10/25/2025
๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐, ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐
Ako po si Richard, 21 taong gulang. Marahil sa paningin ng ilan, ako'y isang makasarili. Walang utang na loob. Walang puso. Subalit kung batid lamang nila ang lahat ng aking pinagdaanan, marahil mauunawaan nila ang dahilan ng aking paglayoโkahit ito'y labis na masakit.
Lumaki ako sa isang pamilyang hindi kailanman nakaranas ng katahimikan. Bawat araw ay puno ng sigawan. Lagi't lagi'y may suliraninโpera, mga bisyo, paninira, at walang humpay na sumbatan. Sa kabila ng pagiging nag-iisang anak, ako rin ang naging tagapagtakip ng lahat ng bitak at pagkukulang sa aming tahanan. Ang aming bahay sa Barangay Malusak ay laging maingay, hindi dahil sa masaya kaming pamilya, kundi dahil sa walang tigil na pagtatalo ng aking mga magulang.
Noong ako'y nasa ika-anim na baitang pa lamang, unang beses kong narinig mula kay Papa ang mga salitang: "Kung hindi dahil sa'yo, sana'y wala na akong iniisip na gastusin." Tandang-tanda ko pa, galing siya noon sa inuman sa kanto, bahagyang pagal at halata ang pagod sa mukha. Sinabi niya ito habang naghuhugas ako ng pinagkainan namin sa lababo sa likod ng bahay, at ang mga salitang iyon ay tumagos sa aking puso na parang isang matalim na kutsilyo. Hindi ko maintindihan noon kung bakit niya nasabi iyon, pero alam kong may mali.
Madalas akong isama ni Mama sa kanyang pangungutang sa Pamilihang Bayan ng San Cristobal. Ako ang kanyang sandigan sa paghingi ng pabor, ang taga-ngiti at taga-amo upang makakuha ng libreng bigas, gulay, o kahit anong pwedeng iulam. Nasanay ako sa ganitong sitwasyon. Minsan, natatandaan kong sinabi ni Aling Ising, ang nagtitinda ng bigas, "Ang bait naman ng anak mo, Aling Elena. Mana sa'yo." Ngumiti lamang si Mama, ngunit alam ko sa kanyang mga mata na hindi siya lubos na nagpapasalamat sa aking ginagawa. Sa paglipas ng panahon, ako na ang umako ng lahatโbata pa lamang ako, subalit pinasan ko na ang bigat ng pagiging kanilang "tagapagligtas."
Nang ako'y magkaroon ng trabaho bilang part-timer sa isang kilalang fast food chain sa Biรฑan pagkatapos ng klase, kahit hindi kalakihan ang aking kinikita, halos lahat nito'y aking ibinabahagi sa kanila. Sa aking isipan, doon ko maipadarama na hindi ako isang pabigat. Maaalala ko pa na binigay ko ang unang sahod ko kay Mama. Tuwang tuwa siya at sinabi niya na gagamitin niya ito para sa mga bayarin sa bahay. Subalit, pagkalipas ng ilang araw, nalaman ko na ginamit niya ito para sa kanyang mga bisyoโang paglalaro ng bingo at pagsusugal sa mga baraha. Doon ko naramdaman ang unang hiwa ng pagkadismaya. Subalit kahit anuman ang aking ibigay, tila ba'y palaging kulang. Kulang na kulang. At ako rin ay kulang pa rin sa kanilang mga mata.
Dumating ang panahong ako'y lubos na napagod. Hindi dahil sa ayaw ko nang tumulong, kundi dahil unti-unti ko nang nakakalimutan kung sino ako. Laging sila, laging sila ang iniisip koโฆ wala nang natira para sa aking sarili. Madalas akong mapaisip, "Ano pa ba ang halaga ko? Ako ba'y isang makina na lamang na nagbibigay ng pera?" Hindi ko na alam kung ano ang gusto ko, kung ano ang mga pangarap ko.
Kaya't isang araw, nagdesisyon akong umalis. Umupa ako ng isang maliit na silid sa isang apartment sa Santa Rosa, kahit ito'y siksikan at mainit, doon ko unang naranasan ang huminga nang maluwag. Tahimik. Walang sigawan. Walang sumbatan. Walang pilitan. Bago ako umalis, sinubukan kong kausapin si Mama at Papa. Sinabi ko sa kanila na kailangan ko ng panahon para sa aking sarili, na gusto kong mag-aral ulit at tuparin ang mga pangarap ko. Subalit, hindi nila ako pinakinggan. Sinigawan nila ako at sinabing ako'y walang kwentang anak, na iniwan ko sila sa oras ng kanilang pangangailangan.
Subalit hindi pa man ako lubusang nakakalayo, sunod-sunod na ang mga text message ni Mama: "Ang kapal ng iyong mukha, Richard! Iniwan mo kami sa gitna ng aming paghihirap." "Isa kang masamang anak. Wala kang utang na loob." "Puro sarili mo na lamang ang iyong iniisip!"
Umiyak ako habang binabasa ang mga mensaheng iyon. Hindi ko mawari kung kailan naging isang kasalanan ang piliin ang sarili, kahit isang beses lamang. Hindi nila alam na sa bawat gabing kinakalaban ko ang gutom, ang lungkot, at ang guiltโsila pa rin ang laman ng aking puso. Subalit hindi na kaya ng aking mga balikat na laging sumalo sa kanilang sirang mundo.
Hanggang sa kasalukuyan, hindi pa rin kami nagkakausap. Sa tuwing sumasapit ang aking kaarawan, walang bumabati. Wala silang pakialam kung ako'y nakakakain ba, kung ako'y may karamdaman, o kung ako'y buhay pa. Minsan, nakikita ko sila sa palengke, ngunit hindi nila ako pinapansin. Para bang ako'y isang estranghero sa kanilang buhay.
Subalit sa kabila ng lahat ng itoโฆ sila pa rin ang laman ng aking mga panalangin. Mahal ko sila. Subalit mas mahalaga siguro ngayon na ako muna ang mahalin ko. Kailangan kong alagaan ang aking sarili upang maging mas malakas at mas mabuting tao.
Kung ako man ay isang masamang anak dahil ditoโฆ marahil, oo. Subalit mas masama sigurong hayaan kong tuluyan akong mawala nang hindi ko man lamang sinubukang iligtas ang aking sarili.
Sa paglipas ng panahon, natutunan ko na ang pagmamahal sa sarili ay hindi isang kasalanan. Ito ay isang pangangailangan. Hindi natin kayang ibigay ang wala sa atin. Kaya't kung puno tayo ng sakit at pagod, paano natin maibabahagi ang pagmamahal at suporta sa iba? Ang paglayo ko ay hindi nangangahulugang hindi ko sila mahal. Ito ay nangangahulugan lamang na pinili kong maging matatag para sa aking sarili, upang sa hinaharap, maging mas handa akong tumulong sa kanilaโhindi bilang isang tagapagligtas, kundi bilang isang anak na may lakas at pagmamahal na ibabahagi.
๐๐ค๐๐ฐ ๐๐, ๐๐ง๐จ๐ง๐ ๐ ๐๐ ๐๐ฐ๐ข๐ง ๐ฆ๐จ ๐ค๐ฎ๐ง๐ ๐ข๐ค๐๐ฐ ๐๐ง๐ ๐ง๐๐ฌ๐ ๐ ๐๐ง๐ข๐ญ๐จ๐ง๐ ๐ฌ๐ข๐ญ๐ฐ๐๐ฌ๐ฒ๐จ๐งโ๏ธ