06/10/2026
Kòm kretyen, nou gen yon responsablite moral pou nou pa kondane moun sou baz rimè ni pou nou pa inyore soufrans moun sou baz preferans pèsonèl nou. Nou dwe chèche laverite, respekte pwosesis legal la, epi kite emosyon nou pa pran plas prèv yo. Jistis mande pasyans, sajès, ak respè pou reyalite yo.
Gen anpil dosye ki rive fè anpil bri sou rezo sosyal yo. Lè sa rive, li enpòtan pou nou fè diferans ant sa ki vrèman etabli nan tribinal ak sa moun ap repete sou entènèt. Twò souvan, opinyon pèsonèl, emosyon, ak rimè melanje ak reyalite yo, sa ki kreye plis konfizyon pase limyè.
Premyèman, nou dwe konprann sa yo rele fè etabli nan tribinal. Sa yo se enfòmasyon ki prezante devan yon jij oswa yon jiri epi ki sipòte pa prèv, dokiman, temwayaj, oswa lòt eleman ki kapab verifye. Se pa tout sa moun tande oswa kwè ki vin tounen yon fè etabli. Yon fè dwe pwouve selon règleman lalwa egzije.
Dezyèmman, gen sa pwokirè a deklare. Travay pwokirè a se prezante akizasyon yo epi montre poukisa li kwè prèv yo sipòte pozisyon li. Men, deklarasyon pwokirè a pa vle di kestyon an deja rezoud. Se youn nan de kote yo nan yon pwosesis ki fèt pou chèche laverite.
Twazyèmman, gen sa defans lan deklare. Defans lan gen dwa prezante pwòp agiman li, kestyonnen prèv yo, epi ofri yon lòt eksplikasyon sou sa ki pase. Nan yon sistèm jistis ki jis, toude bò yo dwe jwenn opòtinite pou yo prezante ka yo anvan yon desizyon final pran.
Finalman, nou dwe fè anpil atansyon ak rimè ak espekilasyon sou rezo sosyal yo. Yon pòs Facebook, yon videyo TikTok, yon mesaj WhatsApp, oswa yon kòmantè sou entènèt pa tounen prèv jis paske anpil moun pataje li. Anpil fwa, enfòmasyon sa yo pa verifye, yo pa konplè, oswa yo soti nan sous ki pa fyab.
Anvan nou pataje yon enfòmasyon oswa fòme yon jijman, ann poze tèt nou kestyon sa a: Èske sa se yon fè ki etabli? Èske se yon deklarasyon pwokirè a? Èske se yon deklarasyon defans lan? Oswa èske se yon rimè ki ap sikile sou rezo sosyal yo?
Fè diferans sa a esansyèl pou nou rete moun ki renmen laverite epi ki mache nan entegrite.