินนโยบายเพื่อสร้างความมั่นคงและความปลอดภัยในสังคม แม้จะไม่ใช่เรื่องง่ายหรือสามารถดำเนินการให้สำเร็จได้อย่างรวดเร็ว แต่ก็เป็นสิ่งที่ต้องทำ
รศ.ดร.ชัยยุทธ ถาวรานุรักษ์ ผู้ช่วยอธิการบดี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ข้อคิดเกี่ยวกับเรื่องนี้จากหลากหลายมุมมอง ดังนี้
ลักษณะการสื่อสารของสังคมไทยในยุคดิจิทัล: ความท้าทายและโอกาส
การเปลี่ยนผ่านสู่สังคมดิจิทัลได้ปรับโครงสร้างการสื่อสารของประเทศไทยจากระบบสื่อแบบบนลงล่าง ไปสู่ระบบเครือข่ายที่เปิดกว้าง รวดเร็ว และไร้พรมแดน เยาวชนไทยในฐานะ “พลเมืองดิจิทัลโดยกำเนิด” มิได้เป็นเพียงผู้รับสาร หากแต่ยังเป็นผู้ผลิตเนื้อหาและขยายกระแสความคิดในพื้นที่สาธารณะอย่างมีนัยสำคัญ
การสื่อสารในยุคดิจิทัลส่งผลโดยตรงต่อการก่อรูปทัศนคติ วาทกรรมสาธารณะ และระดับความไว้วางใจระหว่างประชาชนกับสถาบันหลักของประเทศ ซึ่งล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญของความมั่นคงทางสังคม
การสื่อสารซึ่งขับเคลื่อนด้วยอัลกอริทึมและการแข่งขันเพื่อช่วงชิงความสนใจ ยังส่งผลต่อการแพร่กระจายของข้อมูลบิดเบือน การแบ่งขั้วทางความคิด และการลดทอนทุนทางสังคมอย่างค่อยเป็นค่อยไป ความเสี่ยงดังกล่าวมิได้ปรากฏในรูปของความรุนแรงอย่างฉับพลัน แต่เป็นกระบวนการสะสมเชิงโครงสร้างที่บั่นทอนเสถียรภาพในระยะยาว ทั้งในมิติสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง
โดยเฉพาะเยาวชนซึ่งอยู่ในช่วงวัยแห่งการก่อรูปอัตลักษณ์และระบบความเชื่อ หากขาดภูมิคุ้มกันทางปัญญา อาจตกอยู่ภายใต้กระบวนการชักนำหรือผลิตซ้ำวาทกรรมสุดโต่งโดยไม่รู้ตัว ซึ่งอาจนำไปสู่ผลกระทบต่อความมั่นคงของสังคม
อย่างไรก็ดี การสื่อสารดิจิทัลสามารถเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับทุนมนุษย์ ทุนทางสังคม และพลังทางวัฒนธรรม หากมีการออกแบบยุทธศาสตร์รับมืออย่างสมดุลระหว่างการป้องกันความเสี่ยงกับการส่งเสริมพลังสร้างสรรค์ของเยาวชน
ในด้านโอกาส การกระจายอำนาจด้านการสื่อสารทำให้เยาวชนสามารถเข้าถึงความรู้และเวทีระดับโลกได้อย่างกว้างขวาง ส่งเสริมการพัฒนาทักษะใหม่และเศรษฐกิจฐานความรู้ อีกทั้งยังเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่มีส่วนร่วมทางสังคมและการเมืองอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน ตลอดจนสามารถสร้างพลังทางวัฒนธรรมและภาพลักษณ์ของประเทศในเวทีสากล
ดังนั้น หากรัฐสามารถพัฒนาโครงสร้างสนับสนุนได้อย่างเป็นระบบ การสื่อสารของเยาวชนจะกลายเป็นฐานพลังสำคัญของความมั่นคงในระยะยาว
ขณะที่ในด้านความท้าทาย โครงสร้างอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มดิจิทัลมีแนวโน้มขับเน้นเนื้อหาที่กระตุ้นอารมณ์และสร้างความขัดแย้ง ส่งผลให้การแบ่งขั้วทางสังคมขยายตัว เยาวชนอาจซึมซับกรอบคิดแบบแบ่งฝ่ายโดยขาดกระบวนการไตร่ตรอง
ประกอบกับการสื่อสารของภาครัฐที่ล่าช้าหรือไม่สอดคล้องกับรูปแบบการสื่อสารของคนรุ่นใหม่ อาจยิ่งขยายช่องว่างด้านความเชื่อมั่นและกลายเป็นความเสี่ยง โดยเฉพาะในช่วงวิกฤตที่ข้อมูลบิดเบือนสามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว
ควรทำอย่างไรให้เกิดความมั่นคงทางสังคม
ด้วยเหตุนี้ บทความจึงเสนอให้ปรับกรอบความคิดด้านความมั่นคงจาก “การควบคุมข้อมูล” ไปสู่ “การสร้างความมั่นคงทางความคิดเชิงป้องกัน” ผ่านแนวทางสำคัญ ดังนี้
1. เสริมสร้างภูมิคุ้มกันทางปัญญาอย่างเป็นระบบ
กำหนดให้การรู้เท่าทันสื่อและการคิดวิเคราะห์เป็นวาระแห่งชาติ บรรจุหลักสูตรว่าด้วยความเข้าใจอัลกอริทึมและการตรวจสอบข้อมูลไว้ในระบบการศึกษา สนับสนุนการผลิตสื่อสร้างสรรค์ และสร้างวัฒนธรรมการถกเถียงอย่างมีเหตุผลในสถานศึกษา
เป้าหมายสำคัญคือการลดความเปราะบางต่อการปลุกปั่น และยกระดับคุณภาพการสื่อสารของเยาวชนในระยะยาว
2. ปฏิรูปการสื่อสารภาครัฐให้โปร่งใส รวดเร็ว และเข้าถึงคนรุ่นใหม่
พัฒนามาตรฐานการสื่อสารสาธารณะ จัดตั้งศูนย์ข้อมูลกลางที่สามารถตรวจสอบได้ และสร้างระบบรับฟังความคิดเห็นที่มีการตอบกลับอย่างชัดเจน เพื่อฟื้นฟูความไว้วางใจ ลดช่องว่างด้านข้อมูล และเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐกับเยาวชน
3. สร้างระบบนิเวศการสื่อสารที่ปลอดภัยและสมดุล
ส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคการศึกษา ภาคประชาสังคม และเยาวชน พัฒนากลไกเฝ้าระวังแนวโน้มการปลุกปั่น ตลอดจนจัดทำโครงการพี่เลี้ยงดิจิทัล เพื่อสร้างสมดุลระหว่างเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นกับความรับผิดชอบต่อสังคม
การสื่อสารของเยาวชนไทยในยุคดิจิทัลมิใช่เพียงประเด็นทางเทคโนโลยีหรือพฤติกรรมการใช้สื่อ หากแต่เป็นประเด็นเชิงยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคงทางสังคมในระยะยาว
การลงทุนในภูมิคุ้มกันทางปัญญา ความโปร่งใสของสถาบัน และระบบนิเวศการสื่อสารที่สมดุล คือการลงทุนเพื่อสร้างเสถียรภาพให้แก่ประเทศ หากสามารถเปลี่ยนความเปราะบางให้เป็นพลังสร้างสรรค์ได้ เยาวชนไทยจะมิใช่ฐานของความเสี่ยง แต่จะเป็นพลังหลักในการเสริมสร้างความมั่นคงและความยั่งยืนของสังคมไทยในยุคดิจิทัล
#เยาวชนไทย #เยาวชนยุคดิจิทัล #สังคมดิจิทัล #การสื่อสารดิจิทัล #ความมั่นคงทางสังคม #ความปลอดภัยในสังคม #พลเมืองดิจิทัล #รู้เท่าทันสื่อ #ภูมิคุ้มกันทางปัญญา #ข้อมูลบิดเบือน #พลังเยาวชน #นโยบายสาธารณะ