26/08/2026
ZEYKO VE ZİYA
Ahmet Altunok
Nart destanlarından gündelik dile kadar Çerkes sohbetlerinde sıkça zikredilen “zeyko” (sefer) kavramı üzerine kapsamlı bir eser kaleme alan değerli Adıge tarihçi Merzey Aslanbek, bir süre önce İstanbul’daydı. Zeyko üzerine bir konferans veren Aslanbek, bu seferlerin dışarıdan bakıldığında yalnızca akın veya ganimet elde etmeye yönelik faaliyetler gibi değerlendirildiğini; oysa savaşçılar açısından temel amacın ganimet değil, öncelikle şöhret ve saygınlık kazanmak olduğunu vurguladı. Bunun yanı sıra, Kafkasya gibi sürekli saldırılara açık bir coğrafyada yaşayan topluluklar için bu geleneğin adeta bir askerî okul işlevi gördüğünü, savaşçı yetiştirilmesini kolaylaştırdığını ve toplumların direniş kapasitesini artırdığını ifade etti. Rus istilasına kadar Kafkasya halklarının zaman zaman birbirlerine karşı da zeyko düzenlediklerini, ancak Rus saldırılarının yoğunlaşmasıyla birlikte bu uygulamanın yasaklandığını söyledi.
Bu söyleşi, zeyko kavramına dair birçok yanlış kanaati yeniden düşünmemi sağladı.
***
Konferanstan birkaç gün sonra Aslanbek’in anlattıkları zihnimde dolaşırken, bir büyüğümüzün yıllar önce söylediği şu söz hatırıma geldi:
“Kafkasya’da yaşanan her şey Uzunyayla’da da yaşanmıştır.”
https://ozgurcerkes.com/2026/08/26/zeyko-ve-ziya/