16/07/2026
CHP VE TAŞRA (1930-1950): DOĞU VE GÜNEYDOĞU (Cemil Koçak)
Yakın dönem târihimizin en tartışmalı konularından biri de, hiç kuşkusuz ‘şark meselesi’dir. Bu mesele, uzun yıllar boyunca ‘bölgeler arası eşitsizlik’ ya da daha kısa bir ifâdeyle ‘doğu sorunu’ olarak; fakat daha ziyâde sosyo-ekonomik bir kalkınma bahsi olarak ele alındı. Elbette uzun yılların birikimi olan bu bahsin siyâsî yönlerinin de târihsel geçmişiyle birlikte ele alınması, yine uzun senelere yayıldı. İşte bu kitapta; doğunun ve güneydoğunun ‘mâkus tâlihi’nin gerisinde yatan faktörlerin röntgeni çekiliyor.
Bölgenin sâdece siyâsî manzarasına değil; fakat onunla birlikte pek çok farklı yönüne de ışık tutuluyor. CHP iktidârında doğunun ve güneydoğunun ‘merkez’den nasıl görüldüğü ve değerlendirildiği; bizzat CHP’nin yerel parti teşkilâtının yöneticileri, vâliler, CHP Parti Müfettişleri ve milletvekilleri tarafından ayrıntılı bir şekilde kayda geçirildi. ‘Merkez-çevre’ temâsı bu şekilde kuruldu. Ve CHP’nin değişik kaynaklardan gelen raporları, bölgenin röntgenini çekmemize imkân sağladı.
Bu sâyede bölgenin ayrıntılı ve mikroskobik bir tasvirine ulaşabiliyoruz. Elbette, resmî raporlar, bize gerçeğin hiç kuşkusuz ancak bir kısmını aktarabiliyor; fakat raporların analizine geçtiğimizde; ‘Kürt meselesi’nin ne denli vurgulandığı ortaya çıkmaktadır. Bölgenin siyâsî çehresi, ‘Kürt meselesi’nin yanında farklı köşeleriyle de yansıtılıyor.
Ama dahası; bölgede devlet; özelde CHP ve Halkevleri, gerçek boyutuyla kendisini gösteriyor. Ve ardından; bölgenin eğitim sağlık, âsâyiş, adâlet, bayındırlık, ulaşım, alt yapı, imâr ve iskân, ekonomi bahislerinde gerçeğinin fotoğrafını çekmek mümkün olabiliyor. Bu fotoğraf kareleri yan yana getirildiğinde ise; 1930’lu, 1940’lı yılların bölge gerçeğini bize aksettiriyor. Önce CHP iktidârında ve nihâyet CHP iktidardan ayrıldığında, 1950 senesinde bölgenin gerçeği inkâr edilemez şekilde gözler önüne seriliyor.
