03/09/2026
มงสาม มงฟ้า และวอลเลย์บอลหญิงไปโอลิมปิก ว่ากันว่าความฝันที่ LGBTQIA+ ยุคดิจิทัลมีร่วมกันคือชัยชนะสามอย่างนี้
แม้จะเป็นเพียงวลีติดปากไว้พูดต่อกันขำๆ ที่ไม่สามารถใช้เหมารวมทุกคนในชุมชนเพศหลากหลายได้ถ้วนหน้า แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า เมื่อพูดถึงกีฬาวอลเลย์บอล สิ่งแรกๆ ที่คนไทยนึกถึงคือการเข้าไปมีส่วนร่วมของเหล่าพี่กะเทยในแวดวงนี้ หนึ่งคำถามสำคัญที่เราอดสงสัยไม่ได้คือ วอลเลย์บอลมีความเป็นมาแตกต่างจากกีฬาอื่นอย่างไร ทำไมจึงโอบรับคนเพศหลากหลายเอาไว้ได้มากมายจนเกิดเป็นภาพจำของคนไทย
🏐 เมื่อความเป็นชายเข้มข้นถูกเจือจางด้วยกีฬาชนิดใหม่
อาจฟังดูเชื่อได้ยาก แต่หากย้อนกลับไปเมื่อปี ค.ศ. 1895 จุดเริ่มต้นของวอลเลย์บอลคือกีฬาเบาๆ ที่วิลเลียม จี. มอร์แกน (William G. Morgan) ผู้อำนวยการฝ่ายพลศึกษาของสมาคมเยาวชนคริสเตียน (Young Men's Christian Association : YMCA) คิดมาเพื่อสมาชิกอาวุโสชายในสมาคม และใครก็ตามที่ไม่ชอบวิธีการเล่นที่หนักหน่วงกระแทกกระทั้นของบาสเก็ตบอล แต่ยังอยากฝึกทักษะทางกีฬา เดิมทีผู้อำนวยการสมาคมตั้งชื่อว่า มินตันเนตต์ (Mintonette) เพราะวิธีการเล่นคล้ายกับแบดมินตัน ต่างตรงเปลี่ยนมาใช้มือตีลูกยาง ทำให้เล่นได้โดยไม่ต้องมีไม้แร็กเกต
ด้วยธรรมชาติของกีฬาที่ปะทะน้อยกว่า แทบไม่มีการสัมผัสโดยตรงกับฝั่งตรงข้าม วอลเลย์บอลเลยกลายเป็นหนึ่งในกีฬาไม่กี่ชนิดที่ผู้หญิงเริ่มนิยมเล่นในยุคนั้น กระทั่งกรมพลศึกษาของสยามประเทศก็เลือกบรรจุวอลเลย์บอลลงในหลักสูตรการเรียนในฐานะกีฬาที่เล่นได้ทั้งชายหญิงเมื่อปี พ.ศ. 2476
งานวิจัยด้านสังคมวิทยาการกีฬาชื่อ S*xual Minority Athletes Between Concealment and Disclosure: A Multilevel Perspective on Coming Out in Sport ของโทไบอัส เมนเซล (Tobias Menzel) และคณะซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร S*xuality Research and Social Policy เผยว่า ยิ่งกีฬาชนิดไหนมีภาพจำและค่านิยมความเป็นชายสูง กลุ่มเพศหลากหลายจะยิ่งเข้าไปมีส่วนร่วมน้อยลงและเปิดเผยตัวได้ยากขึ้น ในกรณีของวอลเลย์บอล เมื่อพื้นที่ส่วนใหญ่มิได้ครองโดยผู้เล่นชายเป็นหลักอีกต่อไป ขั้นตอนการพิสูจน์ ‘ความแมน’ (Masculinity Policing) ที่ปรากฏในกีฬาชนิดอื่นๆ เช่น ฟุตบอล บาสเก็ตบอล หรือมวย จึงค่อยๆ อ่อนแรงและหมดความหมายลง และนั่นอาจเป็นหนึ่งสาเหตุที่เพศหลากหลายจำนวนมากไม่รู้สึกว่าถูกกีดกันออกไปโดยใช้การแสดงออกทางเพศเป็นเกณฑ์ สังเกตได้จากการที่กีฬานี้มีคอมมูนิตี้นักกีฬาเกย์โดยเฉพาะผุดขึ้นเป็นจำนวนมากอย่างมีนัยสำคัญ เช่น กลุ่ม Gay Volleyball (ゲイバレー) ในญี่ปุ่น ทัวร์นาเมนต์ Volleyball Pride Cup ในฟิลิปปินส์ และกลุ่มแฟนคลับจำนวนมากในประเทศไทย
🏆 จากความสำเร็จที่นักกีฬาหญิงปักธงไว้ ตอกย้ำด้วยภาพยนตร์ ‘สตรีเหล็ก’
ภาพจำของวอลเลย์บอลในฐานะกีฬาของผู้หญิงและกีฬาขวัญใจเหล่า LGBTQIA+ ส่วนหนึ่งมาจากอิทธิพลสื่อและความสำเร็จของนักกีฬาหญิงในลีกการแข่งขันระดับโลก ที่น่าสนใจคือสองสิ่งนี้เกี่ยวพันกันเหนียวแน่นอย่างตัดไม่ขาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเอเชีย เริ่มจากความสำเร็จของนักกีฬาวอลเลย์บอลหญิงทีมชาติญี่ปุ่นในโอลิมปิกฤดูร้อน ปี 1964 ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจที่นำมาสู่คลื่นสื่อบันเทิงธีมวอลเลย์บอลหญิงยุค 70s หลายเรื่อง หนึ่งในนั้นคือละครชุด ยอดหญิงชิงโอลิมปิก (Moero Attack) ซึ่งประเทศไทยนำเข้ามาฉายทางช่อง 5 ผลคือฮิตติดลมบนจนใครๆ ก็อยากเล่นเป็น จุง โคชิกะ นางเอกคนเก่งของเรื่อง
ตัดภาพมาที่วงการวอลเลย์บอลไทยในช่วงเดียวกัน ขณะที่ทีมชายไม่เป็นที่พูดถึงเท่าไรนัก นักกีฬาทีมหญิงของเรากลับโดดเด่นบนเวทีเซียพเกมส์ (ชื่อเดิมของซีเกมส์) ชิงเหรียญทองได้แทบทุกครั้ง ปั้นนักกีฬาดังมานับไม่ถ้วน เช่น ปริม อินทวงศ์ มือเซตดาวรุ่งยุค 90s ที่แฟนวอลเลย์ปีลึกหน่อยจะต้องรู้จัก จากนั้นไม่นาน หนึ่งหมุดหมายสำคัญของวอลเลย์บอลยุคทองก็มาถึงในปี 2000 ภาพยนตร์เรื่อง สตรีเหล็ก นั่นเอง
สตรีเหล็ก สร้างจากเรื่องจริงของทีมวอลเลย์บอลชายจังหวัดลำปาง โดยหนึ่งในตัวละครหลักใช้ชื่อว่า จุง ได้รับแรงบันดาลใจมาจาก จุง โคชิกะจากเรื่องยอดหญิงชิงโอลิมปิกที่เคยได้รับความนิยม สตรีเหล็กได้รับการยกย่องในฐานะเป็นภาพยนตร์เรื่องแรกๆ ที่นอกจากจะวางแก๊งเพื่อนกะเทยเป็นตัวดำเนินเรื่องหลักแล้ว ยังวาดภาพตัวละครกะเทยออกมาอย่างมีมิติและเป็นไปในเชิงบวก ขัดกับภาพจำเดิมๆ ในสื่อที่มักเป็นบทตัวประกอบตลกไร้สาระ
ผลคือเยาวชน LGBTQIA+ ทั้งที่เล่นและไม่เล่นกีฬารู้สึกผูกพันกับกีฬาวอลเลย์บอลขึ้นมา เนื่องจากมีภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นแรงบันดาลใจ รัศมีแข ฟ้าเกื้อล้น นักแสดงและนักกีฬาผู้ทรงอิทธิพลในวงการวอลเลย์บอลคือหนึ่งในนั้น เขายกย่องสตรีเหล็กในฐานะตำนานจุดเริ่มต้นแห่งการแสดงออกในยุคที่การเป็นตัวเองบนสนามกีฬายังถูกตีกรอบกะเกณฑ์
อาจกล่าวได้ว่า คุณสมบัติสำคัญของวอลเลย์บอลที่ทำให้กีฬาชนิดนี้เป็นศูนย์รวมใจของเพศหลากหลายไม่ใช่วิธีการหรือธรรมชาติของมันโดยตรง แต่คือความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง (sense of belonging) ซึ่งประกอบสร้างจากหลายอย่าง ทั้งประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ภาพแทนในสื่อ ตลอดจนความเป็นชุมชนที่ก่อตัวขึ้นทั้งบนสนาม บนอัฒจันทร์ และข้างหลังหน้าจอ
แล้วก็คงเป็นความรู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอย่างแรงกล้าเช่นนี้เอง ที่ทำให้ชัยชนะของทีมวอลเลย์บอลหญิงเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2569 เป็นมากกว่าแค่บัตรผ่านไปโอลิมปิกเกมส์ 2028 แต่เป็นความภาคภูมิใจของคนทั้งคอมมูนิตี้ที่เติบโตมากับกีฬานี้
ข้อมูลเชิงอรรถ:
- มงสาม มงฟ้า: ตำแหน่งผู้ชนะระดับโลกในเวที Miss Universe และ Miss World ตามลำดับ
- YMCA: องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรของชาวคริสต์ที่มุ่งพัฒนาสังคมและยกระดับคุณภาพชีวิตเยาวชน
ที่มา :
- IOC
- Japan Journal of Sport Sociology
- Springer Nature
- Thai PBS
- กรมพลศึกษา
เรื่อง : ศิรอักษร จอมใบหยก
ภาพประกอบ : ภัทราภรณ์ สงสาร
#วอลเลย์บอล #กะเทย #โอลิมปิก
