02/06/2026
Adalar’da Yaya Kültürü ve Yerel Kimliğin Korunması
Adalar, uzun yıllardır motorlu araç kullanımının sınırlandırıldığı, yaya önceliğinin esas alındığı özel yaşam alanları olarak bilinmektedir. Bu özellik yalnızca bir ulaşım tercihi değil; aynı zamanda Adalar’ın tarihî, kültürel ve doğal kimliğinin temel unsurlarından biridir.
Ancak bugün fiili durumun giderek değiştiği görülmektedir. Resmî olarak motorlu araç yasağı sürmekle birlikte, elektrikli araçlar ve kamu kurumlarına ait taşıtlar bu sınırlamanın dışında tutulmaktadır. Adalar’da artık çok sayıda elektrikli kamu aracı bulunmaktadır. Büyük boyutlu resmî araçlar, çöp kamyonları, hafriyat kamyonları ve çeşitli hizmet araçları günün her saatinde, özellikle de yoğun yaya trafiğinin yaşandığı sabah saatlerinde, dar çarşı yollarından geçmektedir.
Bunun yanında hızla çoğalan elektrikli bisikletler, scooterlar, üç tekerlekli küçük ticari araçlar ve bireysel ulaşım araçları da yaya güvenliği açısından yeni sorunlar yaratmaktadır. Bir zamanlar Adalar’da güçlü biçimde hissedilen “yaya önceliği” anlayışı giderek zayıflamaktadır.
Elbette ambulans, itfaiye ve acil müdahale araçlarının varlığı vazgeçilmezdir; buna kimsenin itirazı yoktur. Ancak diğer motorlu araçların daha rahat hareket edebilmesi amacıyla, Adalar’ın karakteristik unsurlarından biri olan geleneksel Arnavut kaldırımlarının önemli bölümü sökülmüş, yolların büyük kısmı asfaltla kaplanmıştır. Bu dönüşüm bir anda değil, yıllar içinde yavaş yavaş gerçekleşmiştir.
Bugün ise lüks motorlu araç markalarının tanıtım faaliyetleri için Adalar’ın bir dekor veya reklam platosu olarak kullanılmasının gündeme gelmesi ayrıca dikkat çekicidir. Oysa dünyada benzer hassasiyetleri koruyan önemli örnekler bulunmaktadır.
Yunanistan’daki Hydra Adası, motorlu araç kullanımının ciddi biçimde sınırlandırıldığı ve bu kimliğini kararlılıkla koruyan örneklerden biridir. Hydra Belediye Başkanı George Koukoudakis’e yapılan bir söyleşide, lüks otomobil markalarının ada üzerinde reklam çekimi yapma talebiyle ilgili şu soru yöneltilmiştir:
“Eğer lüks bir otomobil markası, özel izinlerle araçlarını Hydra’ya getirip burada tanıtım çekimleri yapmak, drone görüntüleriyle adayı otomobillerle birlikte pazarlamak isterse, bunu nasıl değerlendirirsiniz?”
Belediye Başkanı’nın yanıtı oldukça dikkat çekicidir:
“Hydra’nın koruma prosedürü Parthenon ile aynıdır. Böyle bir talebin Kültür Bakanlığı tarafından büyük olasılıkla reddedileceğini düşünüyorum. Ayrıca benim de itirazım olurdu. Birkaç yıl önce buna çok benzeyen bir teklif almıştık ve ‘hayır’ dedik. Çünkü otomobillere kapalı bir adada yeni bir otomobil modelinin reklamını yapmak büyük bir çelişki olurdu. Bu marka için çok iyi bir tanıtım fırsatı olabilirdi ama Hydra’nın kimliğine uygun değildi. Günün sonunda para her şey değildir. Her ne pahasına olursa olsun korumamız gereken bir yerel kimliğimiz var. Dünya Hydra’yı ‘otomobilsiz ada’ olarak tanıyor. İnsanların bizi, bize özgü değerlerimiz için ziyaret etmelerini isteriz.”
Bu yaklaşım yalnızca bir ulaşım politikası değil; kültürel mirasın, yaşam kalitesinin ve yerel kimliğin korunmasına yönelik bilinçli bir tercihtir.
Adalar için de temel soru şudur:
Kısa vadeli ticari ve tanıtım amaçlı kazanımlar mı öncelikli olmalıdır, yoksa Adalar’ın dünyada benzeri az bulunan sakin, yaya odaklı ve tarihî kimliği mi korunmalıdır?
Çünkü bazı değerler, kaybedildikten sonra yeniden geri getirilemez.
Adalar’a ilişkin karar süreçlerinde, burada sürekli yaşayan insanların görüş ve yaşam deneyimlerinin öncelikli olarak dikkate alınması büyük önem taşımaktadır. Günübirlik kullanım ihtiyaçları ile kalıcı yaşam kültürü arasındaki denge dikkatle korunmalıdır. Adalar’ın geleceği belirlenirken, yerel yaşamın sürdürülebilirliği, yaya güvenliği ve tarihî kimliğin korunması temel önceliklerden biri olmalıdır.
Haluk Direskeneli
