Premisede média TV

08/27/2026

Masak yo rive nan nò peyi a kounyè a

08/23/2026

Nou kraze yon piti
Sanble jou kap vini yo ap move anpil

08/23/2026

Mèt zile gen kontwòl zile a

08/22/2026

CHÈ JÈN ENTÈLEKTYÈL NWA AYISYEN:

AYITI PA GEN TAN POU L DEVLOPE ETAP PA ETAP ENKÒ

M pase anpil tan ap pale de pwoblèm Ayiti ak responsabilite klas entèlektyèl nwa nou an.

Jodi a, mwen vle pale de yon SOLISYON.

Apre plis pase 34 ane map viv deyò Ayiti, apre m fin vwayaje nan plis pase 112 peyi, epi mwen patisipe nan sistèm edikasyon ak mond biznis ameriken an, mwen vin kwè yon bagay:

Ayiti pa ka devlope pandan lap suiv menm chemen tradisyonèl, etap pa etap lot peyi te swiv yo.

Nou twò anreta.
Nou bezwen SOTE KÈK ETAP.

Telekominikasyon deja ban nou yon bon egzanp.

Pandan plizyè ane, Ayiti te gen TELECO ak yon sistèm telefòn fiks ki te limite anpil.

Imajine si solisyon nou te chwazi a se te:
“Ann repare TELECO anvan. Apre sa, ann mete yon telefòn fiks nan chak kay.”

Lè nou ta fini ak rev sa a, lemonn tap deja pase nan yon lòt teknoloji.

Olye de sa, pa yon aksidan de listwa, Ayiti sote zafè telefòn fiks la epi li antre dirèkteman nan TELEFÒN SELILÈ, jodia preske chak ayisyen gen yon telephone.

Òf kòs, te gen kestyon tankou

Kote nap jwenn kouran pou antèn yo ak telefòn yo?
Yon jan kanmenm, nou jwenn solisyon.
Lè bezwen an ase fò, nou adapte nou.

Nouvo business pou chaje telephone pouse tankou djondjon. Kompany telephone yo mete milet, moto etc pou gas rive Nan tout ra kwen pou antè yo gen kouran 24/24

Kidonk, poukisa nou pa aplike menm lojik sa a nan EDIKASYON?

Imajine Ayiti pran yon gwo desizyon:
AVNI EDIKASYON AYITI AP DIGITAL AN PREMYE.

Chak timoun Ayisyen gen yon tablèt.

Li pa oblije yon iPad ki chè. Li kapab yon pad Ayisyen, Taywannè, Chinwa, Ameriken oswa nenpòt lòt pad ki satisfè bezwen sistèm nan.

Liv nou yo vin dijital.
Kou yo vin dijital.
Devwa yo vin dijital.
Bibliyotèk yo vin dijital.

E pwofesè Ayisyen yo pa limite ankò nan kanpe devan yon sèl sal klas.

Koulye a, pwofesè Ayisyen ki Monreyal ka anseye timoun Jeremi.
Enjenyè ki Miami ka anseye matematik oswa teknoloji bay elèv Jakmèl.

Syantifik Ayisyen ki Pari ka bay elèv Okap kou.

Pwogramè ki New York ka entwodui timoun Ench nan coding.

Nou gen plis pase 4 milyon Ayisyen aletranje, ladan yo gen yon gwo kantite pwofesyonèl ki byen fòme.

POUKISA NOU PA KONEKTE KAPITAL IMEN SA A AK SAL KLAS NOU YO?

E se la devlopman an vin enteresan.

Bay chak timoun yon aparèy dijital, epi tousuit ou kreye yon lòt bezwen:

KOURAN.

Paran yo bezwen chaje aparèy yo.
Lekòl yo bezwen elektrisite.
Kay yo bezwen elektrisite.
Kominote yo bezwen entènèt.

Lè m te timoun lekol Plaisance du Sud, Pat gen kouran, paran m te jwenn kòb pou achte kewozèn pou mete nan lanp tèt gridam pou mwen ak ti sè m yo te ka etidye lannuit.

Si edikasyon pitit yon fanmi depann de kapasite pou chaje yon tablèt, m garanti w fanmi yo, antreprenè yo, Leta ak kominote yo ap jwenn fason pou mete ti sistèm solè, batri ak lòt solisyon enèji nan kay yo pou rezoud problem sa. Epi sel chanjman sa a tap fè haiti vini yon green country.

Koulye a, yon sèl politik edikasyon kòmanse pouse plizyè lòt sektè devlope:

EDIKASYON → ENTÈNÈT → ENÈJI SOLÈ → PEMAN DIJITAL → TEKNOLOJI → DJÒB

Se sa mwen rele SOTE KÈK ETAP POU N AVANSE PI VIT.

Jèn entelektyel ayisyen nwa nou yo pa ta dwe ap advoke pou rebati Ayiti yè a.

Yo ta dwe vle bati enfrastrikti pou Ayiti demen an.

E se la mwen vle lanse yon defi bay jèn entèlektyèl, enjenyè, ekonomis, edikatè, antreprenè ak konsiltan Ayisyen yo.

Pa ban pep pa yon lòt rapò 200 paj pou esplike poukisa Ayiti pa ka fè sa.

Di Nou pito:

Konbyen yon milyon tablèt ap koute?
Kijan nou ka finanse yo?
Kijan nou konekte lekòl yo ak entènèt?
Kijan nou ba yo kouran?
Kijan nou kreye yon kourikoulòm dijital Ayisyen en kreyol?

Kijan nou sètifye pwofesè nan dyaspora a pou yo ka patisipe?
Kijan nou pwoteje timoun yo sou entènèt?
Kijan nou mezire si timoun yo ap aprann vre?
Kijan nou kòmanse ak yon pwojè pilòt pou 10,000 elèv, aprann nan erè nou yo, epi apre sa elaji l?

SE KALITE KONVÈSASYON SA YO MWEN TA VLE PWOCHEN JENERASYON LIDÈ AYITI NWA YO AP FÈ.

Wi, Ayiti gen gwo dezavantaj.
Men pafwa, lè w anreta anpil, sa ba w yon avantaj:

Nou pa oblije rebati sistèm rès mond lan deja kòmanse abandone.
Nou ka ale dirèkteman nan sa kap vini an.
Nou te fè sa ak telekominikasyon/TELECO

Poukisa nou pa ka fè l ak system edikasyon nou an?

Petèt Ayiti pa bezwen sèlman ratrape lòt peyi yo.

Petèt Ayiti bezwen SOTE KEK ETAP, VOLE epi rive kote gwo peyi yo ye jodi a. 🇭🇹

Sa w pense?

08/18/2026

Génération de la Rupture et du Réveil (GRR) chwazi yon non ki lou, yon non ki pote yon gwo pwomès: rupture ak ansyen pratik yo, epi reveye yon sosyete ki fatige ak menm politik yo kap repete tèt yo.

Men, yon non konsa pa vini san responsabilite.

Lè yon mouvman rele tèt li « Génération de la Rupture et du Réveil », li dwe pare pou l jwenn kesyon, analiz, kritik ak dout. Sa pa rele opozisyon ak GRR. Sa rele jounalis.

Jounalis pa la pou l bay yon mouvman politik konpliman sèlman paske li pale bèl sou chanjman. Jounalis la dwe gade aksyon yo, mezire pawòl yo, chèche kontradiksyon yo, epi mete tout bagay devan opinyon piblik la.

E GRR pa ta dwe pè sa. Okontrè, si li kwè nan « rupture » li pwomèt la, kritik la ta dwe yon zouti pou l montre diferans li ak ansyen pratik yo.

Men, rupture ak kisa?
Se premye kesyon an.

Rupture ak ansyen sistèm nan? Rupture ak ansyen metòd politik yo? Rupture ak politik enterè pèsonèl? Oswa yon rupture ki rete sèlman nan diskou?

Paske chanje non pa chanje pratik. Mete yon nouvo etikèt sou yon ansyen fason fonksyone pa kreye okenn rupture. Yon vrè rupture dwe parèt nan desizyon, nan pozisyon, nan konpòtman, epi sitou nan kapasite pou mete enterè popilasyon an anvan enterè pouvwa a.

Vrè tès GRR la se endepandans li
Kesyon ki pi enpòtan an pa sèlman sou sa GRR di, men sou sa li pral fè lè li jwenn tèt li devan yon desizyon pouvwa a ki pa nan enterè pèp la.

Èske GRR ap kapab kritike gouvènman Alix Didier Fils-Aimé a lè gouvènman an pran yon move desizyon?

Èske lap kapab di non lè enterè popilasyon an mande pou yo di non?

Èske lap defann enterè pèp la menm lè pozisyon sa a pa mache ak enterè moun ki nan pouvwa a?

Se la endepandans yon mouvman mezire. Paske yon mouvman pa bezwen toujou kont yon gouvènman pou l endepandan. Men, li dwe gen kouraj pou l di wi lè pouvwa a fè byen, epi non lè pouvwa a fè mal.

Yon jenerasyon ki vle reveye peyi a dwe konnen ki lè li ye
E se la non « Réveil » la vin bay yon gwo paradòks.

Nou gen yon jenerasyon ki prezante tèt li kòm jenerasyon ki pral reveye sosyete a, men kesyon an rete: kijan yon jenerasyon ki poko menm kapab kontwole yon mont vle pretann li kapab kontwole revèy yon peyi?

Paske anvan ou pran responsabilite pou reveye yon nasyon, fòk ou kapab montre ou konnen ki lè li ye. Yon mont ou pa ka kontwole, yon revèy ou pa ka dirije, men ou vle reveye yon pèp?

Sa se pa sèlman yon kesyon ironik. Se yon kesyon sou kapasite, disiplin ak kredibilite.

Yon peyi kap tann yon vrè chanjman pa bezwen sèlman moun ki konn pale sou « rupture » ak « réveil ». Li bezwen moun ki kapab viv prensip sa yo nan aksyon.

Jounalis pa opozan GRR
Si GRR vle antre nan politik la ak yon nouvo vizyon, li dwe aprann viv ak kritik.

Yon jounalis ki poze kesyon sou relasyon yon mouvman ak pouvwa a pa yon opozan. Yon medya ki analize kontradiksyon yon mouvman pa yon ènmi. Yon kritik pa yon atak. Se travay laprès.

Lè ou antre sou sèn piblik la ak yon gwo non politik, ou aksepte otomatikman pou sosyete a egzamine ou. Se pa jounalis la ki kreye dout yo. Se aksyon mouvman an ki dwe bay repons yo.

GRR pral gen pou l chwazi ant non li ak aksyon li
Finalman, se pa non Génération de la Rupture et du Réveil la ki pral fè pèp la kwè nan GRR. Se aksyon li yo.

Si li kapab rete endepandan devan pouvwa a, si li kapab rekonèt pwòp erè li, si li kapab defann popilasyon an menm lè sa pa bay li avantaj politik, lè sa a lap montre li merite non li pote a.

Men, si li tonbe nan menm pratik li te pwomèt pou l kraze yo, kesyon an ap vin pi rèd: Èske se Génération de la Rupture et du Réveil, oswa se Génération de la kontinite ak yon nouvo non?

Paske vrè rupture pa nan non an. Vrè réveil pa nan slogan an. Yo nan aksyon an.

Epi anvan yon moun pretann li pral reveye yon peyi, li ta bon pou l montre pèp la li menm li deja reveye, li konnen ki lè li ye, epi li kapab kontwole pwòp mont li.

LINCIFORT Luciéner Cap Viral News HT ✍️

08/15/2026

KITE M FINALMAN reponn yonn nan jèn ENTÈLEKTYÈL AYISYEN NWA m yo
Dr Wendy Phele résistance

Mwen vle kontinye konvèsasyon sa a paske nou pa ka pale de echèk ekonomik Ayiti san nou pa pale tou de echèk entèlektyèl nou.

Pandan plizyè dizèn ane, anpil nan jèn Ayisyen NWA ki pi briyan yo jwenn bous nan men Leta Ayisyen, gouvènman etranje ak inivèsite entènasyonal pou yo al etidye an Frans, Kanada, Ewòp ak lòt kote.

Yo retounen ak gro diplòm se vre,
Men se ki kalite konesans nou te bay priyorite?
Syans politik. Diplomasi. Dwa. Literati. Syans sosyal. Devlopman entènasyonal. Konsiltasyon.

Tout se domèn ki enpòtan 🤷🏾‍♂️, men se pou peyi kap ki konn gou devlopman deja.

Na ka pa ayiti, eske nou janm gen yon obsesyon nasyonal pou jèn nou yo etidye jeni, manufacturing, enfòmatik, telekominikasyon, enèji, agronomi, finans haut nivo, lojistik, rechèch aplike e teknoloji?

Gade anpil nan inivèsite nou yo jodi a.
Pwogram ki gen rapò ak politik, Diplomasi, administrasyon ak syans sosyal fè kenken. Men laboratwa jeni serye, gwo pwogram teknoloji, sant rechèch syantifik, rechèch endistriyèl ak patenarya ant inivèsite ak biznis toujou trè trè limite.

Se pa yon bagay ki rive konsa pa aza, se yon chwa ENTÈLEKTYÈL AYISYEN NWA yo fè.

Sistèm inivèsite nan yon peyi reflete kalite peyi klas entèlektyèl li a imajine.

E sa konekte dirèkteman ak sa map di nan pòs m fè anvan yo.

Nou kreye yon peyi kote li vin pi fasil pou yon moun tounen konsiltan politik pase pase nou jwen moun ki ka rantre traktè pou fè route nan peyi a.

Li pi fasil pou Jèn Entèletyel nwa ayisyen kreye yon ONG pou al tann kwi yo devan BID ak patnè intènasyonal yo, pase yon konpayi platform teknoloji kap itil peyi a.

Li pi fasil pou Jèn Entèletyel nwa ayisyen etidye kijan povrete afekte Ayiti pase pou konstwi endistri ki kapab ede diminye povrete sa a.

Li pi fasil pou Jèn Entèletyel nwa ayisyen ekri rapò sou chomaj pase pou yo devlope faktori ak endistri ki kapab bay plizyè milye moun travay.

Yon lòt kontradiksyon ankò.

Gen entèlektyèl Ayisyen ki al etidye nan gwo ekonomi kapitalis tankou Lafrans ak Kanada. Yo benefisye de inivèsite, enfrastrikti, teknoloji ak kapasite pwodiksyon peyi sa yo.

Apre sa, yo retounen Ayiti ak anpil teyori sou kijan pou redistribye richès (bagay sosyalis net) san yo pa bay kestyon sa a ase enpòtans:

FÒK NOU PWODUI YON BAGAY ANVAN NOU KA DISTRIBYE YON BAGAY.

Mwen pa kont pwogram sosyal.
Mwen pa kont syans sosyal.
Sa map kritike a se DEZEKILIB LA.

Yon peyi pa ka devlope:

ak ekonomis pandan li pa gen ase endistri pou ekonomis sa yo analize.

Ak diplomat pandan peyi pa ekspòte anyen nan pwodwi yo.

Ak avoka pandan pa gen ase antreprenè kap konstwi gwo konpayi.

Ak konsiltan kap ekri rapò sou devlopman pandan pa gen ase enjenyè kap konstwi enfrastrikti.

Problem mwen ak ENTÈLEKTYÈL AYISYEN NWA yo se:
KI SA NOU TE CHWAZI KÒM PRIYORITE?
Inivèsite nou yo ap peye pri a.
Jèn nou yo ap peye pri a.
E peyi a ap peye pri a.

Chè entèlektyèl, konsiltan ak konseye Ayisyen nwa:
Petèt li lè pou nou sispann pwodui yon lòt jenerasyon moun ki prepare sitou pou DISKITE PWOBLÈM AYITI.

Ann prepare yon jenerasyon ki kapab BATI SOLISYON POU AYITI.

Enjenyè. Syantifik. Agwonòm. Pwogramè. Endistriyèl. Inovatè finansye. Chèchè. Antreprenè.

Nou bezwen filozofi ak literati.
Nou bezwen syans politik ak diplomasi.

Men nou bezwen tou laboratwa, faktori, teknoloji, kapital, rechèch ak pwodiksyon.

We can’t consult our way out of this mess.

Yon lè kanmenm, fòk gen moun ki BATI yon bagay.

08/12/2026

08/11/2026

Administrasyon kominal la, nan tèt kole ak Òganizasyon Entènasyonal pou Migrasyon (OIM), relanse maten lendi 10 dawou 2026 la travay netwayaj sou kanal Misyon 2 a, nan zòn Ri Egalite pwolonje, nan Site Lendepandans lan.

Operasyon sa a, ki ap reyalize avèk plizyè materyèl lou, vize amelyore sistèm drenaj zòn nan epi kontribye nan diminye risk inondasyon, sitou nan mitan sezon siklonik la.

Nan kad travay sa yo, Ministè Anviwònman an se youn nan patnè kle k ap akonpaye inisyativ la, pou kontribye nan amelyorasyon kondisyon anviwònman ak sistèm drenaj nan vil la.

Konsèy minisipal la bay popilasyon an asirans li pral kenbe yon sipèvizyon strik sou chantye a, yon fason pou travay yo fèt selon plan ki etabli a epi respekte nòm ki nesesè yo.

Administrasyon kominal la pwofite raple enpòtans kolaborasyon tout moun nan pwoteksyon kanal yo, sitou nan evite jete fatra ladan yo, pou ede amelyore sikilasyon dlo epi diminye risk inondasyon nan vil la.

08/10/2026

Pi gwo pwoblèm mwen e pi gwo defi ki anfas mwen.
Tag yon teknisyen ou konnen ki ka edem ak pwoblèm sa a
Nimewo sa a disponib pou teknisyen ki ka edem nan 44 45 4551

08/10/2026

🔴 Daprè jounalis Valéry Numa, yon gwoup envestisè chinwa pwopoze pou yo konstwi yon gwo pakin modèn Peyan nan vil Kap Ayisyen pou ede diminye anbouteyaj ak dezòd machin ki estasyone nan lari ak sou twotwa yo.

Daprè eksplikasyon Valéry Numa bay, Envestisè Chinwa yo vle reyalize pwoje a san Meri Okap pap bezwen depanse yon goud nan fon pa li pou konstriksyon pakin modèn nan ki estime a anviwon 10 milyon dola ameriken. Sèl sa chinwa yo ta mande meri a, se mete yon teren minisipal disponib pou konstwiksyon an. Teren sa ap toujou rete pwopriyete komin Okap.

Anplis pakin nan, envestisè yo ta vle konstwi yon lòt enfrastrikti nan menm espas la pou yo kapab devlope ak jere lòt aktivite komèsyal. Sepandan, se sèlman revni ki soti nan operasyon pakin nan yap pataje ak Meri Okap la. Revni lòt aktivite komèsyal yo ap rete pou envestisè yo. Gen anpil lòt detay nan kontra sa Chinwa yo pwopoze a.

Valéry Numa fè konnen yo deja egzamine plizyè espas ki kapab resevwa enfrastrikti a. Li prevwa tou rankontre ak majistra Michel Saint-Croix pou diskite sou pwojè a paske katèl Majistra ki te la avan te bezwen lajan sou kote pou pwojè a kapab reyalize.

Crédit