14/10/2025
រុយផ្ទះ (House Fly) ជាសត្វល្អិតដែលយើងជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុត ហើយវាត្រូវបានគេស្គាល់តាមឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រថា Musca domestica។ វាមានលក្ខណៈពិសេសៗជាច្រើនទាំងរូបរាង ជីវិត និងឥរិយាបថ៖
១. លក្ខណៈរូបរាង (Physical Characteristics)
• ទំហំ និងពណ៌: រុយផ្ទះពេញវ័យមានទំហំតូច ចន្លោះពី ៦ ទៅ ៧ មិល្លីម៉ែត្រ (ប្រហែល 1/4 អ៊ីង)។ ដងខ្លួនវាមានពណ៌ប្រផេះទៅខ្មៅ។
• ទ្រូង (Thorax): លក្ខណៈសម្គាល់ដ៏ច្បាស់បំផុតរបស់វា គឺមានឆ្នូតពណ៌ខ្មៅបួនខ្សែរត់តាមបណ្តោយខ្នងផ្នែកទ្រូង។
• ភ្នែក (Eyes): វាមានភ្នែករួមផ្សំ (Compound Eyes) ធំៗពណ៌ក្រហមត្នោត ដែលអាចឱ្យវាមើលឃើញចលនាបានយ៉ាងលឿន។
• ស្លាប (Wings): រុយផ្ទះមានស្លាបថ្លាមួយគូ។
• ជើង និងមាត់: វាមានជើងច្រើនគូ ហើយនៅក្រោមក្រចកជើងនីមួយៗមានបន្ទះស្អិតតូចៗ (Pulvilli) ដែលជួយឱ្យវាអាចដើរនៅលើកញ្ចក់ ឬព្យួរខ្លួននៅលើពិដានបាន។ មាត់របស់វាមានរាងដូចអេប៉ុងសម្រាប់បឺតចំណីរាវ។
២. វដ្តជីវិត (Life Cycle)
រុយផ្ទះមានការលូតលាស់ពេញលេញចំនួនបួនដំណាក់កាល (Complete Metamorphosis)៖
1. ពង (Egg): រុយញីអាចពងបានប្រហែល ៧៥ ទៅ ១៥០ គ្រាប់ក្នុងមួយលើក ហើយអាចពងបានច្រើនដងក្នុងមួយជីវិត (រហូតដល់ ៥០០ គ្រាប់)។ វាច្រើនពងនៅលើកន្លែងកខ្វក់ ដូចជាលាមក សំរាម ឬសារធាតុសរីរាង្គដែលរលួយ។ ពងមានពណ៌សស្រដៀងនឹងគ្រាប់ស្រូវតូចៗ ហើយញាស់ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១២ ទៅ ២៤ ម៉ោង។
2. ដង្កូវ (Larva - Maggot): ដង្កូវដែលទើបញាស់មានពណ៌សរាងដូចដង្កូវគ្មានជើង។ វាស៊ីចំណីយ៉ាងលឿននៅកន្លែងដែលវាញាស់។
3. ដូង (Pupa): បន្ទាប់ពីលូតលាស់ពេញលេញ ដង្កូវនឹងផ្លាស់ទៅកន្លែងស្ងួតហើយបង្កើតសំបករឹងពណ៌ត្នោតជុំវិញខ្លួន។ ដំណាក់កាលនេះមានរយៈពេលពី ៣ ទៅ ៦ ថ្ងៃ។
4. ពេញវ័យ (Adult): រុយពេញវ័យនឹងចេញពីដូង ហើយត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការបន្តពូជក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។
វដ្តជីវិតពីពងដល់ពេញវ័យអាចបញ្ចប់ត្រឹមតែ ៧ ទៅ ១០ ថ្ងៃ ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុល្អ (ក្ដៅ និងសើម)។
៣. ឥរិយាបថ និងផលប៉ះពាល់ (Behavior and Impact)
• ចំណីអាហារ: រុយពេញវ័យស៊ីចំណីរាវជាចម្បង។ វាត្រូវជះទឹកមាត់ទៅលើចំណីរឹងដើម្បីរំលាយវាឱ្យទៅជារាវសិន ទើបវាបឺតចូល។
• កន្លែងរស់នៅ: វារស់នៅក្បែរមនុស្ស ពិសេសនៅកន្លែងមានកាកសំណល់សរីរាង្គ ដូចជាផ្ទះបាយ កន្លែងចាក់សំរាម ឬកន្លែងចិញ្ចឹមសត្វ។
• ជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ: រុយផ្ទះគឺជាសត្វល្អិតចម្លងមេរោគដ៏គ្រោះថ្នាក់។ ដោយសារវាធ្វើដំណើរពីកន្លែងកខ្វក់ (ដូចជាលាមក) មកលើអាហាររបស់មនុស្ស វាអាចចម្លងបាក់តេរី និងវីរុសជាច្រើនប្រភេទ ដែលបង្កឱ្យមានជំងឺដូចជា រាគរូស អាសន្នរោគ និង គ្រុនពោះវៀន (Typhoid Fever) ជាដើម។
