16/03/2026
สมุนไพรน่ารู้ | มะระขี้นก สมุนไพรทางเลือกเพื่อการคุมน้ำตาล
“มะระขี้นก” มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Momordica charantia จัดอยู่ในวงศ์ Cucurbitaceae โดยมะระขี้นกสามารถเพาะปลูกได้ในประเทศเขตร้อนชื้น เช่น ประเทศในแถบอเมริกาใต้ แอฟริกาตะวันออก และทวีปเอเชีย มะระขี้นกสามารถนำมารับประทานได้ทั้งในรูปแบบอาหารและยา โดยใช้ได้ทั้งส่วนของใบ ผล และลำต้น
โดยพบว่า สารสำคัญในมะระขี้นก ที่อาจมีฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด ได้แก่ charantin, momocharin และ momordicin ซึ่งสารพฤกษเคมีทั้ง 3 ชนิดนี้ มีโครงสร้างทางเคมีบางส่วนคล้ายกับอินซูลิน จึงคาดว่าอาจมีฤทธิ์ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดได้
📋 หลักฐานสนับสนุน
🔸จากการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน ในปี 2012 พบว่างานวิจัยทางคลินิกของมะระขี้นก จำนวนทั้งสิ้น 4 การศึกษา พบว่า มะระขี้นก มีประสิทธิภาพในการลดระดับน้ำตาลในเลือดไม่แตกต่างจากยาหลอก รวมถึงยาลดระดับน้ำตาลในเลือด ได้แก่ glibenclamide และ metformin อย่างมีนัยสำคัญ
🔸จากการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน ในปี 2014 พบว่า มะระขี้นกสามารถลดระดับ HbA1c ได้ดีกว่า ยาหลอกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิต
🔸จากการศึกษาประสิทธิผลของแคปซูลมะระขี้นกต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ในอาสาสมัครที่มีภาวะก่อนเบาหวาน ณ โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เป็นการศึกษาเปรียบเทียบยาแคปซูลมะระขี้นกเทียบกับยาหลอก พบว่า ในเดือนที่ 6 กลุ่มที่ได้รับมะระขี้นกแคปซูล มีค่า FPG ลดลงอย่างมีนัยสำคัญสถิติ เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนใช้ แต่ FPG ในแต่ละเดือน ไม่แตกต่างจากยาหลอก นอกจากนี้ยังพบว่า กลุ่มที่ได้รับมะระขี้นก มีแนวโน้มการเพิ่มของค่า HbA1c ต่อเดือนน้อยกว่ายาหลอกอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อสิ้นสุดการวิจัย ไม่พบผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ แต่พบภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำที่ไม่มีอาการในทั้ง 2 กลุ่มๆ ละ 1 ราย
🔻วิธีการใช้
รับประทานครั้งละ 2-4 แคปซูล วันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหาร เช้า เย็น รับประทานติดต่อกัน 3 เดือน พัก 1 เดือน (การศึกษามีติดตามความปลอดภัยสูงสุดที่ 6 เดือน ดังนั้น หากรับประทานติดต่อกันนานเกิน 6 เดือน ควรติดตามค่าการทำงานของตับร่วมด้วย)
🧬กลไกการลดน้ำตาลในเลือด
✅ปกป้องเซลล์ตับอ่อน
✅ลดการดูดซึมน้ำตาลกลูโคส
✅เพิ่มความไวในการตอบสนองอินซูลิน
✅เพิ่มการทำงานของเอนไซม์ที่ทำให้กลูโคสเข้าสู่เซลล์และถูกใช้ในเซลล์มากขึ้น
✅ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ที่ใช้ในกระบวนการสร้างน้ำตาล
✅กระตุ้นการหลั่งอินซูลิน
⚠️ข้อควรระวัง
- ห้ามใช้ในเด็ก สตรีมีครรภ์หรือให้นมบุตร เนื่องจากมีรายงานว่าทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลงอย่างมากจนเกิดอาการชักได้
- ควรระวังการใช้ยานี้ร่วมกับยาลดน้ำตาลในเลือดชนิดรับประทานอื่นๆ หรือร่วมกับการฉีดอินซูลินเพราะอาจทำให้เกิดการเสริมฤทธิ์กันได้
- เพื่อความปลอดภัย ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สมุนไพร
🔖เอกสารอ้างอิง
1. บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ. 2566. [Internet]. [cited 2026 Jan 26]. Available from:https://herbalexpertbymayuree.com/ebook/ebook_1701924960.pdf
2. Aekplakorn W, Tantayotai V, Numsangkul S, Tatsato N, Luckanajantachote P, Himathongkam T.�Evaluation of a Community-Based Diabetes Prevention Program in Thailand: A Cluster Randomized Controlled Trial. Journal of Primary Care & Community Health. 2019 Jan;10:215013271984737.
3. Phimarn W, Phoolbut P. Effects of Bitter melon (Momordica charantia) in the treatment diabetes mellitus: Mechanism of action and clinical effectiveness. Center for Continuing Pharmaceutical Education (CCPE), Pharmacy Council. [Internet]. [cited 2026 Jan 28]. Available from:
https://ccpe.pharmacycouncil.org/showfile.php?file=143
🔖จัดทำโดย นศภ. เภสัชผุสชา บุญน้อม
นักศึกษาเภสัศาสตร์ชั้นปีที่ 6 มหาวิทยาลัยมหิดล
#สมุนไพรน่ารู้ #มะระขี้นก #สมุนไพรลดน้ำตาลในเลือด #น้ำตาลในเลือดสูง #สมุนไพรอภัยภูเบศร #อภัยภูเบศร
