03/03/2026
ဘာလို့ အစ္စရေးက အီရန်ကို တိုက်ခိုက်နေတာလဲ
ဂျူးသမိုင်းနဲ့ သမ္မာကျမ်းစာထဲမှာ ပါရှန်(အီရန်)ဘုရင် ဆိုင်းရပ်စ်ကို "ဘုရားသခင် ဘိသိက်ပေးထားသူ" (Messiah/Anointed One) အဖြစ်တောင် အသိအမှတ်ပြု ဖော်ပြကြပါတယ်။ ဂျူးလူမျိုးတွေကို ကျွန်ဘဝကနေ လွတ်မြောက်စေပြီး သူတို့ရဲ့ အမိမြေကို ပြန်ခွင့်ပေးခဲ့တဲ့ ကျေးဇူးရှင် အင်ပါယာကြီး တစ်ဖြစ်လဲပေါ့
ဒါဆိုရင် ခု ဘာလို့ အစ္စရေးက အီရန်ကို တိုက်ခိုက်နေတာလဲ ..
သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်ရအောင်ပါ ..
ပါရှန်အင်ပါယာ ဆိုတာ ဘယ်လိုမျိုးလဲ။
"ပါရှန်အင်ပါယာ" ဆိုတာ တကယ်တမ်းတော့ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ရှေးခေတ် အီရန်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ဗဟိုပြုပြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ အင်ပါယာကြီး လေးငါးခုလောက်ကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် လူတွေ အများဆုံး ပြောလေ့ရှိတဲ့ "ပထမဆုံး ပါရှန်အင်ပါယာ" (သို့မဟုတ် Achaemenid Empire) ကတော့ ဘီစီ ၅၅၀ ခန့်မှာ မဟာဆိုင်းရပ်စ် (Cyrus the Great) ဘုရင်ကြီး တည်ထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါရှန်အင်ပါယာရဲ့ ထူးခြားချက်အနေနဲ့ကတော့ ထိုခေတ်ကာလက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာ ဖြစ်ခဲ့ပါတာပါပဲ ။ အနောက်ဘက် ဂရိနိုင်ငံ နယ်စပ်ကနေ အရှေ့ဘက် အိန္ဒိယနိုင်ငံအထိ၊ မြောက်ဘက် ရုရှားတောင်ပိုင်းကနေ တောင်ဘက် အီဂျစ်နိုင်ငံအထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့ပါတယ်။ လူဦးရေ သန်း ၅၀ လောက် (ထိုခေတ် ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့ ၄၄% ခန့်) နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အင်ပါယာကြီးကို "Satrapy" လို့ခေါ်တဲ့ ပြည်နယ်တွေ ခွဲခြားပြီး ဘုရင်ခံ (Satrap) တွေနဲ့ အုပ်ချုပ်တဲ့ စနစ်ကို စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် ဖက်ဒရယ်စနစ်ရဲ့ ရှေ့ပြေးပုံစံ တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်
အင်ပါယာ ကြီးမှာ အဲ့ဒီခေတ်ကတည်းကရှိကတည်းက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးစနစ်ကတော့မသေးလှပါဘူး
"တော်ဝင်လမ်းမကြီး" (Royal Road) လို့ခေါ်တဲ့ မိုင်ပေါင်း ၁၆၀၀ ကျော်ရှည်တဲ့ လမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး စာတိုက်စနစ်ကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့ပါတာဖြစ်ပါတယ်။
ဘာသာရေးအနေနဲ့ကတော့ Zoroastrianism (မီးကို အဓိကထား ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာ) ဟာ သူတို့ရဲ့ အဓိက ဘာသာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါဆိုရင် အီရန်နိုင်ငံဆိုတာ ဘယ်လို ဆင်းသက်လာလဲ။
အဖြေကတော့ ရှင်းပါတယ်။ "ပါရှန်" (Persia) ဆိုတာ "အီရန်" (Iran) ပါပဲ။
ရှေးခေတ် ဂရိလူမျိုးတွေနဲ့ အနောက်တိုင်းသားတွေက ဒီဒေသကို "ပါရှန်" (Persia) လို့ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြတာပါ။ သူတို့ရဲ့ အဓိက လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်တဲ့ "Pars" (ယခု Fars ဒေသ) ကနေ ဆင်းသက်လာတဲ့ နာမည်ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒေသခံလူထုကတော့ သူတို့နိုင်ငံကို ရှေးပဝေသဏီကတည်းက "အီရန်" (Iran) လို့ပဲ ခေါ်ခဲ့ကြပါတယ်။ "အီရန်" ဆိုတာ "Aryans တို့ရဲ့ နယ်မြေ" (Land of the Aryans) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်မှာ အီရန်ဘုရင် Reza Shah က နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းကို "ပါရှန်" အစား သူတို့ရဲ့ မူရင်းနာမည် "အီရန်" လို့ပဲ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုဖို့ တရားဝင် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် အီရန်နိုင်ငံဟာ ရှေးခေတ် ပါရှန်အင်ပါယာကြီးရဲ့ တိုက်ရိုက် အမွေဆက်ခံသူ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနဲ့ လူမျိုးအရ ဆင်းသက်လာတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။
ပါရှန်သမိုင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာတွေ အများကြီး ရှိတဲ့အထဲက နာမည်အကြီးဆုံး နှစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
မဟာဆိုင်းရပ်စ်ဘုရင်ကြီးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း နဲ့
မသေမျိုး" တပ်သား ၁ သောင်း (The Ten Thousand Immortals) တို့ဖြစ်ပါတယ်။
-မဟာဆိုင်းရပ်စ်ဘုရင်ကြီးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း
အင်ပါယာ တည်ထောင်သူ မဟာဆိုင်းရပ်စ် (Cyrus the Great) ဟာ စစ်တိုက်ရာမှာ အင်မတန် တော်သလို၊ အုပ်ချုပ်ရာမှာလည်း အရမ်းကို သဘောထားကြီးသူ ဖြစ်ပါတယ်။ တခြား ရှေးခေတ်ဘုရင်တွေလို တိုင်းပြည်တစ်ခုကို နိုင်ရင် လူတွေကို သတ်ဖြတ်တာ၊ ကျွန်ပြုတာမျိုး မလုပ်ပါဘူး။
သူက ဘေဘီလုံ (Babylon) မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးတဲ့အခါ "Cyrus Cylinder" လို့ခေါ်တဲ့ ရွှံ့စေး සිလင်ဒါတုံးပေါ်မှာ အမိန့်ပြန်တမ်း ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ -
ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ သုံ့ပန်းတွေကို လွတ်လပ်ခွင့် ပေးတယ်။
လူတိုင်း မိမိကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဘာသာကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် ပေးတယ်။
လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုကို ပိတ်ပင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒီ Cyrus Cylinder ကို ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး "လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း" လို့ သမိုင်းပညာရှင် အများစုက သတ်မှတ်ကြပါတယ်။
-"မသေမျိုး" တပ်သား ၁ သောင်း (The Ten Thousand Immortals)
ပါရှန်အင်ပါယာမှာ အရမ်း နာမည်ကြီးတဲ့ အထူးကွန်မန်ဒို တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ရှိပါတယ်။ သူတို့ကို "Immortals" (မသေမျိုးများ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒီတပ်ဖွဲ့မှာ အမြဲတမ်း စစ်သည်အင်အား ၁၀၀၀၀ တိတိ ရှိနေလို့ဖြစ်ပါတယ်။
စစ်တိုက်ရင်း တစ်ယောက် ကျဆုံးသွားတာနဲ့ နောက်တစ်ယောက်က ချက်ချင်း နေရာဝင်ယူ အစားထိုးလိုက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရန်သူတွေဘက်က ကြည့်ရင် ဒီတပ်ဖွဲ့က လူအင်အား လျော့မသွားဘဲ ဘယ်တော့မှ မသေနိုင်တဲ့ တပ်ဖွဲ့ကြီးလို မြင်ရတဲ့အတွက် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးအရ အင်မတန် ထိရောက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါဆိုရင်
မိုးဇက် လွတ်မြောက်လာတဲ့ ပါလက်စတိုင်းနဲ့ ဆိုင်လား။
ဒီမေးခွန်းအတွက် အဖြေကတော့ "မိုးဇက်နဲ့ တိုက်ရိုက် မဆိုင်ပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် ဂျူးလူမျိုးတွေရဲ့ သမိုင်းနဲ့တော့ အများကြီး ဆိုင်ပါတယ်"။
အချိန်ကာလ ကွာခြားချက်ကို အရင်လေ့လာကြည့်ကြရအောင်
သမ္မာကျမ်းစာလာ မိုးဇက် (Moses) ခေတ်ဟာ ဘီစီ ၁၃၀၀ - ၁၅၀၀ ဝန်းကျင်လောက်က ဖြစ်တယ်လို့ ခန့်မှန်းကြပါတယ်။
ပထမဆုံး ပါရှန်အင်ပါယာကတော့ ဘီစီ ၅၅၀ လောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာတာပါ။
ဗုဒ္ဓပေါ်နေတဲ့အချိန်ပေါ့
သီရိလင်္ကာနဲ့ ထေရဝါဒ အစဉ်အလာအရ ဗုဒ္ဓဟာ ဘီစီ ၆၂၄ မှာ မွေးဖွားပြီး၊ ဘီစီ ၅၄၄ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။ ဒီအယူအဆအရဆိုရင် ဘီစီ ၅၅၀ ဟာ ဗုဒ္ဓ သက်တော် (၇၄) နှစ် အရွယ် ဖြစ်ပြီး
ယနေ့ခေတ် သမိုင်းသုတေသီ အများစုကတော့ ဗုဒ္ဓရဲ့ ကာလကို အနည်းငယ် နောက်ဆုတ်ပြီး သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဟာ ဘီစီ ၅၆၃ ခန့်မှာ မွေးဖွားပြီး၊ ဘီစီ ၄၈၃ ခန့်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတယ်လို့ ပိုပြီး လက်ခံကြပါတယ်။ ဒီအယူအဆအရဆိုရင် ဘီစီ ၅၅၀ မှာ ဗုဒ္ဓ (သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား) ဟာ အသက် (၁၃) နှစ် အရွယ် လူငယ်လေးပဲ ရှိပါသေးတယ်။
ဘယ်အယူအဆပဲ မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ အဓိက အချက်ကတော့ ပါရှန်အင်ပါယာ စတင် ထူထောင်တဲ့ အချိန်နဲ့ ဗုဒ္ဓ သက်ရှိထင်ရှား ရှိနေတဲ့ အချိန်ဟာ တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။
.
ဒါကြောင့် ပါရှန်တွေဟာ မိုးဇက်ထက် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်နီးပါး နောက်ကျပြီး ဗုဒ္ဓနဲ့ ခေတ်ပြိုင်လို့ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ဒါဆို ဘယ်လို ဆက်စပ်မှု ရှိသလဲ (The Babylonian Exile) -
မိုးဇက်နဲ့ မဆိုင်ပေမယ့် ပါလက်စတိုင်းဒေသ (ဂျေရုဆလင်) က ဂျူးလူမျိုးတွေနဲ့ ပါရှန်အင်ပါယာက သမိုင်းအရ အင်မတန် အရေးပါတဲ့ ဆက်စပ်မှု ရှိပါတယ်။
ပါရှန်အင်ပါယာ မပေါ်ခင်မှာ ဘေဘီလုံအင်ပါယာ (Babylonian Empire) က ဂျေရုဆလင်ကို ဖျက်ဆီးပြီး ဂျူးလူမျိုး အများအပြားကို ဘေဘီလုံမြို့ဆီ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ် (ဒါကို Babylonian Exile လို့ ခေါ်ပါတယ်)။
နှစ်ပေါင်း ၇၀ လောက်ကြာတော့ ပါရှန်ဘုရင်ကြီး မဟာဆိုင်းရပ်စ် (Cyrus the Great) က ဘေဘီလုံကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်ပါတယ်။
ရှေ့မှာ ပြောခဲ့သလို ဆိုင်းရပ်စ်ဘုရင်ကြီးက သဘောထားကြီးသူ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘေဘီလုံမှာ ဖမ်းဆီးခံနေရတဲ့ ဂျူးလူမျိုးတွေကို လွတ်လပ်ခွင့် ပေးလိုက်ပါတယ်။
ဒါတင်မကဘူး၊ သူတို့ကို ဂျေရုဆလင် (ပါလက်စတိုင်းဒေသ) ဆီ ပြန်ခွင့်ပေးပြီး၊ ဘေဘီလုံတွေ ဖျက်ဆီးခဲ့တဲ့ ဂျူးဗိမာန်တော် (Temple in Jerusalem) ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖို့ ခွင့်ပြုပေးခဲ့ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဂျူးသမိုင်းနဲ့ သမ္မာကျမ်းစာထဲမှာ ပါရှန်ဘုရင် ဆိုင်းရပ်စ်ကို "ဘုရားသခင် ဘိသိက်ပေးထားသူ" (Messiah/Anointed One) အဖြစ်တောင် အသိအမှတ်ပြု ဖော်ပြကြပါတယ်။ ဂျူးလူမျိုးတွေကို ကျွန်ဘဝကနေ လွတ်မြောက်စေပြီး သူတို့ရဲ့ အမိမြေကို ပြန်ခွင့်ပေးခဲ့တဲ့ ကျေးဇူးရှင် အင်ပါယာကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါဆို ခု အစ္စရေးက အီရန်ကို ဘာကြောင့် တိုက်ခိုက်ပါသလဲ . ကြားထဲမှာ သမိုင်းအလှည့်ပြောင်း ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့သေးလဲ
ဒါဟာ တကယ်ကို စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပြီး သမိုင်းရဲ့ အကြီးမားဆုံး ကမောက်ကမ ဖြစ်ရပ်တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပါတယ် ။ ရှေးခေတ် ပါရှန်ဘုရင် မဟာဆိုင်းရပ်စ်က ဂျူးလူမျိုးတွေကို ကယ်တင်ခဲ့တဲ့ "ကျေးဇူးရှင်" ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ယနေ့ခေတ် အီရန်နိုင်ငံကျတော့ အစ္စရေးနိုင်ငံရဲ့ "နံပါတ်တစ် ရန်သူ" ဖြစ်နေတာဟာ
ရှေးဟောင်းသမိုင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၄၀ ကျော်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေးနဲ့ အတွေးအခေါ် အပြောင်းအလဲတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီကြားထဲမှာ ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သလဲ၊ ဘာကြောင့် အခုလို တိုက်ခိုက်နေကြသလဲ ဆိုတာကို အဓိက အလှည့်အပြောင်း မှတ်တိုင်တွေနဲ့ ခွဲပြီး လေ့လာကြည့်ရအောင်ပါ
အဓိကကတော့ ၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန် အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးကြောင့်လို့ ပြောရမှာပါပဲ
၁၉၇၉ မတိုင်ခင် အီရန်ကို "ရှားဘုရင်" (The Shah) အုပ်ချုပ်စဉ်က အစ္စရေးနဲ့ အီရန်ဟာ တကယ်တော့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံတွေ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
အာရပ်နိုင်ငံတွေက အစ္စရေးကို ဝိုင်းရန်စောင်နေချိန်မှာ၊ အာရပ်မဟုတ်တဲ့ အီရန်ဟာ အစ္စရေးနဲ့ တိတ်တဆိတ် ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်ခဲ့ပါတယ်။
အစ္စရေးက အီရန်ဆီက ရေနံဝယ်တယ်၊ အီရန်ကို စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာတွေ ပြန်ရောင်းပေးခဲ့ဖူးပါတယ်။
၁၉၇၉ တော်လှန်ရေး မှာတော့ရန်သူဖြစ်သွားပါတော့တယ်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်မှာ အယာတိုလာ ခိုမေနီ (Ayatollah Khomeini) ဦးဆောင်တဲ့ အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားပြီး ရှားဘုရင် ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ အီရန်ဟာ အစ္စလာမ္မစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာပါတယ်။
အဲ့ဒါက ခိုမေနီ (Ayatollah Khomeini ဖြစ်ပါတယ်။ ခု သုတ်သင်ခံရတဲ့ သူက ခါမေနီ မတူပါဘူး ။ ခု သုတ်သင်ခံရတဲ့ ခါမေနီက ခိုမေနီနောက်ပိုင်း ၁၉၈၉ လောက်ကျမှဖွဲ့စည်းပုံကို ပြင်၊ Ayatollah ဘွဲ့ပေးပြီး အုပ်ချုပ်လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီမှာတင် အခြေခံ အတွေးအခေါ် လုံးဝ ပြောင်းသွားပါတယ် -
အီရန် ခေါင်းဆောင်သစ်တွေက အစ္စရေးနိုင်ငံကို "တရားမဝင် သိမ်းပိုက်ထားသူ" (Illegitimate Occupier) အဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ပါလက်စတိုင်း မြေပေါ်မှာ အစ္စရေးနိုင်ငံ တည်ရှိနေတာကိုက အစ္စလာမ်ဘာသာကို စော်ကားမှုလို့ မြင်ပါတယ်။
သူတို့က အမေရိကန်ကို "Great Satan" (စာတန်အကြီးစား) လို့ ခေါ်ပြီး၊ အမေရိကန်ရဲ့ အဓိက မဟာမိတ်ဖြစ်တဲ့ အစ္စရေးကိုတော့ "Little Satan" (စာတန်အငယ်စား) လို့ တံဆိပ်ကပ်ပြီး ရန်သူအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပါတယ်။
အတိုချုပ်ပြောရရင် - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကစပြီး အီရန်အစိုးရသစ်ရဲ့ မူဝါဒက အစ္စရေးနိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်ကနေ ဖျက်ပစ်ဖို့ ဖြစ်လာတာဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၇၉ နောက်ပိုင်း ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် အစ္စရေးနဲ့ အီရန်တို့ဟာ တိုက်ရိုက် စစ်မတိုက်ခဲ့ကြပါဘူး။ "အရိပ်စစ်ပွဲ" (Shadow War) သို့မဟုတ် "ကိုယ်စားလှယ် စစ်ပွဲ" (Proxy War) ကိုသာ ဆင်နွှဲခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။
အီရန်၏ မဟာဗျူဟာ ဟာ အီရန်က အစ္စရေးကို တိုက်ရိုက် မတိုက်ဘဲ၊ အစ္စရေး ပတ်ဝန်းကျင်က လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေကို ငွေကြေး၊ လက်နက်နဲ့ လေ့ကျင့်မှုတွေ ထောက်ပံ့ပေးပါတယ်။
ဥပမာ
လက်ဘနွန်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah)
ဂါဇာကမ်းမြောင်ရှိ ဟားမပ်စ် (Hamas) နှင့် အစ္စလာမ္မစ် ဂျီဟတ်
ဆီးရီးယားနှင့် အီရတ်ရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ
ဒီအဖွဲ့တွေကို သုံးပြီး အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်တွေနဲ့ ပစ်ခတ်တာ၊ တိုက်ခိုက်တာတွေ လုပ်ဆောင်စေပါတယ်။ ဒါကို "Axis of Resistance" (ခုခံရေး ဝင်ရိုးတန်း) လို့ အီရန်က ခေါ်ပါတယ်။
အစ္စရေးကလည်း အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယား သိပ္ပံပညာရှင်တွေကို လုပ်ကြံတာ၊ ဆီးရီးယားထဲက အီရန် လက်နက်သိုလှောင်ရုံတွေကို လေကြောင်းက ဗုံးကြဲတာ၊ အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယား စီမံကိန်းတွေကို ဆိုက်ဘာ တိုက်ခိုက်တာတွေနဲ့ တန်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါဆို ဘာကြောင့် အခုမှ တိုက်ရိုက် တိုက်ခိုက်ကြတာလဲ။ (The Current Escalation)
လတ်တလော နှစ်တွေမှာတော့ အရိပ်စစ်ပွဲကနေ တိုက်ရိုက် ထိပ်တိုက်တွေ့မှုဘက်ကို ဦးတည်လာပါတယ်။ အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့ -
အီရန်၏ နျူကလီးယား စီမံကိန်း (The Nuclear Threat) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါက အစ္စရေးအတွက် အကြီးမားဆုံး စိုးရိမ်စရာပါ။ အီရန်က နျူကလီးယား လက်နက် ပိုင်ဆိုင်သွားရင်၊ အစ္စရေးကို မြေပုံပေါ်က ဖျက်ပစ်မယ်ဆိုတဲ့ သူတို့ရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုက တကယ် ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ အစ္စရေးက ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အီရန် နျူကလီးယား ရအောင် မလုပ်နိုင်ခင် တားဆီးဖို့ အစ္စရေးက နည်းလမ်းပေါင်းစုံ ကြိုးစားနေတာပါ။
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှာမှာတော့ အီရန် ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားတဲ့ ဟားမပ်စ်အဖွဲ့က အစ္စရေးကို ကြီးမားစွာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီစစ်ပွဲ စတင်ပြီးနောက် -
အီရန်ရဲ့ နောက်ထပ် ကိုယ်စားလှယ် ဟစ်ဇ်ဘိုလာက မြောက်ဘက်ကနေ အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်တွေနဲ့ ပစ်ပါတယ်။
ယီမင်က ဟူသီ (Houthi) သူပုန်တွေကလည်း အစ္စရေးကို ပစ်မှတ်ထားလာပါတယ်။
အခြေအနေက အရမ်း တင်းမာလာပြီး၊ ၂၀၂၄ ဧပြီလမှာတော့ သမိုင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ် အနေနဲ့ အီရန်က သူ့မြေပေါ်ကနေ အစ္စရေးနိုင်ငံထဲကို ဒုံးကျည်တွေ၊ ဒရုန်းတွေ ရာနဲ့ချီပြီး တိုက်ရိုက် ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။ (အစ္စရေးက ဆီးရီးယားရှိ အီရန် ကောင်စစ်ဝန်ရုံးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့လို့ လက်တုံ့ပြန်တာလို့ ဆိုပါတယ်)။
ဆိုတော့
အားလုံးကို ခြုံပြောရရင်
ရှေးခေတ် ပါရှန်ဘုရင် ဆိုင်းရပ်စ် က ဂျူးတွေရဲ့ မိတ်ဆွေ ဖြစ်ခဲ့တာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်ရှိ ပဋိပက္ခကတော့ ၁၉၇၉ အီရန် တော်လှန်ရေးက မွေးဖွားလာတဲ့ အယူဝါဒရေးရာ ရန်လိုမုန်းတီးမှု၊ အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယား ရည်မှန်းချက် နဲ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ စိုးမိုးရေး ပြိုင်ဆိုင်မှု တွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး စစ်ပွဲသစ် တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အန်ကယ်ဆမ် ဝင်ပါတာကတော့ ချိနဆီ သွားတဲ့လောင်စာဆီ လမ်းကြောင်းကြီးကို နှောက်ဖို့ဆိုတာတော့အဝေးကြီးစဉ်းစားနေဖို့တောင်မလိုပါဘူး ။
ကောင်းတာ တစ်ခုကတော့ မြန်မာထဲ က စောင်ပုကောင်ဆီ ခိုးပို့နေတဲ့ လေယာဉ်ဆီလမ်းကြောင်းတွေလည်း တစ်နည်းတစ်ဖုံတော့ မသာမယာ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ပေါ့လေ.
စာတော်တော်ရှည်သွားပါပြီ ...
ကမ္ဘာ့သမိုင်းထဲက အီရန် ပုံတွေကို ကိုယ့်ဖာကို ဆက်ရှာကြည့်လို့ရပါတယ်။ စာရေးသူပုံကတော့ တွေ့ရခဲတာမို့ အခွင့်ရတုန်း အောက်မှာ ကြည့်မှတ်လိုက်စေချင်ပါတယ် .
ပြီးရင် စာရေးသူကို အားနာသောအားဖြင့် မကူးတင်ပါနဲ့ ။ ကူးမယ်နော်လို့လည်း လာမပြောပါနဲ့ .။ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရှယ်လို့ရပါတယ်။
#ဖျဲ
#ပါရှန်
#အီရန်
