01/20/2026
1990 ජනවාරි 19
කාශ්මීර පණ්ඩිත් නික්මයාම – අමතක කළ නොහැකි අඳුරු රාත්රියක්
1990 ජනවාරි 19 යනු කාශ්මීර ඉතිහාසයේ අඳුරුතම හා වේදනාකාරී දිනයක් ලෙස සටහන් වූ දිනයකි. එය එක් රාත්රියක් පමණක් නොව, දශක ගණනාවක් පුරා පැවති සංස්කෘතික සහ ආගමික සමගිය බිඳ වැටුණු මොහොතක් විය. මෙම රාත්රියෙන් පසු කාශ්මීර නිම්නයේ වාසය කළ පරණම ජන වර්ගයක් වන කාශ්මීර පණ්ඩිත් (කාශ්මීර හින්දු) ලක්ෂ ගණනක් තම මව්බිමෙන් පලා යාමට බලවිය.
භීෂණය පැතිර ගිය රාත්රිය
1990 ජනවාරි 19 රාත්රියේ කාශ්මීර නිම්නය පුරා අමුතු භීෂණයක වායුගෝලයක් පැතිර ගියේය. මුස්ලිම් පල්ලිවල ශබ්ද විකාශන යන්ත්ර මඟින් ඉන්දියාවට එරෙහි සහ හින්දු විරෝධී සටන් පාඨ නිරන්තරයෙන් ප්රචාරය විය. ඒවා අතරින් බහුලව ඇසුණු වාක්යය වූයේ,
“රාලිබ්, ගලිබ් හෝ චාලිබ්”
(ආගම වෙනස් කරන්න, මිය යන්න හෝ කාශ්මීරයෙන් පිටව යන්න)
මෙය හින්දු ජනතාවට විවෘතව දෙන ලද තර්ජනමය “විකල්ප” තුනක් ලෙස සැලකේ.
බිත්ති මත ලියූ මරණ තර්ජන
කාශ්මීර නිම්නයේ බිත්ති, දොරවල් සහ මාර්ග පුරා හින්දු පවුල්වල නම් ලියා, ඔවුන් “ද්රෝහීන්” ලෙස සලකුණු කර තිබුණි. රාත්රියේ විදුලිය විසන්ධි විය. වීදිවල පන්දම් දල්වමින් සන්නද්ධ කණ්ඩායම් ගමන් කළ බවට සාක්ෂි තිබේ. ඇතැම් ස්ථානවල ඝාතන, තර්ජන, බිය ගන්වන සිදුවීම් වාර්තා විය.
මව්බිමෙන් පලා යෑම
මෙම භීෂණකාරී තත්ත්වය හමුවේ කාශ්මීර හින්දු පවුල්වලට ඉතිරි වූ එකම මාර්ගය පලා යාම පමණක් විය. කාන්තාවන්, ළමයින් සහ වැඩිහිටියන් — බොහෝ දෙනා තම ජීවිතයේ තිබූ දේවල් සියල්ල අතහැර — සීතල ශීත කාලයේ ට්රක් රථ, බස් රථ හරහා ජම්මු වෙත ගමන් කළහ.
බොහෝ දෙනාට යාමට තැනක්වත්, අනාගතයක්වත් නොතිබුණි. එය යුද්ධයෙන් විනාශ වූ රටක ජනතාවක් පලා යන ආකාරයට සමාන දසුනක් විය.
දේශපාලන පසුබිම
මෙම අර්බුදකාරී කාලය තුළ, 1990 ජනවාරි 19 දින ජග්මෝහන් කාශ්මීර ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. එම දිනයේම ෆාරුක් අබ්දුල්ලා තම ප්රධාන අමාත්ය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී වගකීමෙන් ඉවත්වීම ද විශාල මතභේදයකට හේතු විය. එමඟින් රාජ්ය පාලනයේ හිස්තැනක් සහ ආරක්ෂක අසමත්භාවයක් ඇති වූ බවට විවිධ අදහස් පවතී.
ඒ සමඟම JKLF සහ වෙනත් සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල ක්රියාකාරකම් දැඩිව වර්ධනය වූ කාලයක් ද මෙයයි.
මෙය ඉතිහාසයක් පමණක් නොවේ
1990 ජනවාරි 19 සිදුවීම් ඉතිහාසය පමණක් නොවේ.
එය සමාජයක්, රාජ්යයක් සහ ලෝකයම වෙත දෙන අනතුරු ඇඟවීමක් වේ.
ඉතිහාසය අමතක කරන සමාජයකට,
එම ඉතිහාසය නැවතත් — වඩාත් දරුණු ලෙස — අත්විඳීමට සිදුවන බව ඉතිහාසයම අපට උගන්වයි.
නිමාව
කාශ්මීර පණ්ඩිත් නික්මයාම යනු තවමත් සුව නොවූ වෛරී තුවාලයකි. නිවාස නැතිව, මව්බිම නැතිව, අනන්යතාව අහිමිව ජීවත් වන ලක්ෂ ගණනක් අදත් යුක්තිය බලාපොරොත්තු වෙති.
ඉතිහාසය කතා කරනු ඇත.
සත්යය කතා කරනු ඇත.
අමතක කළ නොහැකි දේ අමතක කළ යුතු නැත.January 19, 1990
Kashmiri Pandit exodus – a dark night to remember
January 19, 1990, is one of the darkest and most painful days in the history of Kashmir. It was not just one night, but a moment when the cultural and religious harmony that had existed for decades was shattered. After this night, lakhs of Kashmiri Pandits (Kashmiri Hindus), one of the oldest communities living in the Kashmir Valley, were forced to flee their homeland.
The night of terror
On the night of January 19, 1990, an atmosphere of strange terror spread throughout the Kashmir Valley. Anti-India and anti-Hindu slogans were constantly being broadcast through the loudspeakers of mosques. The most common of these was the phrase,
“Ralib, Ghalib or Chalib”
(Convert, die or leave Kashmir)
These were seen as three threatening “options” openly given to the Hindu population.
Death threats written on walls
The names of Hindu families were written all over the walls, doors and roads of the Kashmir Valley, marking them as “traitors”. Electricity was cut off at night. There was evidence of armed groups walking the streets with torches. In some places, killings, threats and intimidation were reported.
Fleeing the homeland
Fleeing from this horrific situation was the only option left for Kashmiri Hindu families. Women, children and the elderly — many of them leaving behind everything they had in their lives — traveled to Jammu in trucks and buses in the cold winter.
Many had no place to go, no future. It was a scene similar to the flight of people from a war-torn country.
Political Background
During this crisis, Jagmohan was appointed as the Governor of Kashmir on 19 January 1990. The resignation of Farooq Abdullah as Chief Minister on the same day also caused great controversy. There are various views that this created a vacuum in the state administration and a security failure.
At the same time, this was a time when the activities of the JKLF and other armed groups grew strongly.
This is not just history
The events of 19 January 1990 are not just history.
It is a warning to a society, a state and the world.
History itself teaches us that a society that forgets history,
will have to experience that history again — more severely.
Conclusion
The exodus of Kashmiri Pandits is a wound of hatred that has not yet healed. Millions of people, homeless, without a homeland, and without an identity, still hope for justice.
History will speak.
The truth will speak.
The unforgettable must not be forgotten.
