Clicky

Gazeta Dielli - Faqja Zyrtare

Gazeta Dielli - Faqja Zyrtare Gazeta Dielli, organ zyrtar i Vatrës, nisi botimin në SHBA më 15 Shkurt 1909.

Operating as usual

VATRA URON BESIMTARËT ORTHODOKSË: PËRSHUMËVJET PASHKËTTë dashur bashkëkombas të besimit OrthodoksëVatranët bashkohen shp...
04/24/2022

VATRA URON BESIMTARËT ORTHODOKSË: PËRSHUMËVJET PASHKËT

Të dashur bashkëkombas të besimit Orthodoksë

Vatranët bashkohen shpirtrisht sot me Ju në përjetimin e festimit të Pashkëve! Më lejoni që në emër të Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, të gjitha degëve dhe strukturave të saj; në emër të familjes sime dhe në emrin tim personal, t’ju uroj përzemërsisht: Gëzuar dhe Përshumëvjet Pashkët. Pashkët, ngjallja e Krishtit, festa më e madhe në besimin e Krishterë, na kujton dhe një herë që jeta e mund gjithmonë vdekjen, e mira fiton ndaj të keqes, drita e mposht errësirën dhe e vërteta triumfon përherë ndaj gënjeshtrës. Simbolika e fuqishme që përcjell kjo festë le të përcjellë për të gjithë ne më shumë optimizëm, shpresë, prosperitet, paqe dhe dashuri për çdo shqiptar anëkënd botës. Uroj lumturi për ju dhe paçi bekimin e të madhit Zot në çdo ditë të jetës suaj. Kjo festë e madhe, qoftë për secilin prej nesh një moment reflektimi e lutjeje për paqe në botë dhe për një të ardhme më të ndritur për familjet tona dhe atdheun tonë.

Le të bashkohemi shpirtërisht si Komb në këtë ditë të Paqtë e të bekuar.

Zoti ju bekoftë të gjithëve.

Me respekt e gëzim

Kryetari i VATRËS

Elmi BERISHA

RELACIONI I VINÇENC ZMAJEVIQIT NGA VITI 1703 – BURIM ME VLERA TË ÇMUARA PËR HISTORINË E SHQIPTARËVEProf. Dr. Musa Ahmeti...
04/23/2022

RELACIONI I VINÇENC ZMAJEVIQIT NGA VITI 1703 – BURIM ME VLERA TË ÇMUARA PËR HISTORINË E SHQIPTARËVE

Prof. Dr. Musa Ahmeti
Center for Albanian Studies – Budapest

Në Biblioteca Apostolica Vaticana, në Vatikan, në sektorin e dorëshkrimeve, ruhet njëri nga relacionet autografë të Vinçenc Zmajeviqit në dorëshkrim me titull: "Notizzie Universali dello Stato di Albania, e dell‘operato da Monsignore Vincenzo Zmajevich Arcivescovo di Antivari Visitatore Apostolico dell‘Albania. Esaminate nelle Congregationi Generali di Propaganda Fide de 3 e 18 dicembre 1703., 7, 21, e 28 Genaio e 12 febraio 1704. Si come vede dal Foglio delle Risolutioni posto in fine Segnato Letera A," me signaturë: Mss. Barber. Lat. 4577, sign. e vjetër: Mss. Lat. 126. - Papa Klementi XI (1700-1721), Françesk Albani, me origjinë shqiptare, i cili në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe me veprime konkrete
ndikoi në mbrojtjen e të krishterëve të tjerë të Gadishullit Ballkanik në përgjithësi
dhe të shqiptarëve në trojet etnike në veçanti.

Burimet dokumentare zbërthejnë sfondin e një drame të dhimbshme, e cila vazhdonte të luhej edhe në territoret shqiptare, të cilat ishin pikëtakimi i interesave të fuqive të kohës, Perandorisë Osmane në njërën anë, dhe në anën tjetër të fuqive perëndimore si Austro-Hungaria, Selia e Shenjtë, Venediku të mbështetura edhe nga Rusia. Janë të njohura ngjarjet e viteve nëntëdhjetë të shekullit XVII, disfatat dhe sëmundjet vdekjeprurëse të kohës, të cilat ndikuan në mënyrë të ndjeshme në strukturën etnike të disa viseve shqiptare, nga ku ndodhën shpërngulje masive për në territore më të sigurta.
Këtu e ka burimin edhe keqinterpretimi dhe shtrembërimi i servirur nga historiografia sllave, që ngriti dhe ngre mite të rreme dhe të paqendrueshme, që vazhdojnë të jenë të zëshme edhe sot e kësaj dite, përkundër fakteve bindëse që vërtetojnë një realitet krejt tjetër nga ajo e servirur prej tyre për atë kohë. Megjithatë, zhvillimet politike të fundshekullit XVII ishin të favorshme për popujt e Gadishullit Ballkanik për çlirimin e tyre nga sundimi osman.
Disfata që pësuan turqit para Vjenës nga forcat aleate të Lidhjes së Shenjtë, që udhëhiqej nga Vatikani, dhe përbëhej nga Venediku, Rusia, Malta, Toskana dhe ushtria polake, bëri që ndikimi dhe pushteti i tyre të dobësohet në territoret ku ata sundonin, veçanërisht në Hungari, Bosnjë, Serbi, Ukrainë, por edhe në Dalmaci e More.
Archivio di Propaganda Fide në Romë, Archivio Segreto Vaticano në Vatikan dhe Biblioteca Apostolica Vaticana, po në Vatikan, ruajnë burime shumë të rëndësishme për këtë periudhë, respektivisht për shekujt XVII dhe XVIII, burime këto kryesisht të pabotuara, ose të botuara si fragmente, pra jo komplete. Burimet në fjalë janë përpiluar nga personalitete të larta kishtare, siç ishin vizitatorët apostolikë, persona këta me përvojë dhe që zakonisht ishin të shoqëruar nga një ekip i posaçëm ndihmësish të specializuar, kryesisht të sjellë nga Roma, për të hetuar dhe vlerësuar situatën në vendet që vizitonin. Atyre u vihej në dispozicion e gjithë baza burimologjike dokumentare, d.m.th të gjitha burimet e shkruara të kryeipeshkvive, ipeshkvive, famullive, kuvendeve dhe kishave të territoreve që ata vizitonin, si dhe burimet njerëzore: klerikët e të gjitha rangjeve, të zgjedhur nga ata vetë. Përveç këtyre burimeve të cilave u referoheshin, ata vëzhgonin edhe gjendjen reale dhe bënin përshkrimin e saj, në momentin që bëhej vizita.
Në këtë mënyrë, ata bënin krahasime dhe analiza me burimet e shkruara që dispononin dhe në të njëjtën kohë, propozonin zgjidhje të reja, ide dhe opinione konkrete për secilën nga njësitë hierarkike vendore të territorit që ata vizitonin. Të gjitha këto burime njihen me një emër në arkiva dhe biblioteka: relacione (Relationes). Relacione të tilla për dioqezat shqiptare në shek. XVII dhe XVIII, ka në numër të konsiderueshëm. Disa prej tyre janë të njohura për studiuesit dhe historianët si p.sh.: Relacioni i Marin Bicit. Po kështu relacionet e Pjetër Mazrekut, nga vitet 1623, 1624 dhe 1625, të Pjetër Budit, Gjergj Bardhit nga vitet 1629, 1631, 1634, 1637 dhe 1638, Frang Bardhit më 1637, F. Leonardit më 1638, Mark Skurës më 1641, 1644-1645 dhe 1652-1656, i Shtjefën Gasparit më 1671, Pjetër Bogdanit etj. Të gjitha këto relacione janë botuar nga studiues të huaj, të cilët nuk njohin ose e njohin pak gjuhën shqipe dhe toponimet shqipe, shpesh herë, duke sjellë ngatërresa dhe pasaktësi të theksuara.
Në këtë shkrim do të flasim për relacionin e Vinçenc Zmajeviqit nga viti 1703. Është koha kur në Selinë e Shenjtë pontifikonte Papa Klementi XI (1700-1721), Françesk Albani, me origjinë shqiptare, i cili në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe me veprime konkrete ndikoi në mbrojtjen e të krishterëve të tjerë të Gadishullit Ballkanik në përgjithësi dhe të shqiptarëve në trojet etnike në veçanti. Në fillimin e pontifikatit të këtij pape (1700), në trojet shqiptare kishte një kryeipeshkv dhe vetëm tre ipeshkvë, Pjetër Zymini, kryeipeshkëv i Durrësit, Nikollë Vlladanji, ipeshkëv i Lezhës, Gjergj Theodori, ipeshkëv i Sapës dhe Pjetër Karagiqi, ipeshkëv i Pultit. Disa vite më vonë këtyre u bashkohen edhe dy ipeshkvë: Anton Babi, ipeshkv i Shkodrës, Marin Gjini ipeshkv i Pultit, ndërsa si kryeipeshkv kemi në Shkup Pjetër Karagiqin dhe Vinçenc Zamjeviqin në Tivar, kështu që plotësohen selitë vakante kryeipeshkvnore dhe ipeshkvnore më të rëndësishme shqiptare.
Numri i përgjithshëm i famullive ishte 87, të cilat mbulonin 279 vendbanime, ku shërbente një kler prej 98 meshtarësh shekullarë, 32 misionarësh françeskanë të reformuar, si dhe 7 rregulltarë françeskanë observantë shqiptarë. Numri i përgjithshëm i frymëve të krishtera ishte 65.159.
Duke njohur të gjithë situatën nga afër, Papa Klementi XI, fillimisht emëron Vinçenc Zmajeviqin kryeipeshkv të Tivarit (në vitin 1701), por edhe administrator të Ipeshkvisë së Budvës si dhe primas të Serbisë dhe vizitator apostolik për Shqipëri, Maqedoni, Bullgari dhe Serbi. Me bulë të veçantë, më datë 8 qershor 1702, Papa Klementi XI e emëron Vinçenc Zmajeviqin vizitator apostolik në të gjitha dioqezat shqiptare dhe misionet françeskane (Vincentius Zmajevich, archiepiscopi Antibarensis 8 Iulii 1702 deputavit visitatore apostolico eçlesiarum et missionum provincie Epiri seu Albaniae iuxta...) duke i dhënë kështu mundësinë që të vizitonte të gjitha territoret shqiptare dhe të raportonte për to në relacionet që do të hartonte gjatë qëndrimit të tij në këto territore. Relacionet e Zmajeviqit sot janë burime me vlera të jashtëzakonshme për historinë e trojeve shqiptare të asaj periudhe.
Në Biblioteca Apostolica Vaticana, në Vatikan, në sektorin e dorëshkrimeve, ruhet njëri nga relacionet autografë të Vinçenc Zmajeviqit në dorëshkrim me titull: "Notizzie Universali dello Stato di Albania, e dell‘operato da Monsignore Vincenzo Zmajevich Arcivescovo di Antivari Visitatore Apostolico dell‘Albania. Esaminate nelle Congregationi Generali di Propaganda Fide de 3 e 18 dicembre 1703., 7, 21, e 28 Genaio e 12 febraio 1704. Si come vede dal Foglio delle Risolutioni posto in fine Segnato Letera A," me signaturë: Mss. Barber. Lat. 4577, sign. e vjetër: Mss. Lat. 126. (Shih faksimilen e frontespicit botuar si ilustrim).
Ky dorëshkrim, mjaft i vëllimshëm, i kësaj biblioteke, nuk është botuar deri më sot me sa dimë ne. Në fakt, një kopje tjetër e këtij dorëshkrimi, e cila ka ndryshime të theksuara jo vetëm në formë, duke filluar që nga titulli, por edhe në përmbajtje, si toponimet, mikrotoponimet, renditja e lëndës burimore, shënimet statistikore, etj., ruhet në Archivio de Propaganda Fide në Vatikan, dhe mban titullin "Relatione dello stato d‘Albania e Servia visitate da Vincenzo Zmaievich Arcivescovo d‘Antivari. Nell Anno MDÇII in III (1702-1703), (shih faksimilen e frontespicit që po e botojmë në këtë shkrim), me sign. APF. SCR, Albania, v. 5, f. 535r 661v, dhe është botuar nga albanologu gjerman Peter Bartl në vitin 1979, i cili gjithsesi duhet krahasuar me origjinalin për disa gjëra që janë të diskutueshme dhe të pasaktësuara.
Puna e bërë nga albanologu P. Bartl, është për t‘u lavdëruar dhe përkon me pohimin tonë, edhe pse relacionet janë botuar ose edhe të pjesshme, si regesta ose në ndonjë rast janë bërë përpjekje të editohen të plota, vetëm nga të huaj. Historiani shqiptar Injac Zamputi, i përktheu relacionet, por pa pasur asnjëherë gjatë jetës së tij origjinalet e ndonjërit prej. Ai përdorte vetëm ato që botonin të tjerët, në shumë raste, me plot mangësi e gabime të shumta siç është në rastin konkret botimi i relacionit të Marinin Bicit nga viti 1610 nga kroati Franjo Raçki me plot gabime, shkurtime dhe pasaktësi të toponimeve që më vonë e boton Zamputi, një botim në anglisht ka bërë edhe Robet Elsie, por pa përmirësuar, korrigjuar apo rregulluar lëshimet e Raçkit, i cili në hyrje te botimit të tij pohon se ka shkurtime e gabime të shumta.
Dorëshkrimi që ruhet në BAV, është sipas mendimit tonë autograf i vetë Vinçenc Zmajeviqit, dhe sipas të gjitha gjasave duhet të jetë origjinali i parë, nga ku është përpiluar kopja e dytë me disa plotësime dhe ndryshime që ruhet në AFP dhe që është dorëshkrimi i At Gallanit, sekretarit personal të imzot Zmajeviqit.
Krahasimet e të dyja dorëshkrimeve i bëjmë me siguri të madhe, sepse ato i kemi konsultuar në vend, pra në origjinal në arkivat ku ruhen sot, përkatësisht në Archivio de Propaganda Fide dhe në Biblioteca Apostolica Vaticana, por në të njëjtën kohë i kemi riprodhuar në kopje të skanuar dhe të stampuar nga BAV dhe AFP, të cilat na mundësojnë nxjerrjen e përfundimeve logjike dhe të sakta, duke eliminuar gabimet e mundshme ose të ngjashme me ato të ndonjërit që është marrë me studimin e njërës apo tjetrës kopje të dorëshkrimit.

Dorëshkrimi i relacionit që ruhet në Bibliotekën Apostolike të Vatikanit
Dorëshkrimi i BAV-it është i lidhur si vëllim më vete, ka kopertina pergameni të fortë. Duke filluar me f. 1 deri në f. 227, është dorëshkrimi i relacionit, ndërsa nga f. 228 deri në f. 231 vazhdon shtesa "Folium A" që përmban "Rescripta in Congregatione Generali 3a Decembris 1703; In Congregatione 18 Decembris 1703; 7 Januarii 1704; 21 Januari 1704; 28 Januari 1704; 12 Februarii 1704 dhe është një regjistër në gjuhën latine i dokumenteve në lidhje me vizitën apostolike të vitit 1702, por edhe dokumente që kanë të bëjnë me Kuvendin e Arbërit të vitit 1703, me botimin e akteve të Kuvendit dhe me masat e tjera që kanë të bëjnë me meshtarët, misionarët dhe famullitë e ipeshkvitë e vizituara, etj. Faqet 98, 107, 108, 136 dhe 170, në pjesën ku është dorëshkrimi i vizitës, janë boshe, por të faqosura, ndërsa në mes të faqeve 118-119 është futur një fletë, e cila përmban disa shënime që kanë të bëjnë me kapitujt e relacionit.
I tërë vëllimi është i shkruar nga një dorë e vetme, që është dora e Kryeipeshkvit V. Zmajeviq. Këtë e pohojmë me siguri, sepse kemi bërë krahasime të shumta me letërkëmbimin e bollshëm që ruhet në ASV, BAV dhe AFP të Zmajeviqit me të tjerët. Sipas shënimeve të marra në BAV, dorëshkrimi është restauruar në vitin 1890, në kohën e Papës Leone XIII (1878-1903), kur kardinal dhe prefekt i BAV-it ishte Joseph Hergenröther (1879-1890).
Dorëshkrimi është në gjendje të rëndë, sepse ka dëmtime të shumta, për shkak të cilësisë së dobët të letrës, dhe gërryerjes së ngjyrës gjatë shekujve. Në disa vende nuk lexohet ose lexohet me shumë vështirësi. Në BAV ka arritur së bashku me dorëshkrimet e tjera të kardinal Barberinit, që ruhen në këtë bibliotekë dhe i tërë fondi mban emrin e tij.
Frontespici i dorëshkrimit mban titullin që shënuam më lart, ndërsa faqja në vazhdim është bosh dhe e pafaqosur. Në f. 1-18, imzot Zmajeviqi bën një përshkrim të përgjithshëm, historik dhe gjeografik të Shqipërisë dhe dioqezave të saj, duke shkruar për historinë e shqiptarëve, origjinën e tyre, historikun përmbledhës të dioqezave dhe shtrirjen hapësinore të tyre (kufijtë e secilës), gjendjen ekonomike, informacione mbi faqosjen e taksave dhe punën angari që bëjnë të krishterët të detyruar nga turqit. Pastaj shkruan për veset dhe virtytet e shqiptarëve, mungesën e klerit, injorancën e madhe të klerit që shërben në tërë territorin e Shqipërisë, si dhe propozon masat konkrete që duhen ndërmarrë, e ajo më kryesorja është thirrja e një Kuvendi gjithëshqiptar sa më parë që të jetë e mundur.
Në vazhdim, në hyrje të çdo kapitulli, imzot Zmajeviqi përshkruan me saktësi gjithçka që ka të bëjë me jetën sakrale dhe fetare të popullit dhe klerit, për toponiminë e dioqezave, famullitë, gjendjen e objekteve të kultit, kishave, duke saktësuar se cila është në gjendje të mirë, cila është gjysmë e rrënuar dhe cila e rrënuar krejt dhe kanë mbetur vetëm si rrënoja apo gërmadha; bën përshkrimin e mbishkrimeve, pastaj sjell shënime për reliktet, orenditë, ikonat kishtare, të ardhurat e famullive, administrimin e sakramenteve, pastaj kujdes të veçantë i kushton praktikës dhe shmangieve që janë në kundërshtim me jetën e krishterë dhe ajo më kryesorja, sjell numrin e saktë të popullsisë së gjithë territorit shqiptar. Në fund të çdo kapitulli shënon masat konkrete për të shmangur keqpërdorimet, pastaj propozon mundësitë për rindërtime, restaurime dhe ngritje të reja të kishave të dioqezave përkatëse, shënon me saktësi se cilat janë pajisjet që u nevojiten kishave, rrobat, orenditë e shenjta dhe gjëra të tjera.
Meqenëse titulli i dorëshkrimit të BAV-it ndryshon nga ai i AFP, në vazhdim sjellin në mënyrë përmbledhëse secilin veç e veç, të përkthyer në gjuhën shqipe, duke shënuar edhe numrin e faqeve të dorëshkrimit, për të bërë të mundur orientimin e studiuesve dhe historianëve shqiptarë dhe të tjerë që dëshirojnë të merren me studimin e këtij dorëshkrimi. Kështu kemi: Gjendja e kryeipeshkvisë së Tivarit nga lashtësia deri më sot; gjendja e dioqezës së Shkodrës; gjendja e ipeshkvisë së Pultit; gjendja e ipeshkvisë së Sapës; gjendja e ipeshkvisë së Lezhës; gjendja e kishës së kryeipeshkvisë së Durrësit; gjendja e kishës së Budvës; gjenda e kishave të Serbisë nën administrimin e kryeipeshkvit të Shkupit; gjendja e krishtërimit në Bullgari; propozime konkrete për tejkalimin e situatës në Shqipëri dhe Serbi; të dhëna të sakta statistikore për fshatrat, famullitë, shtëpitë dhe besimtarët e krishterë, skizmatikët e turqit që banojnë në secilën prej dioqezave të Shqipërisë.
Dorëshkrimi i APF është i lidhur me dokumente të tjera në një vëllim mjaft voluminoz, që përmban dokumente për vitet 1696-1707, si vëll. V, për Shqipërinë, me titull: Scriture Referite nei Congressi, Albania. Po ashtu, në këtë dorëshkrim, gjejmë një vizatim shumë të bukur të kapakut të arkës ku ruhen reliket e shenjta, që gjendeshin në kishën e Orosh*t të Mirditës, me pamje të ndryshme shenjtorësh dhe mbishkrime të përziera në gjuhët greke dhe sllave-qirilicë, që nuk ndodhet në dorëshkrimin e BAV-it dhe sipas mendimit tonë dhe të arkivistëve të AFP, është punim i bërë pasi është dorëzuar relacioni, por që i përket viteve të relacionit.
Një ndryshim tjetër kemi në fletën 589r ku gjejmë të dhënat dhe sqarimet përkatëse për vizatimin dhe mbishkrimet e kapakut të arkës ku ruhen reliket e shenjta të relikeve të argjendit të kishës së Orosh*t, ku shënjohet se në qendër është vendosur Shën Lleshi, sipër ka një engjëll që duhet të jetë Shën Gabrieli ose Shën Mihaili, majtas janë Jezu Krishti, Shën Mëria dhe një martir, ndërsa djathtas Shën Prokopi, Shën Dhimitri dhe Shën Nestori, poshtë mbishkrimi në greqisht dhe sllavisht-qirilicë. As ky shënim nuk ndodhet në dorëshkrimin e BAV-it. (Sjellim si ilustrim këtë vizatim të bukur).
Duke studiuar me kujdes të dyja kopjet e Relacionit të Vinçenc Zmajeviqit, natyrisht duke pasur parasysh edhe dallimet e cekuara më lart, mendojmë se ky Relacion, në mënyrë shumë të qartë, me objektivitet dhe saktësi paraqet regjistrimin e popullsisë shqiptare në fillimshekullin XVIII, por njëherësh, pasqyron edhe gjendjen ekonomike, politike, kulturore dhe shpirtërore-fetare të popullit shqiptar, që ndodhej nën sundimin turk, duke nxjerrë në pah, mendojmë ne, me objektivitet edhe dobësitë, injorancën, deformimet dhe shpërdorimet e ndryshme të klerikëve shqiptarë që shërbenin në dioqezat shqiptare, që njëherësh është edhe tregues për një nga momentet më të rëndësishme të jetës së Kishës Shqiptare, në kohën kur po bëheshin përpjekje të pareshtura për të zbatuar dekretet e reformës kishtare.
Në anën tjetër, ky dorëshkrim në dy kopje të ndryshme, në dy vende të ndryshme, ka vlerë të jashtëzakonshme historike, sepse në masë të konsiderueshme mundëson njohjen e rrethanave të përgjithshme qofshin ato gjeopolitike, historike, ekonomike, kulturore apo fetare, të mbajtjes së Kuvendit të Arbërit dhe është dëshmi burimore arkivore pararendëse e këtij Kuvendi, nga viti 1703. Ndërsa At V. Malaj për dorëshkrim shkruan: "Përmes rreshtave të Vizitës ne kuptojmë për gjendjen e padurueshme të klerit dhe të besimtarëve. Nga kuadri i dhënë nxjerr krye një bashkësi e krishterë jo pa njolla morale, megjithëse në thelb besnike e traditave stërgjyshore e fetare, në mjaft raste të ngjyrosura me devocion të veçantë për këtë apo për atë shenjt protektor, që jo gjithmonë ishin të motivuara nga ana teologjike mbi një bazë të shëndoshë katekistike kryesisht nga kujdesi i pamjaftueshëm pastoral që kishte mbetur në dorë të pak meshtarëve dhe misionarëve".

Kush është imzot Vinçenc Zmajeviqi?
Vinçenc Zmajeviqi rrjedh nga një familje me traditë, e cila për herë të parë në dokumentet arkivore përmendet në vitin 1543 (arkivi i Kotorrit). Në fillim të shek. XVII, një degë e familjes nga Kotorri shpërngulet në Perast. Nga kjo familje dalin emra të njohur si Andre Zmajeviqi, prelat i lartë kishtar dhe Kryeipeshkv i Tivarit; Kristofori, i ati i Vinçencit, që ishte kapetan në marinën detare dhe tregtar i njohur i kohës, pastaj i vëllai më i madh i Vinçencit, Mateo, ishte admiral në flotën detare ruse, etj. Vinçenc Zmajeviqi lindi më 23 dhjetor të vitit 1670, në Perast (Mali i Zi) nga prindërit Kristofori dhe Helena. U pagëzua nga i ungji, imzot Andre Zmajeviqi, i cili edhe ndikoi shumë në formimin dhe përcaktimin e së ardhmes së Vinçencit të ri. Në moshën 15-vjeçare u dërgua në Romë pranë Kolegjit të Propagandës Fide, ku studioi teologji dhe filozofi. Gjatë qëndrimit dhe studimeve në Romë, takoi shumë personalitete të jetës kishtare dhe publike, por dy ishin më me ndikim te studenti i ri: kardinali Françesk Albani (më vonë Papa Klementi XI) dhe profesori i kolegjit ku ai studioi, Gjon Pashtriqi.
Në Romë fitoi gradën doktor në shkencat teologjiko-filozofike dhe për disa vjet u bë pedagog pranë këtij kolegji. Në vitin 1695 kthehet në atdhe, ku me propozim të Senatit të Venedikut, praktikë e kohës, Vinçenci emërohet abat në abacinë e Shën Gjergjit pranë Perastit, që ishte abaci titullare e abacisë së mirënjohur të Shën Sergjit e Bakut, në Shirgj të Bunës, nga e cila administrohej edhe famullia e Shën Nikollës në breg të Bunës (1695-1701). Me vdekjen e Kryeipeshkvit të Tivarit, Marin Gjorgës, Papa Klementi XI, Zmajeviqin e ri, në moshë vetëm tridhjetë e një vjeçare, më 18 prill të vitit 1701, e emëron Kryeipeshkëv të Tivarit. Pas një shërbimi prej dymbëdhjetë vitesh si Kryeipeshkëv i Tivarit, imzot Vinçenci emërohet nga Papa Klementi XI, si kryeipeshëkv në Selinë Metropolitane të Zarës, më 23 maj të vitit 1713. Arsyet e një transferimi të tillë ishin krejt personale, nga frika e një hakmarrje të mundshme nga njerëzit e kontit Bujoviq, i cili u vra nga vëllai i imzot V. Zmajeviqit. Në kryeipeshkvinë e Zarës qëndroi deri në vdekje, më 11 shtator 1745. Edhe pse fizikisht larg shqiptarëve, ai gjatë gjithë kohës u kujdes dhe ndoqi nga afër çfarëdo që ndodhte atje. P.sh. në vitet 1721 dhe 1726, u kujdes që një pjesë e popullsisë shqiptare të shpërngulej nga trojet e tyre rreth Liqenit të Shkodrës, nga Brisku, Shestani, Lajra dhe Arbëneshi dhe të vendosej në paralagjen e Zarës Arbanasi por edhe në Zemunik e Plloçe. Imzot Zmajeviqi në moshën 15- vjeçare shkroi veprën "Razgovor duhovni", ndërsa më vonë shkroi edhe një vëllim me poezi me titull "Musarum chorus in laudem Antonii Zenii" (1694), dhe po këtë vit botoi në Romë edhe "Corona poetica," pastaj ishte autor i traktateve: "Ogledalo istine-Speçhio della verita" (1721) të një letre për vëllain Mateo, një "Dëshirë" për Koncilin Provincial të Francës, mbi bulën e Papës Klementi XI Unigenitus (1713), pastaj "Quenselle" traktat kundër herezive, etj. Me rëndësi të veçantë për albanologjinë është botimi i dokumenteve të "Kuvendit të Arbnit", më 1706, në gjuhën latine dhe shqipe, pastaj edhe "Relacioni...", si dhe një vëllim i lidhur me letërkëmbim prej 52 copë letra nga viti 1700-1729 që ruhen në Zagreb, por edhe relacione të tjera, dorëshkrime e korrespondencë e shumtë që ruhet në ASV, BAV, AFP, Zarë, HAZU, SNKZ, etj., dhe që ende janë të pabotuara.

Address

2437 Southern Blvd Bronx, NY 10458
New York, NY
10458

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Gazeta Dielli - Faqja Zyrtare posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Gazeta Dielli - Faqja Zyrtare:

Videos

DIELLI-MONUMENTI I KUJTESES JO VETEM NE SHBA...

GAZETA DIELLI, MONUMENTI I KUJTESES JO VETEM NE SHBA....I FALENDEROJME TE GJITHE MBESHTETESIT TANE. I MESHIROJME TE GJITHE ATA QE E GODASIN ME SHPIFJE....NUK U KTHEJME PERGJIGJE SIPAS FORMULES SE BETIMIT DHE LUTJES QE NA KA LENE FAIK KONICA......

"Ati ynë që je në qiell, jepna fuqinë ta mbajmë gojën mbyllur kur s'kemi gjë për të thënë. Falna durimin të thellojmë një punë përpara se të shkruajmë mbi të! Frymëzona me një ndjenë të mprehtë të drejtësisë që të flasim jo vetëm me paanësi, por edhe të sillemi ashtu! Shpëtona nga grackat e gramatikës, nga shtrembërimet e gjuhës dhe nga lajthitjet e shtypit. Ashtu qoftë!"

Ne mund te na gjeni ne Adresen: VATRA

2437 Southern BLVD

Nearby media companies


Other Media/News Companies in New York

Show All

Comments

Kokat e Omer Kalesh*t Kushtuar piktorit me origjinë shqiptare Omer Kalesh*t me origjinë nga Kërçova e me aktivitetin e tij në Paris Shkoi dhe Omer Kaleshi. Një piktor mjaft origjinal që është një garues I merituar në pikturën botërore të ditëve tona. I jashtëzakonshëm Omer Kaleshi Kam qenw disa herw nw kwrçovwn e tij. Një shqiptar gjer në palcën e shkëmbit Është një ritual ngushëllimi për jetën që kthehet në pasjetë të përketshmë në kulturën shqiptare e botërore. Me këtë rast po u sjell poezinë time të para disa viteve. Kanë zbritur nga pëlhura E kanë bërë fole në duart e Mjeshtrit Kanë zbritur nga kënga E janë shkrirë në përqafimin hyjnor Flokët e kërleshura të Omerit Kërkojnë flladin e vendlindjes me dufin e kurbetit Uskana ilire Ia p***a nisur një skeptër mbreti në sy e në dorë. Kanë zbritur nga amfiteatrot A thua se duan vend për skulpturat e vjedhura? Të rreshtuara Në Romë, Athinë, Paris e në Londrën me mjegull. Kokat e Omer Kalesh*t Bajnë kuvend shqiptarie me vështrimin e tretur Një copë vetvete e vrarë Lexohet në çdo plis të tyre që zbardh në shekuj. Kokat e Omer Kalesh*t Urtatake në ditënetët stambollite e pariziene Kërkojnë një Kryekokë Ku Mjeshtri të bëjë kontratë me të ardhmen E dorë e tij Mban penelat ngjyer në harqet e mijëra ylbereve Në kërkim të një kumbari Për t’i vënë një emër çdo koke, me e pa mustaqe!!
Dita e Lirisë në Nju Jork kushtuar Nik Mrnaçaj organizohet me 24 Prill 2022....
* Cikël me poezi nga ga libri poetik, “Kangë n’gjuh t’nanës ” gegnisht VISARE ILIRE Atje nalt ndër Bjeshkt e Sharrit Buron vrullshëm me nji shpat Uji sikur ar rrjedh me rëmbim O shum i moçmi, ti lumi Artat! Penastinë teme ma sjell n’kujtim Ndër stinë t’motit ti nuk ndalesh Ditve dhe netve t’bukura ilire Nga kërcimi i Menadës po kallesh Ti mban me vete shum xhevahire Edhe Pellagun mes e përmes ma veson Për çdo m’gjes faqet butsisht ja lanë Fushës Pollogut hijshëm gjarpnon Flladin tand ta ka Hisari me Kalanë Dhe valltarja ilire prap po vallzon Menatë, Menata ajo nuk ndalet Qe kur Pellazgu ktu jetën fillon Tempullit të Dodonës ajo i falet Lisat u rriten ndër princa dhe mbretën Edhe Dodona nuk mbeti pa skeptër E shenjta kjo faltore prej perendishë N’zemrën e trojeve të Pellazgjisë. KY AKULl ZEMRE Rritet aklli dit për dit Zgjatet strehës stalaktit Si n’kallnorin flakadan Përmes kullash Ngjyrë gri Çahet qjelli E ngryset djelli Nga tyta pushkësh mesit t’ballit Dhe oxhaqet Vjellin sa mundin Tymin përpjetë Lokja e Madhe N’krye mendimet N’shpirt rënkimet Trupi mbi vitet Peshën e mba N’votër oxhakun Veçse e përpush N’prushin e mbuluem T’kujtimeve t’moçme Ndizet zarrmi i vjetër Kallet shpirti i vram Po rreh zemra landuem Vuan mendimesh koka Mundueshëm shkel thembra Udhës së zgjatun për Shyiptari. Si një femij bonjak i lanë Loti i nxehtë pikon shkul Derdhet faqeve te trandafilta Mall par At, mall për Nanë Dhe per Gjuhë dhe për Vatan Shkrin acarin, mshel kallkanin N’rrugtimin e pergjakun Si f’mijë dhe i plakun Dhijareve t’Atdheut te vet Vertikal dhe pa u përkul. Kallnorët lindin vetëm yje T’ndezun ata flakronjë si flakadan i çashtjes sonë Permes flakësh ata dalin Shpirt e zemër vetë e kallin Hapin e tyne s’e ndalin dot Jetën atdheut ata ja falin Kurrë s’kjajnë, s’derdhin lot Ata kur vdesin bahen yje N’rrugtimin veç prej Lirie! Deshmor’t nuk vdesin kurr Por ata bukur kan me shndrij Vetem ata ket akull zemre Mbase nji dit nen rrezet e djellit Ata do t’munden me ma shkrij. ERNAT ME GjAME VULlKANESh Lisat e ndijnë prushin e fjales Merzitem për frutat e pemve Ernat monsunore n’rritje Mbajnë erë vullkanesh Ky cunam i vertetë M’i shkund pemët E papjekuna N’kopshtin tem. Bretkocat e presin prishjen e kohës Ves i korbave te zi… Dhe çakallët i skapllojnë dhamët Për prenë e re!? Trungu i Lisit tem Mban çamjet e kohes shterpë Kalvareve te Dimnit Madh Ndonse rrajt ushqehen panderpre Kopshtar’t me pamje engjullore Mundohen t’mi shartojnë deg’t Me filiza afro-aziatike Sipas metodave finoke Qi na sjellin servilçe Veçse fruta t’ri pa shije! N’dalldisje mendimi t’kulluem Seç ma bren unin ni i zi krimb Heci logut t’burrave i hutuem Zotnat i ftoj vet n’Olimb Ganimedi le t’i sherbej per gosti N’ahengun e madh qi s’mbahet mend Me lirën e moçme dhe cetrën e vjeter Kendue nga Orfeu pellazgjisht Dhe kto e shum te tjera I gjej n’pllaka guri e jo n’leter! Syt m’dhamin panderpre Nga imazhe te turbullta Dhe vesh’t n’shurdhim Ulurimash memece… Peng m’i mbajnë shekujt! Ç’po m’i sjellin kto hallakama Sinorit tem t’vjetër Ernat e perdala motesh Me gjame vullkanesh?! PERFLAKJE ZEMRE Ti lule e bukur qi paske çel N’kopshtin tem pran’ shadërvanit Fletët tuja po l’shojn erë Balsam për vujtjet e xhanit Un’ i zhytun n’detin e dertit Shpirti m’sfilitet k’tu n’zandan Aromën era po ia çon tjetrit Ç’m’ka mbërthye ky xhamadan Baj me u ngritun e s’kam fuqi Dallga m’çet si peshkun n’zall Aromën tande sapo ta ndi M’thot zemra qenkam ende xhall’ Dhe, ti eja prap’ tek un’ Se un’ s’vij dot ma atje Andrra jote le t’m’përkun’ Aroma e jote le t’m’deh’ Eja mbjellu pran’ vorrit tim Çeli fletët për çdo pranver’ Për shpirtin tem ti je shpetim Aromen tande derdhe n’er’ Zemra jeme t’i mba rranj’t tok Si atje nalt... por edhe k’tu Sa her’ t’m’qajsh’ permbi kok’ Loti ta kthjell’ kujtimin për mu’ JET’ E ARNUEME Dhe gjama e kohës ke verbuese për bebzat e synit lotmadh e shkulmues, qepallat mbluen prushin e përflakun se djelli va kishte zili zarrmin syve si qjelli kur u ngrinte loti n’Motin e Madh nga bama q’i hecte ndër Bjeshk’t e Nemuna e derdhej bashk me rrezet e djellit jetës bonjake, përbetimi për gjakun e derdhun përplaset kreshtave apo maj’ malesh n’kthim i puth Lugjet e Verdha, n’malcim dhe hana sosej përnat nga marrzitë, për tu dhanë forcë shpirtit e zemrës, n’salvim t’Lisave q’i përkuleshin tri herë, etnitë rranjve t’veta bridhnin bindshëm, merrej kushtrimi aq vrullshëm, sa s’derdhej degve n’ograja, ndër pllaja, prap murrlane e furtuna të zeza, q’i si darsmorë t’pagrishun vinin festave t’mdha, ja shkundnin frytin kopshtit tem pamshirshëm, dhe bloza e buzqeshjes tinzare te tyne, qëmoti m’ndjek, nga brezi e n’brez, lengata?! malcohen plag’t napër trupin e lodhun, ne arnojm’ jetën me fille shpresash q’i, Agimeve t’Bardha tu baje vend nata! PËRPIMJE FLAKËSh Mot mbas moti e shekull mbas shekulli dimni po resh a murrlani po fryen kallnori si gjithmon’ me acar, kallkan shpirt e ndjenja përmbrenda m’i grryen flakët m’përpijn n’kalvarin tim alla ballkan? Dhe un nuk ndalem, udhës teme shkeli sa vij e i ngjitem malvujtjes përpjet nga flakët përkallem, udh’shtigjet i çeli n‘trup të molisun m‘lind dëshira për jetë i thom vetes time,-ti para ec,çaj udhën vet! Un hapin e hedh për sa koha kalon nji rrebesh tjetër m’del në shteg ecejaken time asgja s‘ma ndalon malli përmbrenda për t‘imen m’djeg prapë ndigjoj zanin: ti hap tjetër shteg! Dimri seç po zgjatet a marsi po vonon flakët m’përpijnë në natën e zjarreve nji za po m’buçet, qetsinë s’ma lejon dhe prapë m’thot: ti gjumë mos fli! sfido flakën dhe vallen e kalvareve mendje edhe trup ti në nji i shkrij! nëse do qi ylli jot gjithnji të ndrij‘. ZGjIM I VONË Zani i arsyes Si am’z e nanës Ç’po i thirr dijes E po i bie kumbonës Natë per natë Lugjeve t’ jehonës N’dritën e hanës Për zgjimin e vonë Te ndërgjegjes fjetun Për kalvarin tonë T’nji andrre te tretun T’mbetun n’deshirë Sa vet toka e lashtë Për fjal’n e lirë Qi thuhet pa pra Qi shpërthen me za Qe don për t’u dasht! Ajo çka s’asht da Nga ju e nga na Dhe zoti na e dhasht! Besë e shpresë ne nji Se kan për me ndritun! Illzit n’Arbni!
Kolonel Dritan Demiraj, "Nderi i Kombit" dhe "Mjeshtër i Madh", propozim i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA për President të Republikës së Shqipërisë.
okët e tu Nji libër me poezi për lexuesin… * Nga: Redaksia e Botimeve “VELA” * Miq te nderuem dhe ju lexues pasionantë, ne vazhdim, po ju njofim me librin poetik te radhës, qi mban titullin: “Kangë n’gjuh t’nanës”, poezi t’shkrueme n’gegnisht nga autori Kasam ShAQIRVELA * Libri, “Kangë n’gjuh t’nanës”, me poezi, gegnisht nga Kasam ShAQIRVELA Libri ka 145 faqe të formatit A5 *** *** Nanës t’lanun vet N’gjuh t’nanës kur kendoj. I mbushun n’gzime jam perplot Rranjt Atdheut po ja kerkoj... Mos me mu tha i ujnti me lot! *** Filozofemë * Vetem njaj shpirt i lire mund me kan krenar, dhe, krenaria asht motra e mvetsis, a mvetsija asht kunorzimi i djerses dhe xhakit te derdhun brigjeve te Atdheut...! Kasam VELA * PARAThANIE Përmbledhja poetike e poetit, Kasam ShAQIRVELA, me titull: “Këngë n’gjuh t’nanës”, e krijuar në gegnisht, paraqet përmledhjen e tretë me radhë të shkruar në dialektin gegë pra n’gjuhen e nanës se autorit, prndryshe si libër është i 29-ti me radhë nga librat e autorit. Kjo përmbledhje poetike shtrihet në një libër prej 140 faqesh, me 67 poezi, balada e poema dhe me në shtojcë të pasur biografie e bibliografie të autorit si dhe prezantimi apo pasqyrimi i aktivitetit të tij publik, shoqëror dhe të atij të krijimtarisë artistike. Ky është një standard i dëshiruar që e zbaton prej kohësh krijuesi letrar, zoti ShAQIRVELA, në aspektin vëllimor të librave të tij nga shumë fusha lëvrimi si ajo e poetikës, prozës së shkurtër, përrallave, eseve, filozofemave, romanit artistik, romanit historik, etimologjisë …etj. Tematika e poezive, baladave dhe poemave në këtë përmbledhje poetike ka një shtrirje të një spektri temash shumë të gjerë dhe komplekse, që nga lashtësia e deri në ditët e sotme, trajtohen tema historike, lirike, sociale, madje dhe me karakter juridiko etnologjik. Rrahen çështje kruciale për kauzën kombëtare, për të drejtën legjitime të popllit shqiptar, për padrejtësitë që i janë bëri atij dhe tokave të Arbrit gjatë shekujve të kaluar si dhe në ngjarjet e fundit pra ato nga historia më e re e popullit shqiptar. Është me interest ë theksojmë se për veprimtarinë krijuese si atë poetike gjithashtu edhe atë prozaike të autorit kanë shkruar vështrime e recensione, kritikë letrare si dhe mendime kritike e opinione shumë autorë të njohur të letrave shqipe, nga gjithë hapësirat shqiptare brenda e jashtë shtetit ku jeton e krijon shkrimtari, Kasam ShAQIRVELA, i cili, tashmë i është i njohur publikut artdashës dhe filolexues për shkrimet e tij letro-artistike mjaft të arirra, që vijnë prej një pene tejet të hollë me një stili origjinal tepër fin. Në fund të këtij libri poetik është dhënë një përmbledhje vështrimesh shkurtimisht; “Të tjerët për autorin”, shkrime kritike në gjuhën e sotme letrare të shqipes, ku në formën më eksplicite dhe mënyrën më të sinqertë shpalosen vlerat letrare të krijimtarisë poetike e prozaike të autorit ShAQIRVELA si dhe stilit të tij krijues origjinal! Shenim. Kishte me kanë knaqsi e veçantë si për autorin si për lexuesit qe edhe veshtrimet, sikurse qi janë vetë poezitë, me kenë në gegnisht te shkrueme nga veshtrues, poetë e shkrimtarë qi shkruejn e krijojnë n’gegnisht. Redaksia e Botimit *** Disa poezi nga mbrendia e librit: NANËS T’LANUN VET Per ty nanë, e jemja nanë Po m’bie ndermend Qishkur t’kam lanë! Edhe pse gja me gjoj s’tkam than Po e vras menden si me u ba te tan’ Dhe ransia e vjetve ty t’ka shty Për njat tamël qi m’ke dhan gji Veç mos me mallko se vet e di! S’bana mir qi shpinen ta thkeva Tana shpresat edhe t’i theva?! Nuk e pata forcen as me ta rr’fy T’keqt e madh qi e mbajsha n’xhi Po, ja njitash, pak me vonesë! Jam zgju sot e po t’kerkoj ndjesë Po du bab’s me ju thky n’besë Malli madh per ty m’ka shty Ti qe m’linde edhe m’rrite Me ninulla e kange burrnie Për me i ditun te paret e mi Për me i dalun zot ksaj Shyptarie! E un s’tu thkeva as dhe njihere Kaq shum vjet qe ti m’prite! I penduem jam si zog vere Si lulja e vishkun falje t’kerkoj Gjak po m’qet nji gjemb ferre Druhem shum se po t’lendoj! * Dhe përmbi vorrin tand Moj e ndritshmja nanë e jemja Une vet sot po t’premtoj Dhe po te thom pa fare pritesë Se amanetin n’fund e kam çue Nuk e kam pas kurrë n’harresë Gjuhen tande kurrë s’e kam mohue! N’gjuh t’nanës tash qi kam kendue I mbushun n’gzime jam perplot Rranjt Atdheut tue ja kerkue... Djellit mbrapa i kam shkue Njen ku binte hija e Tatit... E njen ku ndihej hingllima e Atit. Tash kam nji mall’ dhe nji deshirë Degt e Lisit t’m’i nxhiten shtatit E t’m’rritet Lisi nji her i lirë Jo si trupi pa gjymtir’t... Por sikurse Pellazg’t me Ilir’t Ne rranjve tona t’u dalim zot Mos me na u thamun për jete e mot T’i ujntim vet ne qoft nevoja Me djers’n e ballit edhe me lot..! Por dhe me xhak si n’t’Madhin Mot T’kujdes’mi per ta n’vazhdimsi T’gjith t’bashkuem si me kan nji Se tash moj nan, ti nana jeme Si shum te tjerë napër bot’ Me gjith ket brengdeshiren... E t’pervujtmes, zemres teme Jo i vetem po me t’mirët shokë Edhe un tek Ti jam kthy... Ne gjinin tand moj Nana e Madhe Ne kemi me kanë... n’perjetsi...! ** UDhËS DJELlIT Kanga jeme kangë e moçme Ma mbush zemrën cep e n’cep Dhe ky zjarrm prej gjyksit m’del Udhës djellit aj merr e jep Si yll qjelli n’drit’ tuj shkrep. M’asht e moçme m’asht e gjallë Porsi deti kur ngrihet n’valë Mallin tem ma mban në gjep N’barken e vjetër lundertare Prej nji bregi n’qetrin breg. Kanga jeme kang’ jetimash Vjen prej kohnash t’lashta vet’ Ajo mjekon veç plagë trimash Qi ndër beteja t’përgjakme Për me luftue ke veçse nji art Cubat marrun trupit I kanë nga nantë here Veç me flamur t’ngritun Qi valon i lir’ n’stinë pranvere Kanga jeme fort buçet Timbrin zani e çon nalt. * Materiali u muer nga shkrimi i portalit, “Promovime Libri” dhe u pershtat per publikim nga Redaksia e Librit