30/05/2026
มีคุณพ่อคุณแม่หลายท่านเมลมาถามผมเป็นการส่วนตัวว่า ถ้าส่งลูกไปเรียนมหาวิทยาลัยที่จีน จะถูกจำกัดสิทธิเสรีภาพ หรือไม่มีเสรีภาพทางวิชาการเหมือนที่หลายคนเข้าใจหรือไม่ และหลายคนก็บอกว่าลูกอยากไปเรียนฝั่งอเมริกามากกว่า เพราะเชื่อว่าระบบการศึกษาตะวันตกเปิดกว้างกว่า
ผมคิดว่าก่อนตอบคำถามนี้ เราอาจต้องย้อนกลับมาถามก่อนว่า เราต้องการอะไรจากการศึกษา
ถ้าเป้าหมายคือการได้เรียนรู้วิชาการ ได้พัฒนาทักษะ ได้สร้างเครือข่าย และได้เห็น“โลกในมุมที่กว้างขึ้น” (วงเล็บใหญ่ๆเลย) คำถามอาจไม่ใช่ประเทศไหนดีกว่ากัน แต่เป็นประเทศไหนเหมาะกับเป้าหมายของเรามากกว่า?
ในเรื่องเสรีภาพ คือต้องยอมรับตามข้อเท็จจริงครับว่า จีนมีข้อจำกัดทางการเมืองมากกว่าประเทศตะวันตกหลายประเทศจริง(การเมืองในประเทศเขา) การวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล การเคลื่อนไหวทางการเมือง หรือประเด็นอ่อนไหวบางเรื่อง มีกรอบที่ชัดเจนกว่าอเมริกาหรือยุโรป อันนี้เป็นเรื่องที่คนส่วนใหญ่ทราบกันอยู่แล้ว
แต่ในอีกด้านหนึ่ง ถ้าพูดถึงการเรียนการสอน การวิจัยทางวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม เทคโนโลยี AI การแพทย์ ธุรกิจ หรือสาขาวิชาชีพต่างๆ ภาพก็ไม่ได้เป็นอย่างที่หลายคนจินตนาการว่าถูกปิดกั้นทุกอย่างนะครับ
ปัจจุบันมหาวิทยาลัยชั้นนำของจีนมีงานวิจัยจำนวนมากที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ มีความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยและนักวิจัยทั่วโลก และในหลายสาขา จีนก็กลายเป็นหนึ่งในประเทศที่ผลิตงานวิจัยมากที่สุดของโลก
ดังนั้นถ้าถามว่ามีข้อจำกัดไหม คำตอบคือมีในบางเรื่องจริง แต่ถ้าถามว่าการไปเรียนจีนหมายถึงการถูกปิดกั้นความรู้หรือไม่? คำตอบคือก็ไม่นะครับ
อีกประเด็นที่หลายคนกังวลคือ คนจีนถูกจำกัดแนวคิดจนคิดนอกกรอบไม่ได้หรือเปล่า
ผมคิดว่าต้องแยกคำว่าความคิดสร้างสรรค์ ออกจาก เสรีภาพทางการเมืองออกก่อน เพราะเป็นคนละเรื่องกันครับ
ถัามองเฉพาะด้านนวัตกรรม วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี หรือธุรกิจ เราจะเห็นว่าจีนสามารถสร้างบริษัทระดับโลกขึ้นมาได้จำนวนมาก ทั้งด้าน AI รถยนต์ไฟฟ้า พลังงานสะอาด อีคอมเมิร์ซ หุ่นยนต์ และเทคโนโลยีการผลิตขั้นสูง
สิ่งเหล่านี้ อาจไม่ได้พิสูจน์ว่าระบบใดสมบูรณ์แบบที่สุด แต่ก็คงยากที่จะสรุปว่าคนจีนถูกสอนให้คิดตามกรอบจนไม่สามารถสร้างนวัตกรรมได้ ไม่งั้นเราคงไม่เห็นบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่จำนวนมากเกิดขึ้นจากจีนเหมือนในปัจจุบันครับ
สำหรับผม การไปเรียนจีนไม่ได้หมายความว่าต้องเห็นด้วยกับจีนทุกเรื่องนะ ผมยังด่ากับเพื่อนแทบทุกวันเลย เหมือนกับการไปเรียนอเมริกาก็ไม่ได้หมายความว่าต้องเห็นด้วยกับอเมริกาทุกเรื่อง
ผมว่าการศึกษาไม่ควรเป็นเรื่องของการเลือกข้าง แต่ควรเป็นเรื่องของการเปิดโลกทัศน์มากกว่าอะ
มหาวิทยาลัยที่ดีก็ควรทำให้เราได้พบผู้คนจากหลากหลายวัฒนธรรม ได้รับฟังมุมมองที่แตกต่าง และฝึกใช้เหตุผลของตัวเองในการวิเคราะห์ข้อมูล มากกว่าการรับความคิดจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยไม่ตั้งคำถามครับ
