The Isaan Record

The Isaan Record สื่ออีสาน เพื่อคนอีสาน

ส้มตำ (ตำบักฮุ่ง) มีประวัติและเส้นทางการเข้าสู่สังคมไทยที่ซับซ้อน ไม่อาจสรุปได้ว่าเก่าแก่ หรือ เพิ่งมี อย่างง่ายดาย โดยม...
11/08/2026

ส้มตำ (ตำบักฮุ่ง) มีประวัติและเส้นทางการเข้าสู่สังคมไทยที่ซับซ้อน ไม่อาจสรุปได้ว่าเก่าแก่ หรือ เพิ่งมี อย่างง่ายดาย โดยมีหลักฐานวรรณกรรมก่อน พ.ศ.2500 ที่พบคำว่า ส้มตำในเอกสารวัง เช่น นิราศวังบางยี่ขัน ซึ่งบอกว่า ข้าวมันส้มตำ ส่วนงานวิจัยและคำบอกเล่าชี้ว่า มะละกอเข้ามาในอุษาคเนย์จากต่างประเทศ ตั้งแต่สมัยอยุธยา แต่การแพร่หลายของมะละกอในชนบทนั้น เป็นเพราะรัฐบาลส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกเพื่อส่งออกยางมะละกอไปต่างประเทศ

แต่หลัง พ.ศ.2500 ส้มตำเปลี่ยนสถานะทางวัฒนธรรมอย่างรวดเร็ว จากเมนูเจ้า (ข้าวมันส้มตำ) สู่ข้าวเหนียวส้มตำและส้มตำอีสานมีรสแซบ กลายเป็นของที่เข้าถึงผู้คนได้ง่ายดาย ซึ่งเกิดจากการย้ายถิ่นและแรงงานอีสานอพยพเข้าเมืองที่ทำให้เมนูส้มตำกลายเป็นอาหารข้ามชนชั้น ข้ามภูมิภาค ถือเป็นซอฟท์พาวเวอร์อย่างหนึ่งกระตุ้นมูลค่าทางเศรษฐกิจได้อย่างมหาศาล

อ่าน - การอภิวัฒน์ของบักฮุ่ง จากเมนูเจ้า ‘ข้าวมันส้มตำ’ ถึงเข้าเหนียวซ่มตำ เมนูของคนอีสาน
https://theisaanrecord.co/2026/08/11/the-papaya-salad-revolution/
---
เรื่อง: กำพล จำปาพันธ์

สมัชชาคนจนเขื่อนปากมูลได้จัดงานรวมพลคนกินปลา เพื่อถกเถียงปัญหาการแก้ไขปัญหาของรัฐบาลที่ล่าช้ากว่า 36 ปี หลังการสร้างเขื่...
11/08/2026

สมัชชาคนจนเขื่อนปากมูลได้จัดงานรวมพลคนกินปลา เพื่อถกเถียงปัญหาการแก้ไขปัญหาของรัฐบาลที่ล่าช้า

กว่า 36 ปี หลังการสร้างเขื่อนปากมูลชาวบ้านยังไม่รับค่าชดเชยจากความเสียหาย พวกเขาจึงเรียกร้องให้นายกฯ เร่งจ่ายค่าชดเชยเสียที

เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2569 ที่ผ่านมา ในงานรวมพลคนกินปลา แม่น้ำมูล-โขง บริเวณท่าหาปลาริมแม่น้ำมูลบ้านวังสะแบงใต้ อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี ตัวแทนสมัชชาคนจนกรณีเขื่อนปากมูล ได้อ่านจดหมายจากคนหาปลาริมแม่น้ำมูล ถึงนายกรัฐมนตรี ผ่านรองผู้ว่าฯ โดยขอให้เร่งจ่ายค่าชดเชยเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากเขื่อนปากมูล และเปิดเขื่อนปากมูลตลอดไป เพื่อคืนสายน้ำ คืนชีวิต และคืนความเป็นธรรมให้คนลุ่มน้ำมูล

อ่าน: สมัชชาคนจนเขื่อนปากมูล อ่านจดหมายถึงนายกฯ ให้เร่งจ่ายค่าชดเชย https://theisaanrecord.co/2026/08/10/a-letter-addressed-to-the-prime-minister/

เรื่อง: กองบรรณาธิการ
ภาพ: The Story of แม่ญิงไฟท์

เรื่องแต่งที่แฝงเรื่องจริง กับการตามหาร่องรอยที่หลงเหลือเพียงมุขปาฐะ "เอวิตรา อาภรศรี" พาเราเดินทางไปกับตัวละคร เพื่อชำร...
10/08/2026

เรื่องแต่งที่แฝงเรื่องจริง กับการตามหาร่องรอยที่หลงเหลือเพียงมุขปาฐะ "เอวิตรา อาภรศรี" พาเราเดินทางไปกับตัวละคร เพื่อชำระความทรงจำว่าเลือดเนื้อแลนามสกุลของตนนั้นเกี่ยวพันอันใดกับบาดแผลของประวัติศาสตร์

ชวนอ่านผลงานล่าสุดว่าด้วยประวัติศาตร์เมืองอุบล โดย ชายคาเรื่องสั้น x Ubon Agenda กบฏผีบุญ รอยพับของกาลเวลา https://theisaanrecord.co/2026/08/10/holy-rebels-folds-of-time/

---

เรื่อง: เอวิตรา อาภรศรี

การขึ้นทะเบียนกลุ่มชาติพันธุ์กำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญ หลังประเทศไทยเริ่มเดินหน้ากลไกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมวิถี...
10/08/2026

การขึ้นทะเบียนกลุ่มชาติพันธุ์กำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญ หลังประเทศไทยเริ่มเดินหน้ากลไกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ พ.ศ. 2568 ด้วยการเปิดให้กลุ่มชาติพันธุ์ยื่นขึ้นทะเบียน เพื่อเข้าสู่กระบวนการคัดเลือกตัวแทนใน “สภาคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์แห่งประเทศไทย” ซึ่งถูกออกแบบให้เป็นพื้นที่ที่กลุ่มชาติพันธุ์สามารถเข้ามาเสนอความคิดเห็น แลกเปลี่ยนข้อมูล และมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายที่เกี่ยวข้องกับสิทธิ วิถีชีวิต และวัฒนธรรมของตนเอง ด้วยแนวทางที่เรียกว่า “Co-management”

โดยกำหนดระยะเวลาการยื่นคำขอตั้งแต่วันที่ 28 กรกฎาคม ถึงวันที่ 27 สิงหาคม 2569 ซึ่งกลุ่มชาติพันธุ์ที่ประสงค์ขึ้นทะเบียนต้องจัดประชุมภายในและมีมติมอบหมายผู้แทนเพื่อดำเนินการยื่นคำขอ พร้อมจัดทำหนังสือรับรองมติดังกล่าวตามแบบที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) กำหนด ก่อนให้ผู้แทนยื่นคำขอขึ้นทะเบียนตามแบบที่กำหนด

ในการยื่นคำขอ กลุ่มชาติพันธุ์ต้องจัดเตรียมข้อมูลประกอบอย่างน้อย 3 ด้าน ได้แก่ ประวัติศาสตร์และความเป็นมาของกลุ่มชาติพันธุ์ ข้อมูลเกี่ยวกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรม ตลอดจนข้อมูลเกี่ยวกับชุมชนและจำนวนประชากรของกลุ่มชาติพันธุ์ เพื่อใช้ประกอบกระบวนการขึ้นทะเบียนตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

อ่าน: ขึ้นทะเบียนชาติพันธุ์ ตั้งสภาคุ้มครองฯ เปลี่ยนระบบ Top-down สู่ Co-management https://theisaanrecord.co/2026/08/10/thai-released-a-law-to-protect-ethnic-groups/

เรื่อง: ธีรศักดิ์ มณีวงษ์
ภาพ: ธนภัทร สิงห์โท

ศรีสะเกษเป็นดินแดนชายขอบทางวัฒนธรรมที่มีรากเหง้ามาจากการผสมผสานของชนชาติลาว เขมร และชาวกวย (ส่วย) ประวัติศาสตร์การปกครอง...
08/08/2026

ศรีสะเกษเป็นดินแดนชายขอบทางวัฒนธรรมที่มีรากเหง้ามาจากการผสมผสานของชนชาติลาว เขมร และชาวกวย (ส่วย) ประวัติศาสตร์การปกครองสมัยมณฑลและการขยายอำนาจของราชสำนักไทย ทำให้พื้นที่นี้ถูกเรียกขานว่า ‘เขมรป่าดง’ ก่อนจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลลาวกาว/มณฑลอีสาน แล้วตกมาอยู่ใต้อำนาจอุบลฯ จนเกิดการย้ายถิ่นและการบังคับเก็บส่วย ผลคือเกิดความหลากหลายเชื้อชาติอาศัยอยู่ร่วมกัน เกิดวัฒนธรรมผสมผสานทั้งการผลิต ภาษา และประเพณี

กลุ่มกวยหรือส่วย ที่มาจากลาวใต้และกัมพูชาเหนือในอดีต ที่ค่อยๆ รับเอาวัฒนธรรมลาว เข้าพิธีชุมชน และเปลี่ยนภาษาพูดเป็นสำเนียงลาวจนกลมกลืน แต่ยังเหลือลักษณะกายภาพ ประเพณีและสำเนียงพูดพิเศษที่โดดเด่น สำเนียงศรีสะเกษจึงมีลักษณะเฉพาะ เช่น การยกเสียง สระเอือ การออกเสียงควบกล้ำหรือแทน ‘ร’ เป็นลักษณะผสมของมรดกภาษาเดิมกับการเรียนรู้ภาษาใหม่ทำให้การออกเสียงเรียก ‘ศาลากลางจังหวัด’ เป็นสำเนียงท้องถิ่นว่า ‘ศาลากล้างจั้งหวัด’ และกลายเป็นอัตลักษณ์ประจำถิ่นที่สะท้อนประวัติศาสตร์ การเมือง และการรวมตัวทางวัฒนธรรมของคนศรีสะเกษ

อ่าน: ส่วย ลาว เขมรป่าดง เมื่อสำเนียงศรีสะเกษ เป็นป้ายบอกที่มาและอำนาจ
https://theisaanrecord.co/2026/08/08/when-the-sisaket-dialect-becomes-a-sign-of-origin/

---
เรื่อง: อรรถพล บัวพัฒน์
หมายเหตุ: อรรถพล บัวพัฒน์ เขียนจากเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร

เรียกได้ว่า ทศวรรษที่ผ่านมา ‘ไทบ้าน’ พลิกจากคำเรียกชาวบ้านแบบดั้งเดิม กลายเป็นแบรนด์วัฒนธรรมที่ขายได้ หนังภาษาอีสานระเบิ...
07/08/2026

เรียกได้ว่า ทศวรรษที่ผ่านมา ‘ไทบ้าน’ พลิกจากคำเรียกชาวบ้านแบบดั้งเดิม กลายเป็นแบรนด์วัฒนธรรมที่ขายได้ หนังภาษาอีสานระเบิดรายได้เกือบพันล้าน เพลงหมอลำผสมป็อปกลายไวรัล ภาพสำเนาไทบ้านถูกคัดสรร ปรุงแต่ง และโรแมนติกจนกลายเป็นอภิความจริงที่ไม่ใช่ชีวิตจริง แต่เป็นสินค้าวัฒนธรรมที่ให้ความรู้สึก เป็นของแท้แก่ผู้บริโภคเมือง

แต่ความสำเร็จนี้ก็มีเงื่อนไข เพราะภาพไทบ้านที่ถูกเผยแพร่มักแคบลง โดยเป็นโลกของชายหนุ่ม ตัดทอนความหลากหลายทางเพศสภาพและบทบาทผู้หญิง ทั้งยังถูกอุตสาหกรรมศูนย์กลางกำกับ จึงเป็นทั้งชัยชนะทางการมองเห็นและกับดักเชิงสัญญะ คำถามต่อไป คือ จะขยายกรอบภาพแทนให้ลึกกว่าของขายเพื่อคืนสิทธิการนิยามตัวตนที่แท้จริงแก่คนอีสานได้อย่างไร

อ่าน - ส่องจักรวาลไทบ้าน เมื่ออีสานผงาดในโลกบันเทิง คุณค่า ความหมายของไทบ้านนิยม
https://theisaanrecord.co/2026/08/07/isan-entertainment-taiban-cultural-significance/

---
เรื่อง: รัฐพล ก้อนคำ

การประชุมประจำปีของ IMF และธนาคารโลกที่ประเทศไทยจะเป็นเจ้าภาพในเดือนตุลาคมนี้ เปิดประเด็นสำคัญว่า นโยบายการพัฒนาในรอบหลา...
06/08/2026

การประชุมประจำปีของ IMF และธนาคารโลกที่ประเทศไทยจะเป็นเจ้าภาพในเดือนตุลาคมนี้ เปิดประเด็นสำคัญว่า นโยบายการพัฒนาในรอบหลายทศวรรษที่ผ่านมาจากการแปรรูป เปิดเสรี และการกู้เงิน ได้เปลี่ยนชีวิตผู้คนอย่างไร ใครได้ประโยชน์ ใครต้องรับต้นทุน

ปรานม สมวงศ์ พยายามอธิบายให้เห็นว่า การพัฒนาเชิงตัวเลข (GDP/การลงทุน) มักมองไม่เห็นผลกระทบทางสังคม โดยเฉพาะต่อผู้หญิง ซึ่งเป็นผู้รับภาระการดูแลครอบครัว เมื่อรัฐแปลงทรัพยากรของชุมชนเป็นสินค้า ผ่านกรณีศึกษาจากโบลิเวีย นัรมทา (อินเดีย) เคนยา ไนจีเรีย และปากมูล (ไทย)

ผู้หญิงไม่เพียงเป็นผู้ถูกกระทบ แต่เป็นผู้ปกป้องฐานชีวิต แม่น้ำ ป่า ที่ดิน เมล็ดพันธุ์ และระบบอาหาร รวมทั้งเป็นแกนนำจัดตั้งต่อรองจนเปลี่ยนนโยบายได้จริง การต่อสู้ของผู้หญิงจึงเป็นการตั้งคำถามต่อรูปแบบการพัฒนาว่า ‘เพื่อใคร’ และเรียกร้องการมีส่วนร่วมที่แท้จริงของชุมชนในการกำกับการเปลี่ยนแปลง

นี่เป็น 1 ใน 3 ตอนของผู้หญิงนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชนที่อยากเห็นจุดยืนขององค์กรโลกบาลทางเศรษฐกิจที่ควรเคารพสิทธิมนุษยชน เคารพผู้คน ส่วนอีก 2 ตอนจะตามมาเร็วๆ นี้

อ่าน - การทวงคืนเศรษฐกิจเพื่อชีวิต การต่อสู้ของผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ ต่อ IMF และองค์กรโลกบาลทางเศรษฐกิจ
https://theisaanrecord.co/2026/08/06/women-defenders-economic-justice/

---
เรื่อง: ปรานม สมวงศ์

การขยายตัวของร้านลาบในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ไม่ได้เป็นเพียงปรากฏการณ์ด้านอาหาร แต่สะท้อนการเคลื่อนย้ายแรงงานอีสานและการเกิ...
05/08/2026

การขยายตัวของร้านลาบในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ไม่ได้เป็นเพียงปรากฏการณ์ด้านอาหาร แต่สะท้อนการเคลื่อนย้ายแรงงานอีสานและการเกิดวัฒนธรรมชนชั้นแรงงานที่กลายเป็นสากล ลาบในเมืองถูกทำให้เป็นแบรนด์ท้องถิ่น (เช่น ลาบยโส ลาบอุบล) ที่ไม่จำเป็นต้องสืบสายโดยตรงจากแหล่งกำเนิด แต่ผู้ประกอบการกลับจากภูมิภาคอื่น และมีเชื้อชาติที่หลากหลาย จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์ทางอาหาร

ผู้เขียนยังอธิบายรากเหง้าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของลาบ/ก้อยว่า เป็นประเพณีการกินดิบและปรุงเนื้อที่แพร่หลายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งเชื่อมโยงกับสถานะทางสังคม พิธีกรรม และการเมืองท้องถิ่น การระบาดของร้านลาบสะท้อนกระบวนการ “โลกาโอชาภิวัตน์” ที่อาหารชนชั้นแรงงานอีสานกลายเป็นสินค้าทางวัฒนธรรมข้ามถิ่น เพิ่มช่องทางรายได้ให้ชุมชนคนอีสาน แต่ก็ท้าทายแนวคิดชาตินิยมดั้งเดิมของรัฐในการจัดการอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจ

อ่าน - ‘ลาบ’ แรงงานอพยพและวัฒนธรรมสากล แบบโลกาโอชาภิวัตน์ในอาหารอีสาน
https://theisaanrecord.co/2026/08/05/lab-and-isaan-migration/
---
เรื่อง: กำพล จำปาพันธ์

เขื่อนปากมูลเป็นบาดแผลที่สร้างความเจ็บปวดให้คนริมมูลมานานกว่า 36 ปี โดยเฉพาะผลกระทบที่เกิดขึ้นกับเด็กๆ ในพื้นที่อุบลราชธ...
03/08/2026

เขื่อนปากมูลเป็นบาดแผลที่สร้างความเจ็บปวดให้คนริมมูลมานานกว่า 36 ปี โดยเฉพาะผลกระทบที่เกิดขึ้นกับเด็กๆ ในพื้นที่อุบลราชธานีที่ควรได้โปรตีนที่หาได้ในพื้นที่ที่แต่เยาว์วัย กลับมีข้อมูลว่า พวกเขามีภาวะโลหิตจางจากการขาดสารอาหาร

แม้จะมีความเสียหายมากมาย ทว่ารัฐกลับไม่เคยเหลียวแล กระทั่งแกนนำสมัชชา อย่าง สมปอง เวียงจันทร์ ถึงกับเอ่ยว่า “บางคนตายไปแล้ว บางคนแก่จนเดินไม่ไหว บางคนเหนื่อยเกินจะสู้กับกระดาษและเวลาของรัฐ ความล่าช้าของรัฐจึงไม่ใช่เรื่องเทคนิค แต่คือความรุนแรงเชิงโครงสร้างและความเลือดเย็นที่ปล่อยให้ชาวบ้านรอจนหมดแรง”

เครือข่ายประชาชนจับตาน้ำท่วมอุบล-เขื่อนแม่น้ำโขง เรียกร้องให้รัฐบาลเร่งจ่ายเงินเยียวยาอย่างไม่มีเงื่อนไขและยุติสร้างเขื่อนใหม่บนสายน้ำโขง

โดยเชิญชวนให้ผู้คนมาร่วมงาน “รวมพลคนกินปลาแม่น้ำมูน-โขง” ระหว่างวันที่ 7–8 สิงหาคม 2569 ณ ท่าเรือหาปลาริมแม่น้ำมูน บ้านวังสะแบงใต้ ตำบลหนองแสงใหญ่ อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี

อ่าน: 36 ปีหายนะเขื่อนปากมูล ได้ไฟฟ้า 36 มก. แลกแหล่งโปรตีนเด็ก คลังอาหารของคนลุ่มน้ำมูน https://theisaanrecord.co/2026/08/03/36-years-of-the-pak-mun-dam-disaster/

---
เรื่องและภาพ: สดใส สร่างโศรก

การที่จะบอกว่า นโยบายทางเศรษฐกิจของรัฐประสบความสำเร็จหรือไม่นั้น คงไม่อาจวัดได้จากเพียงตัวเลขทางสถิติ เม็ดเงินที่ถูกใช้จ...
31/07/2026

การที่จะบอกว่า นโยบายทางเศรษฐกิจของรัฐประสบความสำเร็จหรือไม่นั้น คงไม่อาจวัดได้จากเพียงตัวเลขทางสถิติ เม็ดเงินที่ถูกใช้จ่ายในช่วงเวลาสั้นๆ หรือจำนวนการใช้สิทธิ์ของประชาชนที่ใกล้เคียงกับเป้าหมายที่กำหนดเท่านั้น เพราะตัวเลขเหล่านี้อาจสะท้อนเพียงผลลัพธ์ในระยะต้น แต่ยังไม่สามารถตอบได้ว่า ในระยะยาวนโยบายได้สร้างการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนหรือไม่

เช่นกันกับโครงการ “ไทยช่วยไทย พลัส” (รัฐช่วย 60% ประชาชนร่วมจ่าย 40%) ซึ่งรัฐบาลอนุทิน ชาญวีรกุล อ้างว่า เป็นมาตรการกระตุ้นกำลังซื้อหรือช่วยลดภาระค่าครองชีพของประชาชน ที่เป็นข้อถกเถียงและกลายเป็นกรณีศึกษาในเวลาเดียวกันว่า นโยบายนี้กระตุ้นเศรษฐกิจในยุคที่ผู้คนตกอยู่ในภาวะข้าวยากหมากแพง และเป็นการกระจายรายได้สู่ร้านค้ารายย่อยจริงหรือไม่ หรือเป็นเพียงนโยบายประชานิยมที่ทำให้ผู้คนหลงอยู่ในวังวนของการจับจ่ายเพียงชั่วครูชั่วยาม แล้วกลับไปจนอย่างยั่งยืนเหมือนเดิม The Isaan Record ตรวจเช็คผลงานของรัฐบาลอนุทิน หลัง 2 เดือนก่อนประกาศใช้นโยบายประชานิยมนี้

อ่าน: 2 เดือนไทยช่วยไทย พลัส กระตุ้นเศรษฐกิจแบบยั่งยืน หรือแค่ยาแก้ปวดชั่วคราว https://theisaanrecord.co/2026/07/31/results-of-the-thai-chui-thai-plus-project-over-the-past-two-months/

---

เรื่อง: หนึ่งฤดี มูลสาร
ภาพปก: ประชาไท

ที่อยู่

The Isaan Record เลขที่ 49/25 ซ. ศรีมารัตน์ 19 หมู่ 16 ต. ในเมือง
Khon Kaen
40000

เบอร์โทรศัพท์

+66863683001

เว็บไซต์

แจ้งเตือน

รับทราบข่าวสารและโปรโมชั่นของ The Isaan Recordผ่านทางอีเมล์ของคุณ เราจะเก็บข้อมูลของคุณเป็นความลับ คุณสามารถกดยกเลิกการติดตามได้ตลอดเวลา

ติดต่อ ธุรกิจของเรา

ส่งข้อความของคุณถึง The Isaan Record:

ทางลัด

แชร์

ประเภท