23/12/2025
*چغندر یا لبلبو:*!
۱) غذایي ارزښت (Nutritional Value)
چغندر یو مغذي سبزي ده چې هم انرژي برابروي او هم فعاله مرکبات لري:
مهم غذایي مواد (په ۱۰۰ ګرامه تازه چغندر کې، نږدې ارزښتونه):
• اوبه: ~۸۷٪
• کاربوهایډرېټ: ~۹–۱۰ g (طبیعي شکر)
• فایبر: ~۲–۳ g
• پروټین: ~۱.۵–۱.۶ g
• شحم (Fat): ډېر لږ (~۰.۱ g)
ویټامینونه:
• ویټامین C (انټياکسیدنټ)
• ویټامین B9 (Folate) – د وینې حجرو جوړښت او حجروي وېش
• لږ مقدار B6
منرالونه:
• پوټاشیم – د وینې فشار او عضلي فعالیت
• مګنیزیم – انزایمي فعالیت
• اوسپنه – د وینې هیموګلوبین (که څه هم جذب یې د نباتي اوسپنې په ډول محدود وي)
فعاله مرکبات:
• نایټریټ (Nitrates) – د وینې جریان ښه کوي
• بیټالین (Betalains) – قوي انټياکسیدنټ او ضد التهاب
• پولیفینولونه
۲) د جذب میکانیزم (Absorption Mechanism)
الف) هضم (Digestion)
• په خوله کې میخانیکي ماتوونکې پروسه پېلېږي.
• په معده کې اسیدي چاپېریال خواړه نرموي.
• په کوچني کولمو کې انزایمونه کاربوهایډرېټونه ساده قندونو ته ماتوي.
ب) د غذایي موادو جذب
• ګلوکوز/فروکتوز: د کوچني کولمو له لارې وینې ته داخلیږي.
• فایبر: نه جذبېږي؛ په لویه کولمه کې د ګټورو باکتریاوو خواړه ګرځي (Gut health).
• ویټامین C او Folate: د کولمو له دیوال څخه وینې ته انتقالېږي.
• منرالونه: د ځانګړو انتقالوونکو له لارې جذبېږي (پوټاشیم ښه جذب لري).
ج) د نایټریټ → نایټریک اکساید (NO) لاره
1. نایټریټ د خولې او معدې له لارې بدن ته داخلیږي.
2. د خولې باکتریاوې یې نایټرایټ ته اړوي.
3. په وینه کې نایټرایټ نایټریک اکساید (NO) ته بدلېږي.
4. NO د رګونو پراخوالی زیاتوي → د وینې فشار کموي او د عضلو اکسیجن رسونه ښه کوي.
۳) روغتیایي ګټې (لنډیز)
• د وینې فشار کمول او د زړه ساتنه
• د ورزش توان او استقامت لوړول
• د التهاب او اکسېدیتف سټرېس کمول
• د هاضمې سیستم ملاتړ (د فایبر له لارې)