05/22/2026
अथ श्री पुरुषोत्तम माहात्म्य — षष्ठोऽध्यायः नारायण उवाच —
नारायणजी बदरिकाश्रममा देवर्षि नारदसँग अगाडि भन्नुहुन्छ— "हे नारद! जब भगवान् श्रीकृष्णले मलमासलाई 'पुरुषोत्तम' नाम दिएर आफ्नो सारा ऐश्वर्य सुम्पिनुभयो र त्यसको दुःख निवारण गरिदिनुभयो, तब त्यहाँ उपस्थित भगवान् विष्णु अत्यन्त हर्षित हुनुभयो।मलमासको उद्धार भएको देखेर वैकुण्ठनाथ भगवान् विष्णुले गद्गद प्रसन्नताका साथ गोलोकाधिपति श्रीकृष्णको स्तुति गर्नुभयो र भन्नुभयो—
"हे प्रभु! हजुर सर्वसमर्थ हुनुहुन्छ। हजुरले यस अनाथ र निन्दित महिनालाई आफ्नो नाम दिएर त्रैलोक्य पूजनीय बनाइदिनुभयो। हजुरको यो करुणा अद्भुत छ। हजुरले मेरो प्रार्थना स्वीकार गरेर मेरो लाज राख्नुभयो, यसका लागि म हजुरको चरणमा बारम्बार प्रणाम गर्दछु।"
भगवान् विष्णुको यस्तो विनम्रता र भक्ति देखेर राधेश्वर श्रीकृष्णले उहाँलाई प्रेमपूर्वक आलिङ्गन गर्नुभयो र भन्नुभयो— "हे गदाधर! हजुर र ममा कुनै भेद छैन। जसले हजुरको शरण लिन्छ, ऊ स्वतः मेरो प्रिय बन्दछ। अब हजुर यस पुरुषोत्तम मासलाई साथमा लिएर आफ्नो धाम वैकुण्ठ प्रस्थान गर्नुहोस् र यस संसारमा यसको महिमा विस्तार गर्नुहोस्।"
भगवान् श्रीकृष्णको आज्ञा पाएपछि, नारायणको वाहन गरुडजी त्यहाँ प्रकट हुनुभयो। भगवान् विष्णु र नव-रूप प्राप्त चम्किलो पुरुषोत्तम मास गरुडमा सवार भएर गोलोकबाट बिदा भए।बाटोमा यात्रा गर्दा पुरुषोत्तम मासको खुसीको सीमा थिएन। जुन महिना पहिले अपमान र हीनताका कारण टाउको झुकाएर हिँड्थ्यो, आज ऊ करोडौँ सूर्यको तेज बोकेर, भगवान् विष्णुको छत्रछायामा गौरवका साथ वैकुण्ठतर्फ जाँदै थियो। उसले मार्गमा पर्ने सम्पूर्ण लोकहरू (स्वर्गलोक, सत्यलोक आदि) लाई आफ्नो दिव्य कान्तिले आलोकित बनायो।
नारायणजी अगाडि भन्नुहुन्छ— "हे नारद! वैकुण्ठ पुगेपछि भगवान् विष्णुले देवराज इन्द्र, ब्रह्माजी तथा अन्य देवी-देवताहरूलाई बोलाएर पुरुषोत्तम मासको सर्वश्रेष्ठता र यसका नियमहरूको बारेमा बताउनुभयो।"
👉️यो महिना अन्य बाह्र महिनाहरू भन्दा अलग र अलौकिक भएकाले, यसमा गरिने सानो भन्दा सानो सात्त्विक कर्मको फल पनि महा-फलमा परिणत हुन्छ।
👉️ यस महिनामा केवल भगवान्को प्रसन्नताका लागि गरिने 'निष्काम भक्ति' (जस्तै: नाम जप, कीर्तन, कथा श्रवण, दान) मात्र फलदायी हुन्छ। यस महिनामा लौकिक सुख वा स्वार्थका लागि गरिने काम्य कर्महरू (जस्तै: विवाह, व्रतबन्ध, गृहप्रवेश आदि) वर्जित मानिएका छन्, किनकि यो महिना केवल 'हरि-भजन'का लागि मात्र सुरक्षित गरिएको हो।
👉️यस महिनामा जसले आफ्नो इन्द्रियहरूलाई वशमा राखेर, सात्त्विक भोजन (हविष्यान्न) ग्रहण गरी व्रत बस्छ, उसले यस लोकमा सुख भोगेर अन्तमा सिधै गोलोक वा वैकुण्ठ धाम प्राप्त गर्दछ।
भगवान् विष्णुले देवताहरूका अगाडि भन्नुभयो— "अबदेखि यो महिना मेरो र श्रीकृष्णको स्वरूप भएकाले यसको आराधना गर्ने व्यक्तिलाई संसारको कुनै पनि संकटले छुन सक्ने छैन।"
नारायणजी भन्नुहुन्छ— "हे नारद! यस प्रकार मलमासको दुःख पूर्ण रूपमा समाप्त भयो र ऊ संसारकै सबैभन्दा पूजनीय 'पुरुषोत्तम मास' बन्यो। जसले यो कथा श्रद्धापूर्वक सुन्छ वा सुनाउँछ, उसलाई भगवान् विष्णुको असीम कृपा प्राप्त हुन्छ।"
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पुरुषोत्तममाहात्म्ये नारायणनारद संवादे षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥
#पुरुषोत्तम_माहात्म्य #छैटौँ_अध्याय
